{"id":2537,"date":"2012-05-06T00:35:13","date_gmt":"2012-05-05T22:35:13","guid":{"rendered":"http:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/?p=2537"},"modified":"2018-06-12T22:15:05","modified_gmt":"2018-06-12T20:15:05","slug":"buzdolabini-kim-buldu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/?p=2537","title":{"rendered":"Buzdolab\u0131n\u0131 kim buldu"},"content":{"rendered":"<h2><strong>Buzdolab\u0131n\u0131 kim icat etti?<\/strong><\/h2>\n<p>So\u011futma i\u015flemi ortamda bulunan \u0131s\u0131y\u0131 uzakla\u015ft\u0131rarak ortamda so\u011fuk hava ko\u015fullar\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131 i\u015flemidir.\u00a0\u00d6zellikle g\u0131da kaynakl\u0131 hastal\u0131klar\u0131n \u00f6nlenmesine y\u00f6nelik g\u0131da ve di\u011fer bozulabilir maddeleri korumak i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. Bakterilerin b\u00fcy\u00fcmesi d\u00fc\u015f\u00fck s\u0131cakl\u0131klarda yava\u015flad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in so\u011futma i\u015flemi olduk\u00e7a \u00f6nemlidir.<\/p>\n<p>Uluslararas\u0131 So\u011futma Dergisi&#8217;nin 2015 tarihli bir makalesine g\u00f6re, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde so\u011futma ve iklimlendirme talebi d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda enerji t\u00fcketiminin yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 20&#8217;sini kapsamaktad\u0131r.<\/p>\n<p>G\u0131dalar\u0131 so\u011futma ile saklama y\u00f6ntemleri binlerce y\u0131ld\u0131r s\u00fcrmektedir. M.\u00d6. 1000 civar\u0131nda \u00c7inliler kesilmi\u015f buzlar\u0131 saklama y\u00f6ntemlerini biliyorlard\u0131 ve onlardan 500 y\u0131l sonra M\u0131s\u0131rl\u0131lar ve Hintliler so\u011fuk gecelerde toprak kaplar\u0131n i\u00e7inde buz yap\u0131yorlar ve sakl\u0131yorlard\u0131.\u00a0Bunu yan\u0131nda Yunanl\u0131lar, Romal\u0131lar ve \u0130braniler gibi di\u011fer medeniyetler, topra\u011fa kazd\u0131klar\u0131 \u00e7ukurlarda kar saklam\u0131\u015flard\u0131. 17. y\u00fczy\u0131lda Avrupa&#8217;n\u0131n \u00e7e\u015fitli yerlerinde, suda \u00e7\u00f6z\u00fcnen potasyum nitrat (g\u00fcherli\u00e7e)&#8217;\u0131n so\u011futma ko\u015fullar\u0131 yaratt\u0131\u011f\u0131 ve buz olu\u015fturmak i\u00e7in kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 tespit edilmi\u015ftir. 18. y\u00fczy\u0131lda, Avrupal\u0131lar k\u0131\u015f\u0131n buz toplay\u0131p\u00a0 tuzlad\u0131lar, flanele sard\u0131lar ve aylarca yeralt\u0131nda saklad\u0131lar. Bu sayede buz d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131ndaki di\u011fer yerlere bile g\u00f6nderilbildi.<\/p>\n<h3>Evaporatif (Buharla\u015fmal\u0131) So\u011futma<\/h3>\n<p>Mekanik so\u011futma kavram\u0131, \u0130sko\u00e7 doktor olan William Cullen&#8217;in 1720&#8217;lerde, buharla\u015fman\u0131n bir so\u011futma etkisi oldu\u011funu g\u00f6zlemledi\u011finde ba\u015flad\u0131. 1748&#8217;de fikirlerini etil eteri bir vakum i\u00e7inde buharla\u015ft\u0131rarak g\u00f6sterdi. Bu ilk suni so\u011futma giri\u015fimiydi.<\/p>\n<p>Amerikal\u0131 bir mucit olan Oliver Evans, 1805&#8217;te s\u0131v\u0131 yerine buhar kullan\u0131lan bir so\u011futma makinesi tasarlad\u0131 fakat in\u015fa etmedi. 1820&#8217;de \u0130ngiliz bilim adam\u0131 <a href=\"http:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/michael-faraday-kimdir\/\">Michael Faraday<\/a>, so\u011futma i\u00e7in s\u0131v\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f amonyak kulland\u0131.