Bağlamayı kim buldu

Bağlama

Bağlama Türkiye ve Azerbaycan gibi Türk ülkelerinde popüler olan bir telli müzik aletidir. Anadolu’da halk çalgısıdır. Telli, uzun saplı ve şişkin gövdelidir. Büyüklüğü meydan sazıyla cura arasındadır. Kiraz ağacı kabuğundan yapılan ve tezene denilen bir çeşit mızrapla çalınır. Bağlama 200 yıl öncesine kadar, yalnız Türkmenlerle Yörüklerin çalgısı idi. Bağlama; tekne, göğüs ve sap olmak üzere üç ana kısımdan oluşmaktadır. Tekne kısmı genelde dut ağacından yapılmaktadır. Ancak dut ağacının dışında ardıç, ceviz, gürgen gibi ağaçlardan da yapılmaktadır. Göğüs kısmı ladin ve köknar ağaçlarından, sap kısmı ise gürgen, akgürgen veya ceviz ağaçlarından yapılmaktadır.

Bugünkü bağlamaya benzeyen aletler, Anadolu’da Sümer ve Hitit höyüklerinin Arkaik dönem kazılarında ve Antik Yunan eserlerinde bulunmuştur. Bağlama, Orta Asya’da ve Türk-Anadolu öncesi tarihsel müzik aletlerinin bir sentezidir. Bağlama kelimenin tam anlamıyla, “bağlanmış bir şey” olarak, muhtemelen enstrümanın bağlanmış perdelerine yapılan atıf olarak değerlendirilebilir.

Bağlama ve ailesi olan sazları tanıyabilmek için önce bu sazların atası olarak bilinen Kopuzun tanınması gerekir. İnsanlar, su kabağının üst kısmına ince deriler gerdirip sap ilave etmişler ve kiriş tellerini deri üzerinden geçirmek sureti ile sesin daha net çıkmasını sağlamışlardır. Yay ile çalınanlara İklığ, parmak veya mızrap türünden maddelerle çalınan türlerine de Kopuz adını vermişlerdir.

İklığ yaylı sazların, Kopuz ise mızraplı sazların atası olarak bilinmektedir. Kopuz, sonraları su kabağı yerine armudumsu şekilde ağaçlardan oyularak yapılmış, üzerine yine deri gerilmiş, kiriş teller takılarak uzun yıllar çalınmış, daha sonraları da derinin yerini ağaç (göğüs-ses tablosu), kiriş tellerinin yerini ise metal teller almıştır.

Mızraplı sazların atası alarak bilinen Kopuz, Türklerin en eski sazlarından biridir. En az 1500 yıl kullanılmış olan bu ünlü mızraplı saz, bugün yerini Anadolu’da bağlama ve ailesi sazlarına bırakmış olmakla beraber, Orta Asya ve Sibirya Türkleri tarafından halen kullanılmaktadır.

Bağlama Yunan müziğinde de vardır. Yunan müziğinde Baglamas adı verilir. Yine aynı aileden olan Bouzuki de bağlamanın bir türevidir. Azerbaycan da bağlama Ashiqs sanatında kullanılır. Ashiqs sanatı; şiir, hikaye anlatımı, dans ve vokal ve enstrümantal müziği geleneksel bir performans sanatına birleştirir.

Bağlama ailesinden olan sazlar Bağlama, Divan Sazı, Bozuk, Çöğür, Kopuz Irızva, Cura, Tambura olarak adlandırılabilir. Bunlar arasında en küçük olanı Cura en büyük olanı ise Divan Sazıdır.

Paylaşın Bilgi Çoğalsın


Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir