{"id":2117,"date":"2011-10-17T17:27:25","date_gmt":"2011-10-17T15:27:25","guid":{"rendered":"http:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/?p=2117"},"modified":"2018-09-26T13:47:32","modified_gmt":"2018-09-26T11:47:32","slug":"kahveyi-kim-buldu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/?p=2117","title":{"rendered":"Kahveyi kim buldu"},"content":{"rendered":"

Kahve hem s\u0131cak hem de so\u011fuk olarak servis yap\u0131lan en pop\u00fcler i\u00e7ecek. \u0130\u00e7erisinde bulunan kafeinin canland\u0131r\u0131c\u0131 etkileri \u00e7ok eski zamanlardan beri biliniyor. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde kahve en \u00e7ok Kolombiya, Brezilya ve Vietnam’da \u00fcretiliyor. Bu bilgilerin yan\u0131nda kahveyi kimin buldu\u011funa ve kahve ile ilgili baz\u0131 ilgin\u00e7 bilgilere<\/a> bir g\u00f6z atal\u0131m.<\/p>\n

Hi\u00e7 kimse kahvenin nas\u0131l ke\u015ffedildi\u011fini ve kim taraf\u0131ndan bulundu\u011funu tam olarak bilmiyor, ancak k\u00f6keni hakk\u0131nda bir\u00e7ok efsane bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n

Kahveyi kimler buldu<\/h2>\n

Tarihsel bilgilere g\u00f6re, Etiyopyal\u0131lar kahve \u00e7ekirde\u011finin insana enerji verdi\u011fini ilk ke\u015ffedenler oldu. D\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda yeti\u015fen kahve miras\u0131n\u0131 y\u00fczy\u0131llar \u00f6ncesinden Etiyopya yaylas\u0131ndaki antik kahve ormanlar\u0131ndan almaktad\u0131r. Rivayete g\u00f6re bir ke\u00e7i \u00e7oban\u0131 olan (Halid) Kaldi’nin ke\u00e7iler taraf\u0131ndan \u00e7ok sevilen k\u0131rm\u0131z\u0131 meyveri olan a\u011fac\u0131n potansiyelini ilk kez ke\u015ffeden ki\u015fi oldu\u011fu s\u00f6yleniyor.\u00a0Hikayeye g\u00f6re, Kaldi’nin ke\u00e7ileri kahve meyvelerini yedikleri zaman daha enerjik oluyorlar ve geceleri uyumak istemiyorlard\u0131.\u00a0Bunu fark ettikten sonra kahve \u00e7ekirdeklerini bir hocaya\u00a0\u00a0g\u00f6t\u00fcr\u00fcr. Hoca bu meyvelerle bir i\u00e7ecek yapm\u0131\u015f ve i\u00e7mi\u015f.\u00a0Bu i\u00e7ecek onu uzun saatler boyunca uyan\u0131k tutmu\u015ftur. Ondan sonra uyan\u0131k tutan bu meyveler di\u011fer insanlar aras\u0131nda yayg\u0131nla\u015fmaya ba\u015flad\u0131.<\/p>\n

Kahve Arap yar\u0131madas\u0131na ula\u015ft\u0131\u011f\u0131nda, d\u00fcnyaya yay\u0131lamaya ba\u015flayacak bir yolculuk ba\u015flad\u0131.<\/h3>\n

Kahve yeti\u015ftirilmesi ve ticareti 9. yy y\u00fczy\u0131lda Arap Yar\u0131madas\u0131’nda ba\u015flad\u0131. 15. y\u00fczy\u0131lda, Arabistan’\u0131n Yemen \u015fehrinde kahve yeti\u015ftiriliyordu ve 16. y\u00fczy\u0131lda \u0130ran, M\u0131s\u0131r, Suriye ve T\u00fcrkiye’de kahve biliniyordu.\u00a0Araplar’\u0131n yeti\u015ftirdi\u011fi kahve \u00e7ekirde\u011fi, ticaretin geni\u015flemesiyle, Yemen ve Kuzey Afrika gibi di\u011fer yerlere\u00a0 ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130lerleyen zamanlarda kahve Avrupa ve Hint pazarlar\u0131nda geni\u015f bir yer edindi.<\/p>\n

