Gazeteyi kim buldu

Haber toplama ve bunları çeşitli araçlarla insanlara duyurma çalışmalarının insanlık tarihiyle yaşıt olduğu bilinmektedir. Mısır’da milattan önce on sekizinci asırda resmi bir gazetenin yayınlandığı, yine M.Ö. Romalılar devrinde günlük olayları halka duyuran haber verme işine, Roma İmparatoru Julius Caesar tarafından uygulanan ve önemli haberleri halka bildiren Acta Diurna isimli duvar ilanları ile başlandığı kabul edilir. Çin’de ise, 12. asırdan beri gazetenin var olduğu basın tarihçileri tarafından bildirilmektedir. Haber ve fikirlerin elle yazılıp satılması ise, 14. asrın sonları ile 15. asrın başlarında Venediklilerde görülmüştür. Zamanın Venedik parası olan Gazetta karşılığında, Gazettanti denilen müvezzilerde satılan haber el kağıtları, bugünkü gazeteciliğe adını veren bir faaliyet olmuştur.

On beşinci asrın ilk yarısında matbaanın J. Gutenberg tarafından kullanılmasından sonra, hareketli harflerle baskı tekniğine geçilmesi, basın hayatının gelişmesini ve gazeteciliğin bir meslek haline gelmesini sağlamıştır. Fakat buna rağmen 17. asra gelinceye kadar basın faaliyetleri emekleme devresinde kalmıştır.

İlk zamanlar gündelik olmayan gazeteler neşredilmiş, 17. ve 18. asırlardan itibaren Almanya, İngiltere ve Fransa gibi Avrupa ülkelerinde günlük gazeteler yayınlanmıştı. On sekizinci asırdan itibaren meydana gelen bazı siyasi ve ilmi gelişmeler, gazeteciliği, habercilik hüviyetinden çıkarıp, çeşitli konuların işlendiği ve kendi bünyesinde teşkilatlanmaya gidilen bir sektör haline getirdi. Ulaşım ve haberleşme vasıtalarının gelişmesi, gazetelerin yayılıp dağıtılmalarını kolaylaştırdı ve böylece büyük kitleleri etkilemesi sağlandı.

Bugünkü anlayışa uygun ilk iki gazete, Almanya’da 1609 yılının Ocak ayında yayınlanmaya başladı. Aviso Relation oder Zeitung, 15 Ocak’ta ilk sayısını çıkardı ve haftalık olarak yayınını sürdürdü. Aşağı Saksonya’da, Wolfenbüttel’ de yayınlanan gazetenin sahibi Julius Adolph von Söhne idi ve bu şahıs, Kraliyet Matbaası’nın da yöneticisiydi. Dünyanın ilk gazetelerinden biri olan Aviso Rekution oder Zeitung’utıilk sayısı, 15 Ocak 1609 günü Aşağı Saksonya’nınWolfenküttet kentinde yayınlandı. Aviso, yayınını 1616 yılına kadar sürdürdü. Dört yıllık bir aradan sonra, Elias Holwein, gazeteyi yeniden çıkardı.

Öteki gazete ise, “Relation: Aller Fürnemmen und Gedenckwürdingen Historien” başlığını taşıyordu. Haftada bir kez Strasbourg’da basılan gazetenin üzerinde tarih yoktu. Her sayının üzerine sadece kaçıncı sayı olduğunu belirten bir rakam konuyordu. Johan Carolus yönetimindeki gazete, yayınını 1622 yılına kadar sürdürdü. Eylül 16Û9′da çıkan 37. sayısında, Galileo’nun teleskobuyla ilgili bir haber vardı.

İlk günlük gazete “Einkommenden Zeitungen” adıyla Timotheus Ritzsch tarafından 1650 yılının Temmuz ve Eylül ayları arasında Almanya’nın Leipzig kentinde yayınlandı. Üzerinde, tarih yerine sıra numarası bulunan bu gazetenin ilk sayısının 1 Temmuz günü basıldığı sanılıyor. 6. sayısı ile 83. sayısı arasında yayınlanan 68 tanesi, halen İsveç’te, Uppsala Üniversitesi’nde saklanıyor.

İlk günlük gazeteler Almanya’da Leipziger Zeitung (1660), İngiltere’de Daily Courant (1702), Fransa’da Journal de Paris (1777)’dir. Siyasi gazetecilik ise İngiltere’de başlamış, ilk başmakale 1704’te yazılmıştır. Fransa ve Almanya’da ilk siyasi gazeteler Fransız ihtilali sırasında çıkmaya başladığı gibi, siyasi haber ve yorumu da gazeteciliğin temel vasıfları arasına soktu.