Kan hacminin azalm\u0131\u015f oldu\u011fu durumlarda, \u00f6zellikle bir yaralanma sonucu \u00e7ok miktarda kan kaybetmi\u015f bir yaral\u0131n\u0131n tedavisinde en kesin ve esasl\u0131 sonucu veren bir ted\u00e2vi \u015fekli. Bir insana yap\u0131lan ilk kan nakli, 12 Haziran 1667 g\u00fcn\u00fc, Montpellier \u00dcniversitesi Felsefe ve Matematik Profes\u00f6r\u00fc ve 14. Louis’- nin \u00f6zel doktoru Profes\u00f6r Jean-Baptiste Denys taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirildi. O g\u00fcn, Profes\u00f6r Denys’e 15 ya\u015f\u0131nda bir hasta getirilmi\u015fti. Delikanl\u0131n\u0131n \u00e7ok y\u00fcksek ate\u015fi vard\u0131 ve o g\u00fcn\u00fcn y\u00f6ntemlerine g\u00f6re, bu y\u00fcksek ate\u015fi d\u00fc\u015f\u00fcrebilmek i\u00e7in kendisine tam 20 kez hacamat yap\u0131lm\u0131\u015f, yani kan\u0131 al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n
Kan kayb\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layabilmek i\u00e7in, Profes\u00f6r Denys, hastas\u0131na bir kuzudan al\u0131nan 250 gram kan verdi. Bu, o g\u00fcn\u00fcn bilimsel ortam\u0131na g\u00f6re, \u00e7ok tehlikeli bir denemeydi. Ancak Profes\u00f6r Denys’in notlar\u0131na g\u00f6re, hasta bu tehlikeli deneye “g\u00fcl\u00fcmseyerek” yan\u0131t verdi ve \u00e7ok ge\u00e7meden sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na kavu\u015ftu. Ne var ki, bu olumlu ba\u015flang\u0131\u00e7, sonraki denemelerde de ayn\u0131 sevindirici sonucu vermedi. \u0130lk giri\u015fiminden ba\u015far\u0131l\u0131 sonu\u00e7 alan Profes\u00f6r Denys, daha bir\u00e7ok hastas\u0131na, hayvanlardan ald\u0131\u011f\u0131 kam nakletti. Ama bu hastalar\u0131n tamam\u0131na yak\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc k\u0131sa s\u00fcre i\u00e7inde \u00f6ld\u00fc. Deney \u00f6nce Fransa’da, daha sonra da \u00f6teki \u00fclkelerde yasakland\u0131.<\/p>\n
Bir insandan bir ba\u015fka insana kan nakletmeyi ilk ak\u0131l eden ve bunu ba\u015faran ki\u015fi, d\u00f6neminin “dahi” doktoru 28 ya\u015f\u0131ndaki Thomas Blundell’dir. Bu gen\u00e7 bilim adam\u0131, 1818 y\u0131l\u0131 Eyl\u00fcl ay\u0131nda Londra’daki Guy’s Hospital’da kendi bulu\u015fu olan ince bir \u015f\u0131r\u0131nga arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla de\u011fi\u015fik ki\u015filerden ald\u0131\u011f\u0131 taze kan\u0131, \u00f6lmek \u00fczere olan bir hastas\u0131na aktard\u0131. Ne var ki, kan nakline ili\u015fkin birtak\u0131m bilimsel sorunlar bir yana, s\u00f6z konusu hasta zaten \u00f6l\u00fcm\u00fcn e\u015fi\u011findeydi ve deneme do\u011fal olarak ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131kla sonu\u00e7land\u0131. Ancak 10 y\u0131l sonra Doktor Blundell, sa\u011fl\u0131kl\u0131 insanlardan ald\u0131\u011f\u0131 taze kanla bir ba\u015fka insan\u0131 ya\u015fatmay\u0131 ba\u015fard\u0131 ve bu konuda t\u0131p biliminde \u00e7\u0131\u011f\u0131r a\u00e7arak kendisinden sonra gelecek meslekta\u015flar\u0131na \u00f6nc\u00fcl\u00fck etti.<\/p>\n
Kan nakli sayesinde bir hastan\u0131n hayat\u0131n\u0131n kurtar\u0131lmas\u0131na ilk kez 1825 y\u0131l\u0131nda Londra’- da tan\u0131k olundu. Dr. Doubleday, \u015fiddetli bir i\u00e7 kanama ge\u00e7iren bir kad\u0131n hastas\u0131na, ba\u015fka insanlardan ald\u0131\u011f\u0131 yakla\u015f\u0131k 750 gram taze kan\u0131 aktard\u0131 ve bu kad\u0131n\u0131 kurtard\u0131. \u0130lk 200 gram kan\u0131n verilmesinden sonra hasta, yata\u011f\u0131nda do\u011fruldu ve “Kendimi bir bo\u011fa kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc hissediyorum” dedi. Ayn\u0131 anda nab\u0131z 140’tan 104’e d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc. \u0130yi denetlenebildi\u011fi takdirde kan naklinin ba\u015far\u0131l\u0131 sonu\u00e7 verebilece\u011fini kan\u0131tlayan bu ilk denemeye kar\u015f\u0131n h\u00e2l\u00e2 a\u015f\u0131lmas\u0131 gereken iki b\u00fcy\u00fck engel vard\u0131. \u0130lk kez 1900 y\u0131l\u0131nda Viyanal\u0131 doktor Karl Landsteimer, kan gruplar\u0131n\u0131 belirledi. B\u00f6ylece doktorlar, hangi ki\u015filerin kime kan verebileceklerini \u00f6\u011frenmi\u015f oldular. Bu bilginin pratik olarak uygulanabilmesi i\u00e7in aradan y\u0131llar ge\u00e7mesi gerekti. 1907 y\u0131l\u0131nda Norve\u00e7li Doktor Jansky, ilk kez kan gruplar\u0131n\u0131 bug\u00fcn bilinen anlam\u0131yla tam olarak ay\u0131rd\u0131.<\/p>\n
