{"id":1099,"date":"2011-01-09T12:45:44","date_gmt":"2011-01-09T10:45:44","guid":{"rendered":"http:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/?p=1099"},"modified":"2019-07-20T12:03:37","modified_gmt":"2019-07-20T10:03:37","slug":"pil","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/?p=1099","title":{"rendered":"Pili kim buldu"},"content":{"rendered":"

Son 400 y\u0131l\u0131n en \u00f6nemli bulu\u015flar\u0131ndan biri elektrik olmu\u015ftur. Ama burada ak\u0131la gelen soru elektri\u011fin ya\u015fam\u0131m\u0131zda bu kadar uzun zamand\u0131r olup olmamas\u0131 ise cevap “evet, hatta daha uzun zamand\u0131r var” olacakt\u0131r. \u015ea\u015f\u0131lacak bir ger\u00e7ek ise tarihin en eski \u00e7a\u011flar\u0131ndan beri bilinen elektri\u011fin ancak 1800 l\u00fc y\u0131llardan ba\u015flayarak insanlar i\u00e7in kullan\u0131labilecek bir d\u00fczeye getirilmi\u015f olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Pili kim icat etti?<\/h2>\n

Elektrik <\/a>\u00fcretmede kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bilinen en eski y\u00f6ntem ise statik y\u00fcklemedir. “Elektrikli tabanca” da denen Alessandro Volta<\/strong> (1745-1827) bulu\u015fu olan d\u00fczenek i\u00e7ine elektrik teli konulduktan sonra metan gaz\u0131 doldurulan bir \u015fi\u015feden olu\u015fuyordu. Telden bir elektrik k\u0131v\u0131lc\u0131m\u0131 yolland\u0131\u011f\u0131nda k\u0131v\u0131lc\u0131m metan gaz\u0131n\u0131 ate\u015fleyerek \u015fi\u015fenin patlamas\u0131na yol a\u00e7\u0131yordu.<\/p>\n

Daha sonralar\u0131 Volta bu bulu\u015funu Volta uzak mesafeler aras\u0131nda haberle\u015fme amac\u0131 ile kullanmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc, tabi ki yaln\u0131zca bir i\u015faret iletebilen. D\u00fc\u015f\u00fcncesine g\u00f6re \u0130talya\u2019da Como ve Milano \u015fehirleri aras\u0131nda tahta direkler \u00fczerinde bak\u0131r tel \u00e7ekilecek ve bir taraf\u0131nda k\u0131v\u0131lc\u0131m \u00fcreteci, di\u011fer taraf\u0131nda da metan dolu \u015fi\u015fe bulunacakt\u0131. Taraflar aras\u0131nda kararla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir olay ger\u00e7ekle\u015fti\u011finde de k\u0131v\u0131lc\u0131m jenerat\u00f6r\u00fc \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131p \u00f6teki u\u00e7taki \u015fi\u015fe patlat\u0131lacak ve b\u00f6ylece olay\u0131n ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi mesaj\u0131 iletilmi\u015f olacakt\u0131. Fakat bu ileti\u015fim hatt\u0131 hi\u00e7 ger\u00e7e\u011fe d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmedi.<\/p>\n

Elektrik \u00fcretiminde sonraki kademe ise elektroliz y\u00f6ntemi ile olu\u015ftu. Volta 1800 y\u0131l\u0131nda baz\u0131 s\u0131v\u0131lar\u0131n metaller aras\u0131nda kimyasal reaksiyon yarat\u0131p devaml\u0131 elektrik \u00fcretimine yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 fark etti. Daha sonrada bu \u00fcretim h\u00fccrelerini seri ba\u011flayarak gerilimin artt\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fc. Bu g\u00f6zlemler pilin ke\u015ffedilmesine<\/strong> \u00f6nc\u00fcl\u00fck etmi\u015ftir.<\/p>\n

Pilin\u00a0icad\u0131<\/strong>\u00a0ile deneyler art\u0131k k\u0131v\u0131lc\u0131mlar\u0131n bir anl\u0131k etkisi ile s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmaktan kurtuldu. Art\u0131k kesintisiz ve devaml\u0131 bir elektrik kayna\u011f\u0131 elde edilmi\u015fti.<\/p>\n

