Alfabe bir dildeki sesleri kar\u015f\u0131layan i\u015faretlerin belli bir s\u0131raya g\u00f6re dizilmesinden meydana gelen harfler toplulu\u011fudur.Yaz\u0131n\u0131n k\u00f6keni bir \u00e7ok bilinmeyenle dolu olsa da, ilk alfabe nin kim taraf\u0131ndan bulundu\u011fu daha kar\u0131\u015f\u0131kt\u0131r. Biline\u00a0 bir ger\u00e7ek alfabenin eski Yunanl\u0131lar yoluyla d\u00fcnyaya yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Alfabe kelimesi Yunan dilinin ilk iki harfi olan alfa ve beta’dan t\u00fcremi\u015ftir ama alfabenin Yunanistan’da ilk kez nas\u0131l ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131, Yunanl\u0131lar’\u0131n sesli ve sessiz harflere harf eklemeyi nas\u0131l ak\u0131l ettikleri ve daha da temelde, ilk alfabe fikrinin \u0130\u00d6 2. biny\u0131lda Akdeniz’in do\u011fu ucundaki Yunan-\u00f6ncesi topluluklar\u0131n\u0131n ak\u0131llar\u0131na nas\u0131l geldi\u011fi konusunda hi\u00e7bir bilgi bulunamamktad\u0131r.<\/p>\n
Bilimadamlar\u0131 bu sorulara ya\u015famlar\u0131n\u0131 adam\u0131\u015flarsa da, elde edilen kan\u0131tlar kesin sonuca varmayacak kadar azd\u0131r. Alfabe Mezopotamya (\u00e7ivi yaz\u0131s\u0131), M\u0131s\u0131r (hiyeroglif) ve Girit yaz\u0131lar\u0131ndan m\u0131 (Lineer A ve B) \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r? Yoksa bilinmeyen bir tek ki\u015finin akl\u0131na “\u00f6ylece” mi gelmi\u015ftir? Ve alfabe neden gerekli g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr?<\/p>\n
Bu, en yak\u0131n olas\u0131l\u0131k gibi g\u00f6z\u00fcken, ticari bir zorunluluk muydu? Di\u011fer bir deyi\u015fle, ticaret, Babil \u00e7ivi yaz\u0131lar\u0131 ve M\u0131s\u0131r hiyerogliflerinde daha kolay bir al\u0131\u015fveri\u015f kay\u0131t yolu mu gerektirmi\u015fti? Ya da Akdeniz \u00e7evresinde birbirleriyle ticaret yapan \u00e7e\u015fitli imparatorluklar\u0131n ve gruplar\u0131n dillerini yazman\u0131n kolay bir yolu oldu\u011fu i\u00e7in mi?<\/p>\n
E\u011fer \u00f6yle ise, Yunanistan’\u0131n ilk alfabetik kitabelerinde ticaret ve al\u0131\u015fveri\u015f konusunda hi\u00e7 iz olmamas\u0131 \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131d\u0131r. Gerek bu gerek di\u011fer fikirler baz\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131 Yunan alfabesinin \u0130\u00d6 8. y\u00fczy\u0131lda Homeros’un s\u00f6zl\u00fc destanlar\u0131n\u0131 kaydetmek i\u00e7in icat edildi\u011fini s\u00f6ylemeye g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n
Kaz\u0131lardan elde edilen bilgilere g\u00f6re en eski yaz\u0131 \u015fekli fil di\u015fi \u00fczerine kaz\u0131lm\u0131\u015f kaba resimlerdir. Bunlar\u0131n ilerlemesi ile hiyegrolif yaz\u0131s\u0131na ge\u00e7ilmi\u015ftir. Neticede belirli i\u015faretler, yap\u0131lan e\u015fyaya delil say\u0131larak ses, harf olarak ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Bu \u015fekilde sesin kar\u015f\u0131lad\u0131\u011f\u0131 kelimeler daha \u00e7ok resmi yap\u0131lmayan , zamir ve fiil gibi kelimelerde kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ger\u00e7ekte Fenikeliler her t\u00fcrl\u00fc kelime i\u00e7in harfleri kullanm\u0131\u015flar ve ilk defa alfabeye ula\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. Eski devirlerde kullan\u0131lan yaz\u0131 ve benzerlerine ait i\u015faretler, yap\u0131lan kaz\u0131larla ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f ve uzmanlar taraf\u0131ndan \u00e7\u00f6z\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n
Alfabetik olmayan \u00c7in, Japon ve Hititler\u2019in kulland\u0131klar\u0131 sistemlerde baz\u0131 i\u015faretler vard\u0131. S\u00fcmer, Asur, Babil yaz\u0131 sisteminde ise \u00e7ivi yaz\u0131l\u0131 4-5 vokal i\u015fareti bulunurdu. Eski \u0130ranl\u0131lar \u00e7ivi yaz\u0131s\u0131n\u0131 39 i\u015farete indirerek alfabetik yaz\u0131 sisteminin ba\u015flang\u0131c\u0131n\u0131 koydular. Eldeki bilgilere g\u00f6re en ilkel alfabenin M.\u00d6. 2000 y\u0131llar\u0131nda kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kabul edilmektedir.<\/p>\n