<\/p>\n<h3>Jacob Perkins<\/h3>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-11647\" src=\"http:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/wp-content\/uploads\/2012\/05\/Jacob-Perkins.jpg\" alt=\"Jacob-Perkins\" width=\"926\" height=\"1024\" srcset=\"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/wp-content\/uploads\/2012\/05\/Jacob-Perkins.jpg 926w, https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/wp-content\/uploads\/2012\/05\/Jacob-Perkins-271x300.jpg 271w, https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/wp-content\/uploads\/2012\/05\/Jacob-Perkins-768x849.jpg 768w\" sizes=\"(max-width: 926px) 100vw, 926px\" \/><\/p>\n<p>Oliver Evans ile birlikte \u00e7al\u0131\u015fan Jacob Perkins, 1835 y\u0131l\u0131nda s\u0131v\u0131 amonyak kullanarak buhar s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rma d\u00f6ng\u00fcs\u00fc i\u00e7in bir patent ald\u0131. Bu patenti nedeniyle bazen &#8220;buzdolab\u0131n\u0131n babas\u0131&#8221; olarak adland\u0131r\u0131lmaktad\u0131r. Jacob Perkins&#8217;in buzdolab\u0131n\u0131n\u00a0 g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc, daha \u00f6nce yap\u0131lan di\u011fer bulu\u015flardan \u00e7ok daha fazla modern buzdolaplar\u0131na benzemektedir.<\/p>\n<p>Bir Amerikal\u0131 doktor olan John Gorrie, 1842&#8217;de Evans&#8217;\u0131n tasar\u0131m\u0131na benzer bir makine yapt\u0131. Gorrie, buzdolab\u0131n\u0131 kullanarak Florida&#8217;daki bir hastanede sar\u0131 hummal\u0131 hastalar\u0131n ate\u015finin d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesinde kullanmak i\u00e7in buz \u00fcretmeyi ba\u015fard\u0131. Gorrie, 1851 y\u0131l\u0131nda yapay olarak buz olu\u015fturma y\u00f6ntemi i\u00e7in ilk ABD patentini ald\u0131.<\/p>\n<p><strong>D\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131ndaki di\u011fer mucitler yeni teknolojiler geli\u015ftirmeye ve mevcut so\u011futma tekniklerini geli\u015ftirmeye devam etti:<\/strong><\/p>\n<ul>\n<li>Frans\u0131z bir m\u00fchendis olan Ferdinand Carr\u00e9, 1859 y\u0131l\u0131nda amonyak ve su i\u00e7eren bir kar\u0131\u015f\u0131m kullanan bir buzdolab\u0131 geli\u015ftirdi.<\/li>\n<li>Bir Alman bilim adam\u0131 olan Carl von Linde, 1873&#8217;te metil eter kullanarak ta\u015f\u0131nabilir bir kompres\u00f6r so\u011futma makinesi icat etti ve 1876&#8217;da eterin yerine\u00a0 amonyak kulland\u0131. 1894 y\u0131l\u0131nda, Linde ayr\u0131ca b\u00fcy\u00fck miktarlarda hava s\u0131v\u0131la\u015ft\u0131rmak i\u00e7in yeni y\u00f6ntemler geli\u015ftirdi.<\/li>\n<li>Amerikal\u0131 bir mucit olan Albert T. Marshall, 1899&#8217;da ilk mekanik so\u011futucuyu patentledi.<\/li>\n<li>\u00dcnl\u00fc fizik\u00e7i <a href=\"http:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/albert-einstein-kimdir\/\">Albert Einstein<\/a>, 1930&#8217;da buzdolab\u0131nda hi\u00e7bir hareketli par\u00e7a i\u00e7ermeyen \u00e7evre dostu bir buzdolab\u0131 yaratma d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle bir buzdolab\u0131n\u0131n patentini ald\u0131.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Ticari buzdolab\u0131n\u0131n pop\u00fclaritesi, bira imalathanelerinin \u00e7o\u011falmas\u0131 nedeniyle 19. y\u00fczy\u0131la do\u011fru b\u00fcy\u00fcd\u00fc. 1870 y\u0131l\u0131nda Brooklyn, New York&#8217;ta bir bira fabrikas\u0131nda ilk ticari buzdolab\u0131 kuruldu. Y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda, neredeyse t\u00fcm bira fabrikalar\u0131nda birer buzdolab\u0131 vard\u0131.