Antonie van Leeuwenhoek, mikrobiyolojinin babas\u0131d\u0131r. Bir tekstil i\u015fletmesinin orta derecede e\u011fitimli sahibi, benzersiz b\u00fcy\u00fctme imkan\u0131 sunan kendi e\u015fsiz mikroskoplar\u0131n\u0131 yapt\u0131 ve\u00a0bu mikroskoplar\u0131 kullanarak, tek h\u00fccreli hayvanlar ve bitkiler, bakteriler ve spermatozoalar gibi \u00e7ok \u00f6nemli bilimsel ke\u015fifler yapt\u0131.<\/p>\n
Mikroskopi y\u00f6ntemleri o kadar ince ayarlanm\u0131\u015ft\u0131 ki, bakterileri ke\u015ffettikten sonra, bu tip organizmalar 100 y\u0131ldan uzun bir s\u00fcre ba\u015fka herhangi bir bilim adam\u0131 taraf\u0131ndan g\u00f6r\u00fclmeyecekti.<\/p>\n
Antonie van Leeuwenhoek, Hollanda Cumhuriyeti’nin k\u00fc\u00e7\u00fck bir \u015fehri olan Delft’te, 24 Ekim 1632’de do\u011fdu. Babas\u0131 bir sepet \u00fcreticisi olan Philips Antonisz van Leeuwenhoek’di. Annesi, Margaretha Bel van den Berch bira \u00fcretimi i\u015fiyle u\u011fra\u015fan zengin bir aileden geliyordu.<\/p>\n
Antonie’nin \u00e7ocukluk y\u0131llar\u0131 olduk\u00e7a zor ge\u00e7ti; be\u015f ya\u015f\u0131ndayken babas\u0131 \u00f6ld\u00fc. Annesi yeniden evlendi ve Antonie bir s\u00fcre amcas\u0131 ile ya\u015famak zorunda kald\u0131. Amcas\u0131 bir avukatt\u0131 ve Antonie’ye temel okuryazarl\u0131k ve aritmetik derslerini \u00f6\u011freterek okulda ald\u0131\u011f\u0131 e\u011fitimi g\u00fc\u00e7lendirdi. Antonie 16 ya\u015f\u0131ndayken \u00fcvey babas\u0131 da \u00f6ld\u00fc.<\/p>\n
Antonie, Flemenk\u00e7e’den ba\u015fka hi\u00e7bir dil \u00f6\u011frenmedi.\u00a0\u00dcniversiteye gitmesi i\u00e7in en az\u0131ndan Latince \u00f6\u011frenmesi gerekiyordu ama o\u00a0\u00fcniversiteye gitmeyi hi\u00e7 d\u00fc\u015f\u00fcnmedi.<\/p>\n
Leeuwenhoek, 1648 y\u0131l\u0131nda 16 ya\u015f\u0131nda iken, bir tekstil ma\u011fazas\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fmak i\u00e7in Hollanda’n\u0131n \u00fcnl\u00fc ticaret \u015fehri Amsterdam’a ta\u015f\u0131nd\u0131. \u00c7al\u0131\u015fma hayat\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda g\u00fcvenilirli\u011fi ve i\u015fini iyi yapas\u0131 sayesinde kasiyer ve muhasebeci gibi iyi pozisyonlara terfi etti.<\/p>\n
1654’te, 21 ya\u015f\u0131nda, uzun ya\u015fam\u0131n\u0131n geri kalan\u0131n\u0131 ge\u00e7irece\u011fi Delft’e geri d\u00f6nd\u00fc. 1654 Leeuwenhoek i\u00e7in \u00f6nemli bir y\u0131l oldu. Sadece memleketine d\u00f6nmekle kalmad\u0131, ayn\u0131 zamanda Amsterdam’da edindi\u011fi i\u015f deneyimini Delft’te hayata ge\u00e7irmek i\u00e7in\u00a0kendi tekstil ma\u011fazas\u0131n\u0131 a\u00e7t\u0131 ve evlendi. Ma\u011fazas\u0131nda kuma\u015f\u0131n yan\u0131 s\u0131ra d\u00fc\u011fmeler, \u015feritler ve di\u011fer tekstil aksesuarlar\u0131 satt\u0131.<\/p>\n
Sonraki y\u0131llarda Leeuwenhoek, Delft’te s\u00f6z\u00fc ge\u00e7en etkili bir fig\u00fcr haline geldi. 1660’da, 28 ya\u015f\u0131ndayken Delft\u2019in meclis toplant\u0131 salonunun operasyonlar\u0131n\u0131 y\u00f6netmek \u00fczere g\u00f6revlendirildi. Sadece y\u00f6neticilik yap\u0131yor,\u00a0i\u015fin fiziksel k\u0131sm\u0131n\u0131 ba\u015fkalar\u0131na devrediyor ve iyi bir maa\u015f al\u0131yordu.<\/p>\n