Kahve sadece evlerde de\u011fil, ayn\u0131 zamanda Yak\u0131n Do\u011fu’daki \u015fehirlerde g\u00f6r\u00fclmeye ba\u015flayan “qahveh khaneh” ad\u0131 verilen pek \u00e7ok ortak kahve evinde de g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu. Kahve evlerinin pop\u00fclaritesi inan\u0131lmaz seviyeye geldi ve insanlar her t\u00fcrl\u00fc sosyal aktivite i\u00e7in kahvehaneleri kullanmaya ba\u015flad\u0131rlar.\u00a0Sadece kahve i\u00e7ip sohbet etmekle kalmad\u0131lar, ayn\u0131 zamanda m\u00fczik dinlediler, sanat\u00e7\u0131lar\u0131 izlediler, satran\u00e7 oynad\u0131lar ve g\u00fcncel haberleri tart\u0131\u015ft\u0131lar. Kahve evleri h\u0131zla \u201cBilgi Merkezleri\u201d olarak adland\u0131r\u0131lmaya ba\u015fland\u0131.<\/p>\n

Her y\u0131l d\u00fcnyan\u0131n her yerinden kutsal Mekke’yi ziyaret eden binlerce hac\u0131 bu \u201cArap Sarab\u0131\u201d ile tan\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

Yak\u0131n Do\u011fu’ya giden Avrupal\u0131 \u200b\u200bgezginler, s\u0131ra d\u0131\u015f\u0131, siyah i\u00e7ece\u011fin hikayelerini Avrupada anlatmaya ba\u015flad\u0131lar. 17. y\u00fczy\u0131lda kahve, Avrupa’ya do\u011fru yol ald\u0131 ve k\u0131ta boyunca olduk\u00e7a pop\u00fcler hale geldi.<\/p>\n

Baz\u0131 insanlar bu yeni i\u00e7ece\u011fe \u015f\u00fcphe veya korkuyla tepki g\u00f6stererek \u201c\u015eeytan’\u0131n ac\u0131 bir icad\u0131\u201d olarak adland\u0131rd\u0131lar. Yerel din adamlar\u0131 1615’te Venedik’e geldi\u011finde kahveyi k\u0131nad\u0131lar. Tart\u0131\u015fmalar Papa III. e kadar geldi. Papa, bir karar vermeden \u00f6nce i\u00e7ece\u011fin tad\u0131na bakmaya karar verdi ve i\u00e7ece\u011fi o kadar tatmin edici buldu ki terdd\u00fcts\u00fcz sak\u0131ncas\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131na dair onay\u0131 verdi.<\/p>\n

T\u00fcm tart\u0131\u015fmalara ra\u011fmen, kahve evleri h\u0131zla \u0130ngiltere, Avusturya, Fransa, Almanya ve Hollanda’n\u0131n b\u00fcy\u00fck \u015fehirlerinde sosyal aktivite ve ileti\u015fim merkezleri haline geliyordu. \u0130ngiltere’de \u201cpenny \u00fcniversiteleri\u201d diye adland\u0131r\u0131l\u0131yordu. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir penny fiyat \u00f6deyerek bir fincan kahve alabilir ve konu\u015fmalara ve tart\u0131\u015fmalara dahil olunabiliyordu.<\/p>\n

Kahve, zamanla, o d\u00f6nemlerin kahvalt\u0131 i\u00e7ecekleri olan bira ve \u015farab\u0131n yerini almaya ba\u015flad\u0131. Sabahlar\u0131 alkol yerine kahve i\u00e7enler g\u00fcne iyi ve enerjik ba\u015fl\u0131yorlard\u0131. \u015ea\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 olmayan bir \u015fekilde \u00e7al\u0131\u015fma kaliteleri b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde geli\u015fti.<\/p>\n

17. y\u00fczy\u0131l\u0131n ortalar\u0131na gelindi\u011finde, Londra’da 300’den fazla kahve evi vard\u0131; bunlar\u0131n bir\u00e7o\u011fu t\u00fcccarlar, nakliyat\u00e7\u0131lar, brokerler ve sanat\u00e7\u0131lar gibi benzer d\u00fc\u015f\u00fcnen insanlar\u0131 bir araya getiriyordu.\u00a0Bir\u00e7ok i\u015fletme uzmanla\u015fm\u0131\u015f kahve evlerinden b\u00fcy\u00fcd\u00fc. \u00d6rne\u011fin, Lloyd’s of London, Edward Lloyd’s Coffee House’da ortaya \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n

