{"id":2488,"date":"2012-01-03T03:33:37","date_gmt":"2012-01-03T01:33:37","guid":{"rendered":"http:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/?p=2488"},"modified":"2016-12-25T16:05:17","modified_gmt":"2016-12-25T14:05:17","slug":"bigbang-teorisini-kim-buldu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/?p=2488","title":{"rendered":"Bigbang Teorisi’ni kim buldu"},"content":{"rendered":"

B\u00fcy\u00fck Patlama<\/strong> teorisi uzay\u0131n yarad\u0131l\u0131\u015f\u0131yla ilgili olarak Astronom 6. Lemaitre<\/strong> taraf\u0131ndan ortaya at\u0131lan bir teoridir. Zamanla teoriyi benimseyen bilim adamlar\u0131n\u0131n say\u0131s\u0131 artt\u0131. Bu teoriye g\u00f6re uzay 15-20 milyar y\u0131l \u00f6nce tek bir dev atomun patlamas\u0131yla meydana geldi. \u0130nfilak eden bu dev atom, i\u00e7inde bulunan maddeleri bo\u015flu\u011fa savurdu. Galaksiler nebul\u00f6zler ve y\u0131ld\u0131zlararas\u0131 plazma bu \u015fekilde meydana geldi. Bu ilk patlamadan bu yana \u00e7ok daha k\u00fc\u00e7\u00fck patlamalar halen olmakta ve uzay, geni\u015fleyip b\u00fcy\u00fcmeye devam etmektedir.<\/p>\n

Ger\u00e7ekten de d\u00fcnyam\u0131zdaki g\u00f6zlem evlerinden izlenen uzak galaksilerin \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131ndaki k\u0131rm\u0131z\u0131ya kay\u0131\u015f, b\u00fcy\u00fck patlama teorisinin ispat edilmesi olarak kabul edilmektedir.<\/p>\n

B\u00fcy\u00fck Patlama’dan gelen radyasyon, ilk defa 1964’te tesbit edilmi\u015ftir. New Jersey’deki Bell Laboratuvarlar\u0131ndan Arno Penzias<\/strong> ve Robert Wilson<\/strong>, Samanyolunun d\u0131\u015f k\u0131s\u0131mlar\u0131ndan gelen belirsiz radyo dalgalar\u0131n\u0131 \u00f6l\u00e7meye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlard\u0131. Fakat bunun yerine g\u00f6ky\u00fcz\u00fcn\u00fcn her taraf\u0131ndan gelen bir radyasyon buldular. Bu \u0131\u015f\u0131n\u0131m\u0131n b\u00fct\u00fcn y\u00f6nlerdeki parlakl\u0131\u011f\u0131 ayn\u0131 idi ve yakla\u015f\u0131k 3\u00b0 Kelvin s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131nda bir ortamdan geldi\u011fi anla\u015f\u0131l\u0131yordu. Daha sonra Penzias ve Wilson, bu bulu\u015flar\u0131 i\u00e7in bir Nobel<\/strong> \u00f6d\u00fcl\u00fc kazand\u0131lar.<\/p>\n

Bu kozmik fon radyasyonunun, b\u00fcy\u00fck patlamadan hemen sonra kainat\u0131 dolduran s\u0131cak gazdan geldi\u011fi tahmin edilmektedir. Astronomlar, 1920’lerden beri kainat\u0131n geni\u015fledi\u011fini biliyorlard\u0131. Bu geni\u015flemenin h\u0131z\u0131 da, 15 milyar y\u0131l kadar \u00f6nce b\u00fct\u00fcn maddenin tek bir anda ayn\u0131 noktada bulunmas\u0131 gerekti\u011fini g\u00f6steriyor. \u0130\u015fte tam bu ilk zamana b\u00fcy\u00fck patlama deniyor. O zamandan beri de kainat s\u00fcrekli olarak geni\u015flemektedir.<\/p>\n

B\u00fcy\u00fck patlamadan sonra kainat radyasyondan yay\u0131lan \u00e7\u0131k s\u0131cak gazla dolmu\u015ftur. \u0130lk \u00f6nce gaz, temel par\u00e7ac\u0131klardan meydana gelmi\u015fti: \u00d6nce kuarklar olu\u015ftu ve bunlar bir araya gelerek protonlar\u0131 ve n\u00f6tronlar\u0131 meydana getirdi; daha sonra da elektronlar ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. B\u00fcy\u00fck patlamadan 300.000 y\u0131l sonra, s\u0131cakl\u0131k 3000 \u00b0K’ye d\u00fc\u015f\u00fcnce bu par\u00e7ac\u0131klar birle\u015ftiler ve atomlar olu\u015ftu. Bu durum, kainata b\u00fcy\u00fck bir de\u011fi\u015fiklik getirdi. O zamana kadar elektrik y\u00fckl\u00fc par\u00e7ac\u0131klar radyasyonu \u00e7ok kolay emerlerdi. Radyasyon \u00e7ok uza\u011fa gidemedi\u011finden, gaz da \u015feffaf de\u011fildi. Fakat n\u00f6tr atomlar radyasyonu iyi ememediler. Bu durumda hareketine bir engel kalmad\u0131\u011f\u0131ndan, radyasyon uzayda yay\u0131ld\u0131.<\/p>\n