\u00c7ok yetenekli bir adam olan Leeuwenhoek, Delft \u015fehrinin \u015farap ticaretini denetlemek ve ithal \u015faraplarda uygulanacak vergileri belirlemesi i\u00e7in ba\u015fka br g\u00f6reve daha\u00a0atand\u0131.\u00a0D\u00fckkan\u0131n\u0131 i\u015fletiyor ve ayn\u0131 zaman zarf\u0131nda Delft kenti i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. Leeuwenhoek, bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na ba\u015flamadan \u00f6nce, yakla\u015f\u0131k 40 ya\u015f\u0131nda nitelikli bir arazi et\u00fct uzman\u0131 oldu.<\/p>\n
Leeuwenhoek\u2019in biyolojik ke\u015fifleri tamamen ola\u011fan\u00fcst\u00fc y\u00fcksek kalitede mercekler yapma yetene\u011fine ba\u011fl\u0131yd\u0131.\u00a0Merceklerini nas\u0131l yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 hi\u00e7 kimseye s\u00f6ylemedi. S\u0131rr\u0131 onunla birlikte mezara gitti. Rakipleri m\u00fckemmel lensler yapmak i\u00e7in onun cam\u0131 \u00e7ok uzun s\u00fcre \u00f6\u011f\u00fctmek zorunda oldu\u011fu\u00a0 hakk\u0131nda konu\u015fmaktan ba\u015fka bir \u015fey yapam\u0131yorlard\u0131.<\/p>\n
Tekstil ticaretindeki insanlar y\u00fczlerce y\u0131ld\u0131r, kuma\u015f\u0131n ince detaylar\u0131n\u0131 incelemek i\u00e7in cam incilerini (k\u00fc\u00e7\u00fck cam k\u00fcreler) kullanm\u0131\u015flard\u0131r. Leeuwenhoek ipliklerin yo\u011funlu\u011funu ve kuma\u015f\u0131n kalitesini incelemek i\u00e7in g\u00fcnl\u00fck i\u015flerinde s\u0131k s\u0131k cam inciler kullanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
1665 y\u0131l\u0131nda, b\u00fcy\u00fck \u0130ngiliz bilim adam\u0131 Robert Hooke, mikroskopunun objektifi ile g\u00f6r\u00fclen do\u011fal d\u00fcnyadan \u00e7izdi\u011fi resimleri sergileyen Micrographia’y\u0131 yay\u0131nlad\u0131.\u00a0Leeuwenhoek, 1668’de \u0130ngiltere’yi ziyaret etti ve b\u00fcy\u00fck olas\u0131l\u0131kla Micrographia’n\u0131n bir kopyas\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fc. Kitap ilk bilimsel bestseller haline gelmi\u015fti. Leeuwenhoek i\u00e7in en \u00f6nemli \u015fey, Hooke’un kitab\u0131nda mikroskobik kuma\u015f muayenelerinden olu\u015fan \u00e7izimler yapm\u0131\u015f olmas\u0131yd\u0131.\u00a0Kitapta ayr\u0131ca Leeuwenhoek cam incilerine benzer tek bir k\u00fcresel mercek\u00a0kullanarak g\u00fc\u00e7l\u00fc bir mikroskopun nas\u0131l yap\u0131labilece\u011finin bir a\u00e7\u0131klamas\u0131 da vard\u0131.<\/p>\n
Leeuwenhoek’in Hooke\u2019un kitab\u0131nda yazanlar\u0131 okuyup okuyamad\u0131\u011f\u0131n\u0131\u00a0s\u00f6ylemek zor \u00e7\u00fcnk\u00fc Flemenk\u00e7e’den ba\u015fka bir dil bilmedi\u011fi biliniyor. \u0130ngilizce okuyamad\u0131\u011f\u0131 fakat kitab\u0131 ingilizce bilen birine \u00e7evirtti\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor. Tarih\u00e7iler Hooke\u2019un anlatt\u0131\u011f\u0131 tekni\u011fi kendi lenslerini yapmak i\u00e7in kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlar.<\/p>\n