1600’lerin ortalar\u0131nda, kahve New York’a getirildi. Amerika’da da\u00a0kahve evleri h\u0131zla ortaya \u00e7\u0131kmaya ba\u015flad\u0131ysa da, \u00e7ay hala Amerika’daki en pop\u00fcler i\u00e7ecekti.<\/p>\n

Kral George III’\u00fcn dayatt\u0131\u011f\u0131 \u00e7ay \u00fczerine konulan a\u011f\u0131r bir vergiye kar\u015f\u0131 isyan eden Bostonlular \u00e7ay\u0131 tahttan indirdi. Boston \u00c7ay Partisi olarak bilinen isyan, Amerikan i\u00e7ki tercihini bundan sonraki y\u0131llar i\u00e7in kahve olarak de\u011fi\u015ftirdi.<\/p>\n

\u0130\u00e7ecek i\u00e7in talep artmaya devam ederken, Arabistan d\u0131\u015f\u0131nda kahve yeti\u015ftirmek i\u00e7in sert bir rekabet ortam\u0131 olu\u015fmaya ba\u015flad\u0131.<\/p>\n

Hollandal\u0131lar nihayet 17. y\u00fczy\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131nda kahve fidan\u0131 elde ettiler. Onlar\u0131 Hindistan’a dikme konusundaki ilk giri\u015fimleri ba\u015far\u0131s\u0131z oldu, ancak Batavia’da, \u015fu anda Endonezya’da bulunan Java adas\u0131ndaki \u00e7abalar\u0131yla ba\u015far\u0131y\u0131 elde ettiler.\u00a0Bitkiler b\u00fcy\u00fcd\u00fc ve yak\u0131n zamanda Hollanda’da kahve \u00fcretiminde verimli ve b\u00fcy\u00fcyen bir ticaret akt\u00f6r\u00fc halini ald\u0131. Daha sonra Sumatra ve Celebes adalar\u0131na kahve a\u011fa\u00e7lar\u0131 ekimini geni\u015fletti.<\/p>\n

1714 y\u0131l\u0131nda Amsterdam Belediye Ba\u015fkan\u0131, Fransa Kral\u0131 XIV. Louis’e bir kahve fidan\u0131 hediye etti. Kral, fidan\u0131n Paris’teki Kraliyet Botanik Bah\u00e7esine dikilmesini emretti. 1723’te, gen\u00e7 bir deniz subay\u0131 olan Gabriel de Clieu, Kral’\u0131n bitkisinden bir fide \u00e7ald\u0131. Zorlu bir yolculu\u011fa ra\u011fmen fideyi Martinik’e g\u00fcvenli bir \u015fekilde ula\u015ft\u0131rmay\u0131 ba\u015fard\u0131.<\/p>\n

Bir kez dikildikten sonra, fide h\u0131zl\u0131ca geli\u015fti, sonraki 50 y\u0131l i\u00e7inde Martinique adas\u0131nda 18 milyondan fazla kahve a\u011fac\u0131 vard\u0131. Daha da inan\u0131lmaz olan \u015fey, bu fidenin Karayipler, G\u00fcney ve Orta Amerika’daki t\u00fcm kahve a\u011fa\u00e7lar\u0131n\u0131n ebeveyni olmas\u0131yd\u0131.<\/p>\n

\u00dcnl\u00fc Brezilya kahvesi, imparator taraf\u0131ndan Frans\u0131z Guyanas\u0131’na kahve fideleri almak i\u00e7in g\u00f6nderilen Francisco de Mello Palheta’ya bor\u00e7ludur. Frans\u0131zlar payla\u015fmaya istekli de\u011fillerdi, ama Frans\u0131z Valisi’nin kar\u0131s\u0131, g\u00fczel g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fcyle onlar\u0131 \u200b\u200bb\u00fcy\u00fcledi. Ayr\u0131lmadan \u00f6nce ona b\u00fcy\u00fck bir \u00e7i\u00e7ek sepeti verdiler. Sepetin i\u00e7inde bir milyar dolarl\u0131k end\u00fcstri ba\u015flamak i\u00e7in yeterli kahve \u00e7ekirde\u011fi de vard\u0131.<\/p>\n