Uzay geni\u015fledik\u00e7e radyasyonun dalga boyu uzad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, daha so\u011fuk bir cisimden geliyiormu\u015f kanaatini vermeye ba\u015flad\u0131. Bizim radyasyonu \u00f6l\u00e7ebildi\u011fimiz \u015fimdiki zamana kadar radyasyon, mutulak s\u0131f\u0131r\u0131n ancak birka\u00e7 derece \u00fcst\u00fcndeki s\u0131cakl\u0131klara kadar so\u011fudu.\u00a0Penzias<\/strong> ve Wilson<\/strong> taraf\u0131ndan bulunan kozmik fon radyasyonu, bu d\u00fc\u015f\u00fcnceye m\u00fckemmel olarak uymaktad\u0131r. Hem s\u0131cakl\u0131k do\u011fru derecedeydi hem de radyasyon b\u00fct\u00fcn g\u00f6ky\u00fcz\u00fcnde ayn\u0131 s\u0131cakl\u0131ktayd\u0131; \u00e7\u00fcnk\u00fc b\u00fct\u00fcn y\u00f6nler b\u00fcy\u00fck patlamaya do\u011fru gidiyordu.<\/p>\n

Fakat bu ke\u015fif ortaya \u00e7\u00f6z\u00fclmesi gereken bir de bilmece \u00e7\u0131kard\u0131. Fon radyasyonu, b\u00fcy\u00fck patlamadan 300.000 y\u0131l sonra gaz\u0131n son derece homojen oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. Gaz\u0131n i\u00e7inde b\u00fcy\u00fck topaklar ve delikler olsayd\u0131, bunlar radyasyonun g\u00f6ky\u00fcz\u00fcndeki da\u011f\u0131l\u0131m\u0131nda s\u0131cak ve so\u011fuk b\u00f6lgeler olarak g\u00f6z\u00fckecekti. \u00d6te yandan bug\u00fcn \u00e7ok topakl\u0131d\u0131r. K\u00fcmeler, ince uzun gruplar halinde toplanan galaksiler ve bunlar\u0131n aralar\u0131nda bo\u015fluklar vard\u0131. Bu b\u00fcy\u00fck yap\u0131lar\u0131n orijinal gaz\u0131n i\u00e7indeki topaklardan \u00e7\u0131km\u0131\u015f olmas\u0131 gerekmektedir. T\u0131pk\u0131 s\u00fct\u00fcn topaklanarak peynire d\u00f6n\u00fc\u015fmesi gibi.<\/p>\n

Kozmoloji ile u\u011fra\u015fan bilim adamlar\u0131, fon radyasyonu iyi incelenirse, bunun s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131nda baz\u0131 sapmalar bulacaklar\u0131na inan\u0131yorlar. Astronomlar, kozmik fon radyasyonunun s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 1960’lardan beri giderek artan bir dikkatle \u00f6l\u00e7mektedirler. Birka\u00e7 yan\u0131lman\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda, yaln\u0131zca ortalama s\u0131cakl\u0131ktan sapmalara s\u0131n\u0131rlamalar koyabilmi\u015flerdir. Yerden yap\u0131lan son deneyler, bunlar\u0131n da bir Kelvin’in 30 milyonda birinden fazla olamayaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. Yerden g\u00f6zlem yapan astronomlar, kozmik fon radyasyonunu
\nincelediklerinde iki hususla kar\u015f\u0131la\u015fmaktad\u0131r: Birka\u00e7 santimetre daha uzun dalga boylar\u0131nda g\u00f6zlem yapt\u0131klar\u0131 zaman bizim galaksimiz Samanyolu’ndan gelen radyasyon, zay\u0131f fon radyasyonundan bask\u0131n \u00e7\u0131k\u0131yor. Bizimi galaksimizdeki parlak ve karanl\u0131k k\u0131s\u0131mlar, fon radyasyonundaki herhangi bir sapmay\u0131 kolayl\u0131kla maskeliyorlar.<\/p>\n