Hooke’un kendisi, kitapta yazd\u0131\u011f\u0131 y\u00f6ntemle yap\u0131lan lensleri elveri\u015fli olmad\u0131klar\u0131 i\u00e7in kullanamad\u0131\u011f\u0131 biliniyor. Bu lenslerde objektif ile g\u00f6r\u00fcnt\u00fclenen nesne aras\u0131ndaki mesafe \u00e7ok k\u0131sa olmal\u0131 ve g\u00f6zlemcinin g\u00f6z\u00fcn\u00fcn de objektife \u00e7ok yak\u0131n olmas\u0131 gerekiyordu, bu da Hooke’un g\u00f6zlerinin h\u0131zla kas\u0131lmas\u0131na neden oluyordu. Hook cam inci lenslerin nas\u0131l yap\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 anlatm\u0131\u015f ama kullanmam\u0131\u015ft\u0131. Bunun yerine Robert Hooke\u00a0bug\u00fcn kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z mikroskoplara daha \u00e7ok benzeyen bir bile\u015fik mikroskop (iki lensli) kullanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Leeuwenhoek, tek lensli mikroskoplar yapmak i\u00e7in k\u00fc\u00e7\u00fck, k\u00fcresel lensleri kulland\u0131. Objektiflerin nas\u0131l \u00fcretti\u011fine dair s\u0131rr\u0131n\u0131n detaylar\u0131n\u0131 kimseyle payla\u015fmad\u0131 ve kendine saklad\u0131. \u00c7ok k\u00fc\u00e7\u00fck ve p\u00fcr\u00fczs\u00fcz cam k\u00fcre mercekler yapt\u0131. K\u00fcre ne kadar k\u00fc\u00e7\u00fck olursa, b\u00fcy\u00fctme o kadar b\u00fcy\u00fck oluyordu.\u00a0Mercek yapmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda, Leeuwenhoek, tekstil \u00fcr\u00fcnlerini daha \u00f6nce hi\u00e7 kimsenin g\u00f6remedi\u011fi kadar yak\u0131ndan inceleme amac\u0131 ta\u015f\u0131yordu.\u00a0Ancak, k\u0131sa bir s\u00fcre sonra, daha \u00f6nce hi\u00e7 g\u00f6r\u00fclmemi\u015f detaylara ula\u015ft\u0131 ve do\u011fal objeleri incelemek i\u00e7in Hooke ile ayn\u0131 i\u00e7sel merak\u0131 hissetmeye ba\u015flad\u0131.<\/p>\n
Leeuwenhoek’in minik k\u00fcresel lenslerinin en k\u00fc\u00e7\u00fc\u011f\u00fc 1mm \u00e7ap\u0131ndayd\u0131.\u00a0Bu lenslerle yapt\u0131\u011f\u0131 mikroskoplar nesneleri 200 ila 300 kat b\u00fcy\u00fctebiliyordu. Hooke\u2019un bile\u015fik mikroskobu ise sadece 40 – 50 kat b\u00fcy\u00fctme yapabiliyordu.<\/p>\n
Dikkat \u00e7ekici bir \u015fekilde, Leeuwenhoek objektiflerini 1.35 \u03bcm (mikron) kadar k\u00fc\u00e7\u00fck detaylar\u0131 g\u00f6zlemlemek i\u00e7in kullanabilmektedir. Leeuwenhoek, \u00f6rne\u011fin, \u00e7ap\u0131 6 – 8 mikron olan k\u0131rm\u0131z\u0131 kan h\u00fccrelerini kolayca g\u00f6rebiliyordu.<\/p>\n
Bug\u00fcn hala belirsiz olan iki \u015fey, Leeuwenhoek’in \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 nesneleri nas\u0131l ayd\u0131nlatt\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Ayd\u0131nlatma onun e\u015fsiz mikroskopi sanat\u0131n\u0131n hayati bir par\u00e7as\u0131yd\u0131. Bir di\u011feri ise g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme ayarlamalar\u0131n\u0131 e\u015fsiz bir \u015fekilde yapmas\u0131yd\u0131. Bu iki \u015feyi nas\u0131l yapt\u0131\u011f\u0131 hala bilinmiyor.<\/p>\n