Ancak son zamanlarda eski M\u0131s\u0131r’daki yeni ke\u015fiflerle durum iyice kar\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r ve \u015fimdi Gardiner kuram\u0131n\u0131n elden ge\u00e7irilmi\u015f bir \u015fekli m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcnmektedir. Yale \u00dcniversitesi’nden arkeolog John Co-leman Darnell ile kar\u0131s\u0131 Deborah, 1999’da G\u00fcney M\u0131s\u0131r \u00e7\u00f6l\u00fcnde eski seyahat yollar\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131r\u0131rken Thebes’in bat\u0131s\u0131nda Vadi el-Hol’da alfabetik yaz\u0131y\u0131 and\u0131ran \u00f6rnekler bulduklar\u0131n\u0131 bildirmi\u015flerdir. Yaz\u0131n\u0131n tarihi \u00ce\u00d6 yakla\u015f\u0131k 1900-1800’d\u00fcr ki, bu da L\u00fcbnan ve \u0130srail’deki kitabelerden \u00e7ok daha \u00f6nce olmas\u0131yla en eski alfabe yaz\u0131s\u0131 oldu\u011funu g\u00f6sterir.<\/p>\n
\u0130ki k\u0131sa metin, bir Sami yaz\u0131s\u0131yla yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r ve uzmanlara g\u00f6re harfler M\u0131s\u0131r yaz\u0131s\u0131n\u0131n yar\u0131-biti\u015fik yaz\u0131 bi\u00e7imine benzemektedir. Yazar\u0131n bir grup paral\u0131 askerle dola\u015fan bir katip oldu\u011fu san\u0131lmaktad\u0131r (firavunlar hesab\u0131na \u00e7al\u0131\u015fan pek \u00e7ok paral\u0131 asker vard\u0131).<\/p>\n
E\u011fer bu kuram do\u011fruysa, o zaman alfabe fikrinin M\u0131s\u0131r hiyerogliflerinden esinlendi\u011fi ve Filistin’de de\u011fil, M\u0131s\u0131r’da icat edildi\u011fi anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Ancak bu yeni kan\u0131tlar da kesin de\u011fildir ve ba\u015fka kitabelerin aranmas\u0131na devam edilmektedir. Alfabenin k\u00f6keni (ya da k\u00f6kenleri) muammas\u0131 hen\u00fcz \u00e7\u00f6z\u00fclmemi\u015ftir.<\/p>\n
T\u00fcrk\u00e7e’nin alfabelerine g\u00f6z atacak olursak, \u00e7ok farkl\u0131 alfabeler kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. 5-6. y\u00fczy\u0131llarda kullan\u0131lan G\u00f6kt\u00fcrk yaz\u0131s\u0131, Cermenler’in kulland\u0131\u011f\u0131 r\u00fcnik alfabeye benzer. 8-15 y\u00fczy\u0131llar aras\u0131nda kullan\u0131lan Uygur yaz\u0131s\u0131, Arami alfabesinden t\u00fcreyen Soyal yaz\u0131s\u0131n\u0131n son bi\u00e7imlerinden biridir. Uzun s\u00fcre Arap alfabesiyle yaz\u0131lan T\u00fcrk\u00e7e, T\u00fcrkiye devletiyle birlikte Latin alfabesiyle yaz\u0131lmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Metinleri Orta Asya\u2019daki Orhun Nehri k\u0131y\u0131s\u0131nda bulundu\u011fu i\u00e7in G\u00f6kt\u00fcrk veya Orhun ismi ile an\u0131l\u0131r. Orhun\u2019da yerle\u015fen T\u00fcrkler taraf\u0131ndan kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in de T\u00fcr\u00fck, T\u00fcrk Alfabesi denir. T\u00fcrklere mahsustur ve Esik Kurgan yaz\u0131s\u0131na benzer. Hunlar, G\u00f6kt\u00fcrkler ve sathi olarak da Asya ve Avrupa\u2019ya yay\u0131lan T\u00fcrk kavimleri, kullanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu alfabede resmin g\u00f6ze hitabetti\u011fi ve ses haline geldi\u011fi a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. G\u00f6kt\u00fcrk alfabesi otuz sekiz harften meydana gelir. D\u00f6rd\u00fc sesli olup, sekiz sesi\u00a0kar\u015f\u0131lar, gerisi sessizdir. Ayr\u0131ca ok, ko, uk, ku, \u00fck, k\u00fc, n\u00e7, nd, gibi heceler ayr\u0131 haflerle g\u00f6sterilmi\u015ftir. Sesli harfleri, sessizler okutur. Sa\u011fdan sola do\u011fru yaz\u0131l\u0131r. Tonyukuk, K\u00fcl Ti\u011fin ve Bilge Ka\u011fan hat\u0131ras\u0131na yaz\u0131l\u0131p, dikilen Orhun Abideleri bu alfabenin en \u00f6nemli \u00f6rne\u011fidir. Bunlar ayr\u0131ca T\u00fcrk\u00e7enin bilinen ilk yaz\u0131l\u0131 metinleridir.<\/p>\n
G\u00f6kt\u00fcrklerden sonra T\u00fcrkistan\u2019da devlet kuran Uygurlardan ad\u0131n\u0131 al\u0131r. Uygurlar ve T\u00fcrkistan\u2019daki T\u00fcrkler kulland\u0131. On sekiz i\u015faretten meydana gelir. D\u00f6rd\u00fc sesli, gerisi sessizdir. Harfler umumiyetle birbirine biti\u015fiktir, \u00e7ok defa ba\u015fta, ortada ve sonda olmak \u00fczere \u00fc\u00e7 \u015fekli vard\u0131r. Sa\u011fdan, sola do\u011fru yaz\u0131l\u0131r. Sekizinci as\u0131rdan, on ikinci asra kadar yayg\u0131n, on be\u015finci asra kadar mevzii bir