1800’lerin ba\u015f\u0131nda Fransa teknolojik geli\u015fmelerin zirvesine ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Yeni bulu\u015flar ve fikirler siyasi arenadan da destek g\u00f6rmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Bir davet \u00fczerine Volta Fransa Ulusal Enstit\u00fcs\u00fcnde Napolyon Bonapart’\u0131n da bulundu\u011fu bir toplulu\u011fa bir dizi ders verdi. Bu dersler s\u0131ras\u0131nda yap\u0131lan pillerden k\u0131v\u0131lc\u0131m \u00fcretme, elektrik ile \u00e7elik bir teli eritmek, elektrik ile bir silah\u0131 ate\u015flemek ve suyu elemanlar\u0131na ay\u0131rmak gibi deneylerde Napolyon bizzat Volta’ya yard\u0131mc\u0131 oldu.<\/p>\n

1802 de Dr. William Cruickshank<\/strong> seri \u00fcretilecek pilin tasar\u0131m\u0131n\u0131 yapt\u0131. Cruickshank ayn\u0131 boyutlarda kare \u015feklinde kesilip u\u00e7lar\u0131ndan lehimlenmi\u015f bak\u0131r ve \u00e7inko plakalar\u0131 etraf\u0131 \u00e7imento ile s\u0131vanm\u0131\u015f tahta kutulara koyarak i\u00e7ini tuzlu su ya da su ile seyreltilmi\u015f asitle dolduruyordu. Plakalar\u0131n aralar\u0131ndaki mesafeyi sabit tutmak i\u00e7in tahta y\u00fczeyin \u00fczerine oluklar yap\u0131l\u0131yordu.<\/p>\n

Sir Humphry Davy<\/strong>‘nin Londra Kraliyet Enstit\u00fcs\u00fc kasalar\u0131na \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc pilleri yerle\u015ftirmesi yeni bulu\u015flar\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7t\u0131. Davy pilleri karbon elektrotlara ba\u011flayarak elektrikle \u00fcretilen ilk \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 elde etti. Bug\u00fcn ark lambas\u0131 dedi\u011fimiz d\u00fczene\u011fin \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 izleyenler sonralar\u0131 bu \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n o g\u00fcne kadar g\u00f6rd\u00fckleri en parlak \u0131\u015f\u0131k yay\u0131 oldu\u011funu s\u00f6ylediler.<\/p>\n

\u015earj Edilebilen Pil<\/h2>\n

Tekrar doldurulamad\u0131klar\u0131 i\u00e7in yap\u0131lan b\u00fct\u00fcn bu piller ilkel piller s\u0131n\u0131f\u0131na giriyordu. 1859 da Frans\u0131z fizik\u00e7i Gaston Plant\u00e9<\/strong> \u015farj olabilen pili icat etti. Bu pillerin \u00e7al\u0131\u015fma prensipleri bug\u00fcn hala kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z ak\u00fclerdeki kur\u015fun\/asit sistemi ile ayn\u0131 idi.<\/p>\n

Elektrik \u00fcretmede kullan\u0131lan \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc, ama en \u00f6nemli olan, metot ise \u00e7ok sonralar\u0131 ke\u015ffedilen manyetik alan metodu idi. 1820de Frans\u0131z bilgin Andr\u00e9-Marie Amp\u00e8re<\/strong> (1775-1836) elektrik ta\u015f\u0131yan tellerin bazen birbirlerini \u00e7ekti\u011fini bazen de itti\u011fini g\u00f6rd\u00fc. 1831 de \u0130ngiliz Michael Faraday<\/strong> (1791-1867) bir bak\u0131r diskin (bobin) kuvvetli bir manyetik alan\u0131n etkisi alt\u0131nda kald\u0131\u011f\u0131nda nas\u0131l elektrik \u00fcretti\u011fini g\u00f6rsel olarak \u00f6rnekledi. Farada ve ekibi bobin ve m\u0131knat\u0131s aras\u0131nda hareketlili\u011fin devam etti\u011fi s\u00fcrece elektrik \u00fcretiminin de kesintisiz olarak devam etti\u011fini ortaya koydular.<\/p>\n

