{"id":2960,"date":"2012-03-01T06:21:10","date_gmt":"2012-03-01T04:21:10","guid":{"rendered":"http:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/?p=2960"},"modified":"2016-12-25T15:17:37","modified_gmt":"2016-12-25T13:17:37","slug":"jeolojiyi-kim-buldu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/?p=2960","title":{"rendered":"Jeoloji’yi kim buldu, Kurucusu kim"},"content":{"rendered":"

Jeoloji<\/strong>, yer kabu\u011funun bile\u015fimi, yap\u0131s\u0131 ve tarihi ile ilgilnen bilim dal\u0131d\u0131r. Jeoloji, yery\u00fcz\u00fcnde yarad\u0131l\u0131\u015f\u0131ndan itibaren ya\u015fam\u0131\u015f canl\u0131lar\u0131 ve \u00e7e\u015fitlerini de inceler. Ay ve meteor ta\u015flar\u0131n\u0131n incelenmesi de jeolojinin konusudur. Dar anlamda \u00f6zellikle ortalama kal\u0131nl\u0131\u011f\u0131 35 km olan \u201cyerkabu\u011funun\u201d bilimidir.<\/p>\n

Bu \u015fekli ile jeoloji yery\u00fcz\u00fcn\u00fc ve yery\u00fcz\u00fc ile insan topluluklar\u0131 ili\u015fkisini inceleyen co\u011frafyadan ve yerk\u00fcresini b\u00fct\u00fcn olarak fiziksel metodlarla ara\u015ft\u0131ran jeofizikten ayr\u0131l\u0131r. Ancak, bug\u00fcn bu \u00fc\u00e7 bilim dal\u0131 ve bunlara kat\u0131lan jeokimya<\/strong>, oseanografi<\/strong> ve meteoroloji<\/strong> yaln\u0131zca yer bilimleri<\/strong> ad\u0131 alt\u0131nda toplanmaktad\u0131r.<\/p>\n

\u0130lk insandan bu yana insanlar yer kabu\u011fundaki maddelerden faydalanm\u0131\u015f, maddelerin yap\u0131lar\u0131n\u0131, karalar\u0131n \u015fekillerini incelemi\u015flerdir. Buna ra\u011fmen, bug\u00fcnk\u00fc modern jeoloji ilminin kurulu\u015fu 200 seneyi ge\u00e7mez. Yunanca \u201cge\u201d yer anlam\u0131na gelir. Jeoloji, yer bilimi demektir.<\/strong><\/p>\n

Eski \u00e7a\u011flarda ta\u015flar\u0131n ve topraklar\u0131n zamanla de\u011fi\u015fikli\u011fe u\u011frad\u0131klar\u0131 az da olsa biliniyordu. Be\u015finci y\u00fczy\u0131lda Herodot<\/strong> ta\u015flara, fosillere dair g\u00f6zlemlerde bulunmu\u015ftur. \u00d6zellikle M\u0131s\u0131r\u2019da Nil yata\u011f\u0131nda ve deltas\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 fosil incelemeleri \u00f6nemlidir. Do\u011fuda \u0130bn-i S\u00eena<\/strong>, El-B\u00eer\u00fbn\u00ee, \u00d6mer Hayyam<\/strong> gibi bilgin ve d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler de bu konuda incelemeler yapm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n

Jeoloji Bilim Dal\u0131<\/h2>\n

Jeoloji<\/i><\/strong> s\u00f6zc\u00fck olarak ilk kez Jean-Andr\u00e9 Deluc <\/strong>taraf\u0131ndan 1778 y\u0131l\u0131nda kullan\u0131lm\u0131\u015f ve Horace-B\u00e9n\u00e9dict de Saussure<\/strong> taraf\u0131ndan 1779 y\u0131l\u0131nda sabit bir terim olarak ortaya at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu bilim dal\u0131 Encyclop\u00e6dia Britannica<\/i>n\u0131n 1797’de tamamlanan \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bask\u0131s\u0131nda yer almasa da 1809’da tamamlanan d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc bask\u0131da uzun bir a\u00e7\u0131klama ile yer alm\u0131\u015ft\u0131r. S\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn daha eski bir anlam ta\u015f\u0131yan ilk kullan\u0131m\u0131 ise Richard de Bury <\/strong>taraf\u0131ndand\u0131r ve d\u00fcnyevi ile teolojik hukukun ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 anlam\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131r.<\/p>\n