Daha k\u0131sa dalgaboylar\u0131nda ise Samanyolu daha zay\u0131ft\u0131r; fakat bu dalgaboylar\u0131ndaki radyasyon, D\u00fcnyan\u0131n atmosferindeki su buhar\u0131 taraf\u0131ndan emilmektedir. D\u00fcnyan\u0131n her yerinde, \u00e7e\u015fitli gruplar, y\u00fcksek da\u011flar, Antarktika ve y\u00fcksekte u\u00e7an balonlar gibi havan\u0131n kuru oldu\u011fu yerlerden g\u00f6zlem yaparak bu problemi \u00e7\u00f6zmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. Buna en iyi \u00e7\u00f6z\u00fcm, bir uydudaki k\u0131sa dalgaboylu bir radyo al\u0131c\u0131s\u0131d\u0131r. 1970’lerin ortalar\u0131nda, bu g\u00f6zlemcilerin \u00e7o\u011fu, NASA’n\u0131n Goddard Uzay U\u00e7u\u015f Merkezindeki bilim adamlar\u0131yla i\u015fbirli\u011fi yaparak Kozmik Fon Ke\u015fif Uydusu COBE’nin tasar\u0131m\u0131na katk\u0131da bulundular.<\/p>\n

18 Kas\u0131m 1989’da COBE, y\u00f6r\u00fcngesine m\u00fckemmel bir \u015fekilde oturtuldu. COBE’nin ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7 ara\u00e7tan iki tanesi g\u00f6ky\u00fcz\u00fcn\u00fc uzun k\u0131z\u0131l\u00f6tesi dalgaboylar\u0131nda g\u00f6zlemledi. Ara\u00e7lar, uzaydan gelen zay\u0131f sinyallerin uzay arac\u0131n\u0131n kendi s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131ndan etkilenmemesi i\u00e7in s\u0131v\u0131 helyumla so\u011futulmaktayd\u0131. Bu ara\u00e7lar g\u00f6revlerini seferin dokuzuncu ay\u0131nda s\u0131v\u0131 helyumun bitti\u011fi s\u0131rada tamamlad\u0131lar. Ara\u00e7lardan biri
\nfonun ortalama s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fclmemi\u015f bir hassasiyetle \u00f6l\u00e7erek 2.735 \u00b0K de\u011ferini buldu. Di\u011feri de ilk defa olarak, uzun k\u0131z\u0131l\u00f6tesi dalgaboylar\u0131nda uzay\u0131n haritas\u0131n\u0131 \u00e7\u0131kard\u0131. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00f6l\u00e7\u00fcm aleti fon radyasyonunun parlakl\u0131\u011f\u0131ndaki sapmalar\u0131 aramak i\u00e7in tasarlanm\u0131\u015ft\u0131. Alt\u0131 diferansiyel mikrodalga radyometreden olu\u015fan bu d\u00fczenek g\u00f6zlemlerine devam ediyor; \u00e7\u00fcnk\u00fc bunlar\u0131n so\u011futulumas\u0131 gerekmiyor. Bunlarla g\u00f6ky\u00fcz\u00fc \u015fimdiye kadar iki kere tarand\u0131 ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc taramaya devam edilmektedir.<\/p>\n

Radyometreler g\u00f6ky\u00fcz\u00fcn\u00fc 3.5, 5.7 ve 9.5 milimetre olmak \u00fczere \u00fc\u00e7 k\u0131sa radyo dalgaboyunda g\u00f6zlemlemektedir. Halen, D\u00fcnyan\u0131n \u00e7e\u015fitli yerlerinde ayn\u0131 derecede hassas aletlere sahip ekipler COBE’nin g\u00f6rebilece\u011finden daha k\u00fc\u00e7\u00fck, bir a\u00e7\u0131 dakikas\u0131 sapmalar bulmak i\u00e7in g\u00f6zlem yapmaktad\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

B\u00fcy\u00fck Patlama teorisi uzay\u0131n yarad\u0131l\u0131\u015f\u0131yla ilgili olarak Astronom 6. Lemaitre taraf\u0131ndan ortaya at\u0131lan bir teoridir. Zamanla teoriyi benimseyen bilim adamlar\u0131n\u0131n say\u0131s\u0131 artt\u0131. Bu teoriye g\u00f6re uzay 15-20 milyar y\u0131l \u00f6nce…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[92],"tags":[1400,1401,1402,1403,2761],"class_list":["post-2488","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-bilim","tag-bigbang","tag-bigbang-teorisi","tag-buyuk-patlama","tag-buyuk-patlama-teorisi","tag-lemaitre"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2488"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2488"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2488\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6652,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2488\/revisions\/6652"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2488"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2488"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2488"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}