Leeuwenhoek, hayat\u0131 boyunca 500’den fazla minik mikroskop yapt\u0131. Kullanmas\u0131 olduk\u00e7a zor olmas\u0131 nedeniyle bu mikroskoplar yerine bug\u00fcn bile\u015fik mikroskoplar kullan\u0131yoruz. Dezavantajlar\u0131na ra\u011fmen bu mikroskoplar, Leeuwenhoek\u2019in uzman ellerinde, tamamen yeni bir biyolojik d\u00fcnya ortaya \u00e7\u0131kard\u0131lar.<\/p>\n
Leeuwenhoek, bilimde hi\u00e7 resmi e\u011fitimi olmayan ve \u00fcniversiteye hi\u00e7 gitmemi\u015f bir esnaft\u0131.\u00a0Bununla birlikte, g\u00f6zlemlerinin kalitesi o kadar y\u00fcksek ve ke\u015fifleri o kadar zorlay\u0131c\u0131yd\u0131 ki, ara\u015ft\u0131rmas\u0131 Londra’daki Kraliyet Toplulu\u011funa g\u00f6nderdi\u011fi mektuplarla iyi biliniyordu. Bunlar \u0130ngilizceye terc\u00fcme edildi ve Toplulu\u011fun Felsefi \u0130\u015flemler dergisinde yay\u0131nland\u0131.<\/p>\n
\u0130lgin\u00e7 bir \u015fekilde, Leeuwenhoek’in mektuplar\u0131n\u0131n bir\u00e7o\u011fu ilk olarak Deneyler K\u00fcrat\u00f6r\u00fc ve daha sonra Toplum Sekreteri olan Robert Hooke taraf\u0131ndan okundu. Hooke Flemenk\u00e7e’yi \u00f6\u011frenerek Leeuwenhoek’in mektuplar\u0131n\u0131 okuyabildi.<\/p>\n
Leeuwenhoek ilk mektubunu 1673\u2019te yazd\u0131. Mektuplar\u0131nda Hooke\u2019un Micrographia\u2019da yapt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6zlemlerin bir k\u0131sm\u0131n\u0131 yeniden ve daha detayl\u0131 olarak yapt\u0131\u00a0ek olarak ar\u0131 i\u011fnesi, mantarlar ve insan biti hakk\u0131nda detayl\u0131 \u00e7izimler yapt\u0131.\u00a0Ertesi y\u0131l Leeuwenhoek yapt\u0131\u011f\u0131 ola\u011fan\u00fcst\u00fc yeni ke\u015fifleri tarif etmeye ba\u015flad\u0131.<\/p>\n
1674’te, 41 ya\u015f\u0131ndaki Leeuwenhoek, en b\u00fcy\u00fck ke\u015fiflerinin ilkini yapt\u0131. Bu tek h\u00fccreli ya\u015fam formlar\u0131 idi. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde bu organizmalar protistler olarak\u00a0 grupland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r – bunlar esas olarak tek h\u00fccreli bitkiler ve hayvanlard\u0131r. Hooke\u2019un Micrographia’s\u0131na inanmayan ve g\u00fcvenmeyen Royal Society\u2019nin bir\u00e7ok \u00fcyesi Leeuwenhoek\u2019in mikroskobik yarat\u0131klar\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na inanmay\u0131 da reddetti. Tek h\u00fccreli varl\u0131klar\u0131 tamamen kabul edilmesi 1677’ye kadar s\u00fcrd\u00fc. Kabul edi\u015f, Robert Hooke g\u00f6z yorgunlu\u011fu nedeniyle incelemekten vazge\u00e7ti\u011fi ve fakat Leeuwenhoek’un kendi g\u00f6zlemlerini do\u011frulad\u0131\u011f\u0131 mikroskoplar\u0131na d\u00f6nd\u00fckten sonra oldu.<\/p>\n
1674 y\u0131l\u0131nda Leeuwenhoek, alt\u0131 y\u0131l \u00f6nce Hollandal\u0131 arkada\u015f\u0131 Jan Swammerdam taraf\u0131ndan ke\u015ffedilen k\u0131rm\u0131z\u0131 kan h\u00fccrelerini inceledi. \u00dcst\u00fcn merce\u011fi ile Leeuwenhoek h\u00fccreler hakk\u0131nda daha \u00f6nce hi\u00e7 olmad\u0131\u011f\u0131 kadar net a\u00e7\u0131klamalar yapt\u0131 ve boyutlar\u0131n\u0131 do\u011fru bir \u015fekilde belirleyen ilk ki\u015fi oldu.<\/p>\n