\n\u015fekilde g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bu yaz\u0131n\u0131n katiblerine, bak\u015f\u0131, bak\u015f\u0131geri veya serbah\u015f\u0131 adlar\u0131 da verilmi\u015ftir.<\/p>\n
T\u00fcrklerin topluca \u0130slamiyeti kabul\u00fcnden, yani 10. as\u0131rdan sonra geni\u015f bir sahada b\u00fct\u00fcn T\u00fcrk-\u0130slam devletleri taraf\u0131ndan kullan\u0131ld\u0131. Arap Alfabesi yirmi sekiz harf olmas\u0131na ra\u011fmen T\u00fcrklerin kulland\u0131\u011f\u0131 \u0130slam harfleri otuz bir ile otuz alt\u0131 harften meydana gelir. Sa\u011fdan sola do\u011fru yaz\u0131lan bu alfabe b\u00fct\u00fcn T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fc kucaklam\u0131\u015f ve T\u00fcrk\u00e7enin \u00e7e\u015fitli leh\u00e7elerinde, pek\u00e7ok kitap, kitabe yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.\u00a0 T\u00fcrkiye, \u0130slam alemi ve d\u00fcnyan\u0131n her yerindeki k\u00fct\u00fcphane<\/a> ve kitapseverlerin kitapl\u0131klar\u0131nda \u0130slam harfleriyle yaz\u0131lm\u0131\u015f milyonlarca T\u00fcrk\u00e7e eser mevcuttur.<\/p>\n Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birli\u011fi hududlar\u0131 i\u00e7inde ya\u015fayan T\u00fcrkler taraf\u0131ndan kullan\u0131lmaktad\u0131r. Kiril Alfabesi, ihtiyari olmay\u0131p, Rus ve kom\u00fcnist emperyalizmin zoraki tatbikidir. Kom\u00fcnist idare T\u00fcrklere tek bir alfabe kulland\u0131rmay\u0131p, milli birli\u011fi bozmak i\u00e7in on sekiz T\u00fcrk boyuna de\u011fi\u015fik i\u015faretli alfabe kulland\u0131rmaktad\u0131r. Sun\u2019i bir Slav alfabesidir. Otuz sekiz harftir. On biri sesli, gerisi sessizdir. Soldan sa\u011fa do\u011fru yaz\u0131l\u0131r. Kullanma alan\u0131 Rusya\u2019daki T\u00fcrkler i\u00e7indir.<\/p>\n Bu alfabe 1925 y\u0131l\u0131nda ilk defa Azeri T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fc taraf\u0131ndan kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin kurulmas\u0131ndan sonra; 1928\u2019de T\u00fcrkiye\u2019de kullan\u0131lmaya ba\u015fland\u0131. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde T\u00fcrkiye ve Avrupa T\u00fcrkleri kullan\u0131r. Latin as\u0131ll\u0131 yirmi dokuz harfden meydana gelir. Sekizi sesli, gerisi sessizdir.<\/p>\n T\u00fcrkler; Orhun-T\u00fcrk, Uygur-Sogd, Arab-\u0130slam, Kiril-Slav ve Latin alfabelerinden ba\u015fka Sogd, Mani, Brahmi, S\u00fcryani, Rum, Slav vs. gibi alfabeleri de k\u0131smen kullanm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Alfabe bir dildeki sesleri kar\u015f\u0131layan i\u015faretlerin belli bir s\u0131raya g\u00f6re dizilmesinden meydana gelen harfler toplulu\u011fudur.Yaz\u0131n\u0131n k\u00f6keni bir \u00e7ok bilinmeyenle dolu olsa da, ilk alfabe nin kim taraf\u0131ndan bulundu\u011fu daha kar\u0131\u015f\u0131kt\u0131r….<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":10077,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14],"tags":[608,1077,1078,86],"class_list":["post-1046","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-egitim","tag-alfabe","tag-harf","tag-harfler","tag-yazi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1046"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1046"}],"version-history":[{"count":13,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1046\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":17075,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1046\/revisions\/17075"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/10077"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1046"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1046"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1046"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}Kiril alfabesi<\/h3>\n
Latin alfabesi<\/h3>\n