On yedinci y\u00fczy\u0131lda yer kabu\u011funun tabakalardan meydana geldi\u011fi ve tortu maddelerinin zamanla s\u0131k\u0131\u015farak yeni tabakalar meydana getirdi\u011fi anla\u015f\u0131larak \u00fcst \u00fcste binme kanununun temel prensipleri at\u0131ld\u0131. On sekizinci y\u00fczy\u0131lda yerkabu\u011funun katlar\u0131n\u0131n meydana gelmesi i\u00e7in \u00e7ok uzun zamanlar ge\u00e7ti\u011fi ve katlar aras\u0131nda fosillerin bulundu\u011fu anla\u015f\u0131l\u0131nca jeolojik zaman kavram\u0131 meydana \u00e7\u0131kt\u0131. On dokuzuncu y\u00fczy\u0131lda jeolojistler, jeolojinin genel teorilerinden s\u0131yr\u0131l\u0131p teferruatl\u0131 incelemelere girdiler. 1860\u2019ta Kuzey Amerika\u2019da yap\u0131lan incelemelerde, kaya\u00e7larda Mesozoik ve Tersiyer zamanlardan kalma bol miktarda omurgal\u0131 hayvan kemikleri bulununca, Hutton ve Playfair\u2019in \u00e7ok \u00f6nceleri iddia ettikleri yerkabu\u011funun uzun zaman s\u00fcrerek meydana gelmesi ve yerkabu\u011funun zamanla k\u0131r\u0131l\u0131p alttaki tabakalar\u0131n y\u00fczeye \u00e7\u0131karak daha gen\u00e7 tabakalar \u00fczerinde yer almas\u0131 \u00fcst \u00fcste binme kanunu kabul edilerek jeoloji ilminin geli\u015fmesi bu tarihten \u00eetibaren ba\u015flam\u0131\u015f oldu.<\/p>\n

Buzul Jeolojisi<\/h2>\n

On dokuzuncu y\u00fczy\u0131l\u0131n ortas\u0131nda Buzul Jeolojisi \u00f6nem kazand\u0131. Baz\u0131 b\u00f6lgelerde ana kaya\u00e7\u0131n \u00fczerinde \u00e7ok ince malzemeden iri malzemeye kadar meydana gelen bir tabakan\u0131n bulundu\u011fu tesbit edildi. Ancak 1840\u2019ta \u0130svi\u00e7reli Louis Agassiz buzullar\u0131n malzeme hareketine sebeb oldu\u011funu ileri s\u00fcrd\u00fc. Alp vadilerindeki baz\u0131 tabakalar\u0131n buzullar taraf\u0131ndan s\u00fcr\u00fcklenerek Kuzey Avrupa\u2019dan\u00a0 getirildi\u011fi ve buzullar\u0131n erimesiyle ta\u015f\u0131nan malzemenin buralarda kald\u0131\u011f\u0131 ileri s\u00fcr\u00fcld\u00fc. Buna benzer g\u00f6zlemler Buzul Jeolojisinin kabul g\u00f6rmesini sa\u011flad\u0131.<\/p>\n

Jeolojinin di\u011fer bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc de Ekonomik Jeolojidir. 1848\u2019de alt\u0131n\u0131n California\u2019da ve Avustralya\u2019da bulunmas\u0131 ve Amerika ile Avrupa\u2019daki h\u0131zl\u0131 end\u00fcstrile\u015fme; k\u00f6m\u00fcr, demir ve di\u011fer cevherlere olan ihtiyac\u0131 \u00e7o\u011faltt\u0131. Bu konuda jeolojinin yard\u0131m\u0131 arand\u0131. Petrol\u00fcn ke\u015ffedilmesi ve buna olan ihtiyac\u0131n artmas\u0131, petrol\u00fcn meydana gelmesinin ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ihtiyac\u0131n\u0131 do\u011furdu. Jeoloji bilgileri petrol b\u00f6lgelerinin tesbitinde kullan\u0131ld\u0131. B\u00fct\u00fcn bunlarda yer alt\u0131 tabakalar\u0131 daha yak\u0131ndan incelendi ve jeoloji \u00fc\u00e7 boyutlu bir cephe kazand\u0131. Madencili\u011fin ilerlemesi ile jeoloji, maden cevherlerinin olu\u015fumunda uygulanmaya ba\u015flad\u0131.<\/p>\n