1676 y\u0131l\u0131nda Leeuwenhoek suda bakterileri ke\u015ffetti. Bakteriler mikroskobunun g\u00f6zlemleme s\u0131n\u0131r\u0131ndayd\u0131 – k\u00fc\u00e7\u00fck bir kum tanesi hacmini doldurmak i\u00e7in 10 binden fazlas\u0131n\u0131n al\u0131naca\u011f\u0131n\u0131 tahmin ediyordu. Bu bir y\u00fczy\u0131l ge\u00e7ene kadar kimse bakterileri bir daha g\u00f6remedi.<\/p>\n
1677 y\u0131l\u0131nda Leeuwenhoek spermatozoay\u0131 ke\u015ffetti, daha sonra spermin yumurtalara girdi\u011finde d\u00f6llendi\u011fi sonucuna vard\u0131.<\/p>\n
1683 y\u0131l\u0131nda Leeuwenhoek, \u201cs\u00fct gibi beyaz bir s\u0131v\u0131\u201d i\u00e7eren lenfatik k\u0131lcal damarlar\u0131 ke\u015ffetti.<\/p>\n
Leeuwenhoek kurt\u00e7uk ve pirelerin ya\u015fam d\u00f6ng\u00fclerini g\u00f6zlemleyerek, bu t\u00fcr yarat\u0131klar\u0131n o anda inand\u0131klar\u0131 gibi kendili\u011finden olu\u015fmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kan\u0131tlad\u0131. Bu yarat\u0131klar\u0131n yumurtadan kurt\u00e7uklara, pupalardan yeti\u015fkinlere kadar bir \u00fcreme s\u00fcrecinden ge\u00e7ti\u011fini g\u00f6sterdi.<\/p>\n
Yaprak bitlerini keserek partenogenezi ke\u015ffetti. Yumurta d\u00f6llenmemi\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen yeni yaprak biti embriyolar\u0131n\u0131 i\u00e7eren ana yaprak bitleri buldu.<\/p>\n
Leeuwenhoek, k\u00fc\u00e7\u00fck k\u0131lcal damarlardaki kan ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 g\u00f6zlemleyerek William Harvey\u2019in kan dola\u015f\u0131m\u0131na ili\u015fkin \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 do\u011frulad\u0131.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Antonie van Leeuwenhoek, mikrobiyolojinin babas\u0131d\u0131r. Bir tekstil i\u015fletmesinin orta derecede e\u011fitimli sahibi, benzersiz b\u00fcy\u00fctme imkan\u0131 sunan kendi e\u015fsiz mikroskoplar\u0131n\u0131 yapt\u0131 ve\u00a0bu mikroskoplar\u0131 kullanarak, tek h\u00fccreli hayvanlar ve bitkiler, bakteriler ve…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":12084,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3117],"tags":[3164,1397],"class_list":["post-12078","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-insanlari","tag-antonie-van-leeuwenhoek","tag-mikroskop"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12078"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=12078"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12078\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12087,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12078\/revisions\/12087"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/12084"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=12078"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=12078"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=12078"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}