<\/p>\n<p>1900 y\u0131l\u0131nda Chicago&#8217;da tan\u0131t\u0131lan ve et end\u00fcstrisine y\u00f6nelik ilk buzdolab\u0131n\u0131n tan\u0131t\u0131lmas\u0131 ile\u00a0 sekt\u00f6rel geni\u015fleme ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131 ve yakla\u015f\u0131k 15 y\u0131l sonra neredeyse t\u00fcm et tesislerinde buzdolaplar\u0131 kullan\u0131l\u0131yordu.<\/p>\n<p>\u0130lk ev tipi buzdolab\u0131 <strong>General Electric<\/strong> taraf\u0131ndan 1911&#8217;de yap\u0131ld\u0131.\u00a0Frans\u0131z fizik \u00f6\u011fretmeni <strong>Marcel Audiffen<\/strong> taraf\u0131ndan tasarlanan buzdolab\u0131 tamamen ah\u015faptan olu\u015fuyordu. 1895 ve 1908&#8217;de buzdolab\u0131 tasar\u0131mlar\u0131 i\u00e7in patentler ald\u0131. \u0130lk buzdolab\u0131n\u0131n maliyeti 1.000 dolard\u0131 ve o g\u00fcnlerde fiyat\u0131 bir araban\u0131n iki kat\u0131yd\u0131.<\/p>\n<p>1915 y\u0131l\u0131nda General Electric, <strong>Frigidaire<\/strong>&#8216;in habercisi olan Guardian&#8217;\u0131 tasarlamaya ba\u015flad\u0131. Sonraki y\u0131llar Servel ve Kelvinator&#8217;un kendi \u00fcr\u00fcnlerini pazarlad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Buzdolab\u0131n\u0131n ge\u00e7mi\u015fi 1918&#8217;de baz\u0131 modellerde otomatik kontrollerin sistemin bir par\u00e7as\u0131 haline geldi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir.\u00a0Bununla birlikte, ilk modellerin dolaptan ayr\u0131 yerde bulunan motorlar\u0131 vard\u0131. Buz kutusu ve mekanik par\u00e7alar ayr\u0131 ayr\u0131 kurulmak zorundayd\u0131. 1920 li y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131nda tek bir b\u00fct\u00fcn halinde buzdolaplar\u0131 ortaya \u00e7\u0131kmaya ba\u015flad\u0131.<\/p>\n<p>1920&#8217;lerde buzdolaplar\u0131n\u0131n art\u0131k evlerde gerekli oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc ve Amerika&#8217;daki evlerinin y\u00fczde 90&#8217;\u0131ndan fazlas\u0131nda bir buzdolab\u0131 bulunuyordu.\u00a0Bug\u00fcn ABD Enerji Bakanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan yay\u0131nlanan 2009 raporuna g\u00f6re ABD evlerinin yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 26&#8217;s\u0131nda birden fazla buzdolab\u0131 bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n<h3>1930&#8217;lardan itibaren<\/h3>\n<p>1930&#8217;larda bu aletleri daha s\u0131radan hale getirdi. 1940&#8217;larda dondurucular geli\u015ftirildi, ancak 1946&#8217;ya kadar kitlesel \u00fcretim ger\u00e7ekten ger\u00e7ekle\u015fti. 1950&#8217;ler ve 60&#8217;lar \u00e7e\u015fitli teknolojik yeniliklere tan\u0131k oldu. Bunlar\u0131n aras\u0131nda buzun otomatik olarak \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fcp \u00fcretilmesi vard\u0131.<\/p>\n<p>Bug\u00fcnk\u00fc buzdolaplar\u0131 di\u011fer \u00f6zelliklerle birlikte geliyor. Bunlar bir elektrik kesintisi uyar\u0131s\u0131, so\u011futulmu\u015f su ve buz, so\u011futma b\u00f6lgesi, buz kabini ve kabin silindirleri i\u00e7erir. Modeller ayr\u0131ca, su filtresinin ne zaman de\u011fi\u015ftirilmesi gerekti\u011fini g\u00f6steren cihazlarla birlikte verilir.<\/p>\n<p>Buzdolab\u0131n\u0131n ge\u00e7mi\u015fi basit denemelerle ba\u015flad\u0131. De\u011ferlerinin bilinmesi zaman almas\u0131na kar\u015f\u0131n, \u015fimdi \u00e7o\u011fu evde vazge\u00e7ilmez say\u0131l\u0131yor.<\/p>\n<h3>Bir buzdolab\u0131 nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015f\u0131r?