Ertesi y\u0131l, New Yorklu Doktor Reuben Ottenberg, bir insandan bir ba\u015fkas\u0131na kan nakletmeden \u00f6nce, kan grubunun belirlenmesi gerekti\u011fini ve bunun nas\u0131l yap\u0131labilece\u011fini g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne serdi. A\u015f\u0131lmas\u0131 gereken bir ba\u015fka sorun ise, p\u0131ht\u0131la\u015fmayd\u0131. Bu sorun nedeniyle, daha \u00f6nce hayvanlardan al\u0131nan kanlar\u0131n verildi\u011fi baz\u0131 hastalar, \u00e7ok \u015fanss\u0131z olmu\u015f ve bir miktar kan alabildikten sonra p\u0131ht\u0131la\u015fma nedeniyle kendilerine daha fazlas\u0131 verilememi\u015fti. Bu sorun, sodyum sitrat ad\u0131 verilen bir kimyasal maddeyle \u00e7\u00f6z\u00fcld\u00fc ve kan, hastalara verilmek \u00fczere \u015fi\u015fe i\u00e7inde bu maddenin yard\u0131m\u0131yla depolanabildi. Bu y\u00f6ntemin mucidi, Bel\u00e7ikal\u0131 Cerrah A. Hustin’dir. Dr. Hustin, buldu\u011fu y\u00f6ntem sayesinde ilk kez 27 Mart 1914 tarihinde Br\u00fcksel’deki Saint-Jean Hastanesi’nde bir hastaya \u015fi\u015feden kan aktarmay\u0131 ba\u015fard\u0131. Her ne kadar bu kimyasal madde p\u0131ht\u0131la\u015fmay\u0131 \u00f6nl\u00fcyorsa da, \u00e7\u00f6z\u00fcm yaln\u0131z birka\u00e7 saatle s\u0131n\u0131rl\u0131 kal\u0131yordu. Bu sorunun \u00fcstesinden de, 1917 y\u0131l\u0131nda Bat\u0131 Cephesi’nde Kanada askerleri i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fan Amerikal\u0131 Doktor Oswald Robertson taraf\u0131ndan gelindi.<\/p>\n
G\u00f6n\u00fcll\u00fc olarak kan veren ilk insanlar, 1921 y\u0131l\u0131nda \u0130ngiltere’de Doktor P.L.OIiver’in \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131na “evet” diyen d\u00f6rt ki\u015fidir. \u0130ngiliz K\u0131z\u0131lha\u00e7’\u0131n\u0131n Londra \u00f6rg\u00fct\u00fcnde g\u00f6revli bu d\u00f6rt ki\u015fi, King’s College Hastanesi’nde kanlar\u0131n\u0131 verdiler. Bu olaydan sonra, Londra’da kan vermek isteyen g\u00f6n\u00fcll\u00fcler i\u00e7in bir \u00e7izelge tutuldu. Bu \u00e7izelge, daha sonraki y\u0131llarda herhangi bir hastaneden gelen kan iste\u011finin kar\u015f\u0131lanmas\u0131nda b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde yard\u0131mc\u0131 oldu. 1924 y\u0131l\u0131nda, Londra’daki hastanelerden yaln\u0131z 26 kan talebi oldu. Bir y\u0131l sonra ise bu \u00e7a\u011fr\u0131, 5 bin 333’e ula\u015ft\u0131.<\/p>\n
Bug\u00fcn bilinen anlam\u0131yla ilk kan bankas\u0131, 1931 y\u0131l\u0131nda Moskova Acil Yard\u0131m Hastanesi’nde, Profes\u00f6r Sergey Yudin taraf\u0131ndan kuruldu. “Kan Bankas\u0131” deyimi ise, 1937 y\u0131l\u0131nda Chicago’daki Cook County Hastanesi Kan Merkezi’ni kuran Bernard Fantus taraf\u0131ndan kullan\u0131ld\u0131 ve daha sonra deyim, d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda yerle\u015fti.<\/p>\n
Do\u011fum \u00f6ncesi ilk kan nakli 20 Eyl\u00fcl 1963 g\u00fcn\u00fc, Yeni Zelanda’da, Auckland kentinde Ulusal Kad\u0131n Hastanesi’nde d\u00fcnyada ilk kez olarak Bayan E.McLeod’un \u00e7ocu\u011funa do\u011fumdan hemen \u00f6nce Profes\u00f6r George Green taraf\u0131ndan kan nakli yap\u0131ld\u0131. Benzer bir i\u015flem, 1964 y\u0131l\u0131 A\u011fustos ay\u0131nda \u0130ngiltere’de, Lewisham Hastanesi’nde yinelendi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\u0130lk kan nakli ne zaman yap\u0131ld\u0131 Kan hacminin azalm\u0131\u015f oldu\u011fu durumlarda, \u00f6zellikle bir yaralanma sonucu \u00e7ok miktarda kan kaybetmi\u015f bir yaral\u0131n\u0131n tedavisinde en kesin ve esasl\u0131 sonucu veren bir ted\u00e2vi…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":10477,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[18],"tags":[208],"class_list":["post-271","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-saglik","tag-kan-nakli"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/271"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=271"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/271\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10478,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/271\/revisions\/10478"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/10477"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=271"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=271"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=271"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}