Misyonerler ve gezginler, t\u00fcccarlar ve kolonistler kahve tohumlar\u0131n\u0131 yeni topraklara ta\u015f\u0131maya devam ettiler ve d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda kahve a\u011fa\u00e7lar\u0131 dikildi. Plantasyonlar muhte\u015fem tropikal ormanlarda ve engebeli da\u011f yaylalar\u0131nda kuruldu. Baz\u0131 mahsuller geli\u015firken, di\u011ferleri k\u0131sa \u00f6m\u00fcrl\u00fc oldu. Kahve ekonomisi \u00fczerinde yeni uluslar kuruldu. 18. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonunda kahve d\u00fcnyan\u0131n en karl\u0131 ihracat \u00fcr\u00fcnlerinden biri haline geldi. Ham petrolden sonra, kahve d\u00fcnyan\u0131n en \u00e7ok aranan \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n

Ek ve Di\u011fer \u00d6nemli Bilgiler<\/h3>\n

1587 y\u0131l\u0131nda, Abdal Qadir al Jaziri taraf\u0131ndan yaz\u0131lan “Umdat al safwa fi tepe el-qahwa” Kahvenin Tarihi adl\u0131 eseri ile farkl\u0131 hukuki tart\u0131\u015fmalar yaratsa da kahve ile ilgili olduk\u00e7a ilgin\u00e7 bilgilere yer vermi\u015ftir.\u00a0Bu \u00f6zel eser, Jamal al-Din al-Dhabhani’nin, M\u00fcsl\u00fcman d\u00fcnyas\u0131nda kahveyi bulan ilk ki\u015fi olarak tarihe ge\u00e7mi\u015fitr.<\/p>\n

Yemen kahve i\u00e7in ba\u015flang\u0131\u00e7 \u200b\u200bnoktas\u0131 oldu.\u00a01554 y\u0131l\u0131nda, ilk kahvehane \u0130stanbul’da a\u00e7\u0131ld\u0131. Kahve, o d\u00f6nemde muhafazak\u00e2r kesim taraf\u0131ndan, a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak uyar\u0131c\u0131 etkisi nedeniyle iyi kar\u015f\u0131lanmad\u0131 ve pek \u00e7ok yerde kahve i\u00e7mek yasakland\u0131.\u00a01524 y\u0131l\u0131nda, Yavuz Sultan Selim kahve yasa\u011f\u0131n\u0131 kald\u0131rd\u0131.<\/p>\n

Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu’nun topra\u011f\u0131 olan Yemen’de yeti\u015fen kahve t\u00fcccarlar sayesinde \u00f6nce \u0130stanbul’a oradan’da \u0130talya’ya ula\u015ft\u0131. \u0130talya<\/a> \u00fczerinden t\u00fcm Avrupa’ya yay\u0131ld\u0131. 1645 y\u0131l\u0131nda, Avrupa’daki ilk kahvehane, Venedik’te a\u00e7\u0131ld\u0131. 1583 y\u0131l\u0131nda Hindistan’da kahve \u00fcretimi i\u00e7in, bir \u0130ngiliz ve bir de Hollandal\u0131 \u015firket a\u00e7\u0131ld\u0131.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kahve hem s\u0131cak hem de so\u011fuk olarak servis yap\u0131lan en pop\u00fcler i\u00e7ecek. \u0130\u00e7erisinde bulunan kafeinin canland\u0131r\u0131c\u0131 etkileri \u00e7ok eski zamanlardan beri biliniyor. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde kahve en \u00e7ok Kolombiya, Brezilya ve Vietnam’da…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":11930,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[17],"tags":[1165,1271,255],"class_list":["post-2117","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-yiyecek-icecek","tag-kahve","tag-kahve-cekirdegi","tag-kahvehane"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2117"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2117"}],"version-history":[{"count":16,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2117\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11929,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2117\/revisions\/11929"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/11930"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2117"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2117"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2117"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}