<\/h3>\n<p>\u00d6zel bir metodla \u00e7al\u0131\u015fan, yiyecek ve\u00a0i\u00e7ecekleri so\u011fuk tutarak uzun zaman muh\u00e2faza eden dolap. Sun\u2019\u00ee so\u011fuk \u00fcreticisi. Besinleri so\u011fukta\u00a0tutman\u0131n, bunlar\u0131n bozulmalar\u0131n\u0131 yava\u015flatt\u0131\u011f\u0131 as\u0131rlard\u0131r bilinir. So\u011futma tertib\u00e2tl\u0131 kamyonlar, vagonlar,\u00a0gemiler, u\u00e7aklar, besinleri uzak mes\u00e2felere t\u00e2ze olarak ula\u015ft\u0131rabilmektedir. Besin i\u015fleme fabrikalar\u0131nda\u00a0dev so\u011futucular kullan\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>So\u011futma ile, buz \u00fcretilmekte, havan\u0131n elveri\u015fli olmad\u0131\u011f\u0131 yer ve zamanlarda sun\u2019\u00ee kar bile\u00a0yap\u0131labilmektedir. K\u0131saca, so\u011futucular hay\u00e2t\u0131m\u0131z\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olmu\u015ftur. K\u0131\u015f\u0131n da\u011flarda, \u00e7ukurlarda kar\u00a0biriktirmek, sonra bunu evlerde so\u011futucu olarak kullanmak devri, modern so\u011futucular veya bug\u00fcnk\u00fc<br \/>\nad\u0131yla buzdolaplar\u0131 ile kapanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Buzdolaplar\u0131 bug\u00fcn y\u00fcz y\u0131l \u00f6nce buzdolaplar\u0131na \u00e7ok benziyor: SciTech&#8217;e g\u00f6re s\u0131v\u0131lar\u0131 buharla\u015ft\u0131rarak. So\u011futucu ak\u0131\u015fkanlar, serinlemek i\u00e7in kullan\u0131lan s\u0131v\u0131 kimyasallar, d\u00fc\u015f\u00fck s\u0131cakl\u0131klarda buharla\u015f\u0131rlar.<\/p>\n<p>S\u0131v\u0131lar buzdolab\u0131nda t\u00fcpler boyunca itilir ve buharla\u015fmaya ba\u015flar. S\u0131v\u0131lar buharla\u015ft\u0131k\u00e7a, gazlar \u0131s\u0131y\u0131 serbest b\u0131rakarak buzdolab\u0131n\u0131n d\u0131\u015f taraf\u0131ndaki bir bobine gittik\u00e7e \u0131s\u0131y\u0131 yanlar\u0131nda ta\u015f\u0131rlar. Gazlar tekrar s\u0131v\u0131 hale geldikleri bir kompres\u00f6re geri d\u00f6nd\u00fcr\u00fcl\u00fcr ve d\u00f6ng\u00fc tekrarlan\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Buzdolab\u0131n\u0131 kim icat etti? So\u011futma i\u015flemi ortamda bulunan \u0131s\u0131y\u0131 uzakla\u015ft\u0131rarak ortamda so\u011fuk hava ko\u015fullar\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131 i\u015flemidir.\u00a0\u00d6zellikle g\u0131da kaynakl\u0131 hastal\u0131klar\u0131n \u00f6nlenmesine y\u00f6nelik g\u0131da ve di\u011fer bozulabilir maddeleri korumak i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. Bakterilerin&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":10081,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[20,1],"tags":[2480,1021,2481,2482,2478,2479,2083,2084,3137],"class_list":["post-2537","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ev","category-teknoloji","tag-buzdolabinin-icadi","tag-buzdolabi","tag-buzdolabini-kim-buldu","tag-buzdolabini-kim-bulmustur","tag-buzdolabini-kim-icad-etti","tag-buzdolabini-kim-icat-etti","tag-buzluk","tag-dondurucu","tag-jacob-perkins"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2537"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2537"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2537\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11649,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2537\/revisions\/11649"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/10081"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2537"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2537"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2537"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}