Nikel-kadmiyum\u00a0Pil<\/h2>\n

1899 da \u0130sve\u00e7li Waldmar Jungner<\/strong> nikel-kadmiyum pili icat etti. 1947 de Neumann<\/strong> pil h\u00fccresini (g\u00f6zesini) tam olarak s\u0131zd\u0131rmaz bir \u015fekilde izole etmeyi ba\u015fard\u0131. Bu yenilikler bug\u00fcn kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z s\u0131zd\u0131rmaz nikel-kadmiyum pilin do\u011fu\u015funa \u00f6nc\u00fcl\u00fck etti. Nikel-metal-hidrit pil sistemleri \u00fczerindeki \u00e7al\u0131\u015fmalar 1970’lerin ortalar\u0131nda ba\u015flad\u0131. Fakat metal-hidrit ala\u015f\u0131mlar h\u00fccre (g\u00f6ze) ortamlar\u0131nda dengeli olam\u0131yorlard\u0131. 1980 ortalar\u0131nda geli\u015ftirilen yeni hidrit ala\u015f\u0131mlar\u0131 bu dengesizli\u011fi azaltarak bile\u015fimin kararl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 artt\u0131rd\u0131. B\u00fct\u00fcn bu geli\u015fmelerden sonra 1990′ arda nikel-metal-hidrit piller piyasaya \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n

Lityum \u0130yon Pil<\/h2>\n

\u0130lk lityum piller<\/strong> ise 1970’lerde ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. 1980’lerde bu pillerin \u015farj edilmesi \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fmalar ba\u015flad\u0131 ise de ortaya \u00e7\u0131kan g\u00fcvenlik sorunlar\u0131ndan dolay\u0131 vazge\u00e7ildi. Lityumun do\u011fas\u0131nda var olan dengesizlik \u00f6zellikle \u015farj s\u0131ras\u0131nda problemler, hatta tehlikeli durumlar, yarat\u0131yordu. Bu y\u00fczden ara\u015ft\u0131rmalar lityum iyonlar\u0131 kullanan ve metal bazl\u0131 olmayan pillere kayd\u0131. Asl\u0131nda iyon bazl\u0131 lityumun enerji \u00fcretme yetene\u011fi metal bazl\u0131 lityumdan d\u00fc\u015f\u00fck olmas\u0131na ra\u011fmen e\u011fer \u015farj edilirken gerekli \u00f6nlemler al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda daha g\u00fcvenli idi. 1991 de Sony<\/strong> lityum-iyon pili piyasaya s\u00fcrd\u00fc.
\nPilin tarih\u00e7esine bak\u0131p ne kadar ilkel bir ortamdan bu g\u00fcnlere geldi\u011fimizi d\u00fc\u015f\u00fcnebiliriz. Ama g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki geli\u015fme h\u0131z\u0131n\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda bizden sonraki nesillerinde bug\u00fcn bizim modern kabul edip kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z pil teknolojilerini ilkel bulmalar\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olacak gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Son 400 y\u0131l\u0131n en \u00f6nemli bulu\u015flar\u0131ndan biri elektrik olmu\u015ftur. Ama burada ak\u0131la gelen soru elektri\u011fin ya\u015fam\u0131m\u0131zda bu kadar uzun zamand\u0131r olup olmamas\u0131 ise cevap “evet, hatta daha uzun zamand\u0131r var”…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":10455,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[92,1],"tags":[643,2775,644,2530,1417,1394,645,2776],"class_list":["post-1099","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim","category-teknoloji","tag-alessandro-volta","tag-andre-marie-ampere","tag-elektrik","tag-gaston-plante","tag-humphry-davy","tag-michael-faraday","tag-pil","tag-waldmar-jungner"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1099"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1099"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1099\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11314,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1099\/revisions\/11314"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/10455"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1099"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1099"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1099"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}