1860-1870\u2019lerde yeni aletlerin \u00f6zellikle polarize mikroskoplar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131yla, jeoloji alan\u0131nda ilerlemeler g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Genel olarak 0,025 mm civar\u0131nda kal\u0131nl\u0131kl\u0131 pek\u00e7ok mineral veya kaya\u00e7\u0131n \u0131\u015f\u0131k ge\u00e7irdi\u011fi tesbit edildi. Bu s\u00fbretle kesin bir \u015fekilde minerallerin tan\u0131nmas\u0131 ve i\u00e7 yap\u0131s\u0131 belirlenmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131. Kristal kaya\u00e7lar mineral bile\u015fenlerine g\u00f6re s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131ld\u0131. Bu s\u00fbretle jeolojinin petroloji ve\u00a0petrografi gibi \u00f6nemli dallar\u0131 ortaya \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n

Teoriler<\/h2>\n

Yirminci y\u00fczy\u0131lda jeolojinin genel \u00e7er\u00e7evesi ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. Ancak yeni aletlerin yap\u0131lmas\u0131, konular\u0131n daha belirli ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131. Bu zamanda en \u00e7ok etkili konu K\u0131talar\u0131n Kaymas\u0131 Teorisi<\/strong> olmu\u015ftur. Eskiden beri G\u00fcney Amerika\u2019n\u0131n Afrika\u2019n\u0131n bat\u0131 k\u0131sm\u0131 ile benze\u015fimi dikkati \u00e7ekmi\u015ftir. Bunlar\u0131n vaktiyle beraber oldu\u011fu \u00e7e\u015fitli kimseler taraf\u0131ndan s\u00f6ylenmi\u015fse de dikkat \u00e7ekmemi\u015ftir.<\/p>\n

Ancak Alman jeofizik\u00e7isi Alfret Wegener<\/strong>, 1912\u2019de b\u00fct\u00fcn k\u0131talar\u0131n tek bir kara par\u00e7as\u0131ndan meydana geldi\u011fini ileri s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u015eimdiki durumun ise, bunlar\u0131n de\u011fi\u015fik b\u00f6l\u00fcnme ve kaymalar sonucu ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunmu\u015ftur. Ancak bu ayr\u0131lmay\u0131 meydana getirecek mekanizman\u0131n belirlenememesi ileri s\u00fcr\u00fclen iddian\u0131n kabul\u00fcn\u00fc geciktirmi\u015ftir. 1960-1962 aras\u0131nda Amerikal\u0131 Robert Diotz<\/strong> ve H.H. Hess<\/strong>\u2019n\u0131n Deniz Taban\u0131 Yay\u0131lmas\u0131<\/strong> teorisiyle kabul edilebilir bir mekanizma ortaya konulmu\u015ftur. Buna g\u00f6re ayr\u0131lma deniz taban\u0131nda meydana gelen \u00e7atlaklar sonucu k\u0131talar birbirlerinden s\u00fcrekli uzakla\u015fmaktayd\u0131lar. Deniz taban\u0131nda yap\u0131lan incelemeler bu teoriyi desteklemektedir.<\/p>\n

Jeolojinin geli\u015fmesinde \u00f6nemli bir yeri de X \u0131\u015f\u0131nlar\u0131n\u0131n kristallere olan uygulamas\u0131d\u0131r. Kristallerdeki \u00fc\u00e7 boyutta X \u0131\u015f\u0131n\u0131n\u0131n k\u0131r\u0131lmalar\u0131ndan atomlar\u0131n dizili\u015fi belirlenebilmektedir. Bu tesbitle, jeolojinin bir dal\u0131 olan mineroloji laboratuvarlar\u0131nda X \u0131\u015f\u0131n\u0131 aleti vazge\u00e7ilmez bir cihaz olmu\u015ftur. Elektron mikroskobla k\u00fc\u00e7\u00fck fosillerin incelenmesi, jeolojinin ilerlemesine ayr\u0131 bir boyut kazand\u0131rd\u0131.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jeoloji, yer kabu\u011funun bile\u015fimi, yap\u0131s\u0131 ve tarihi ile ilgilnen bilim dal\u0131d\u0131r. Jeoloji, yery\u00fcz\u00fcnde yarad\u0131l\u0131\u015f\u0131ndan itibaren ya\u015fam\u0131\u015f canl\u0131lar\u0131 ve \u00e7e\u015fitlerini de inceler. Ay ve meteor ta\u015flar\u0131n\u0131n incelenmesi de jeolojinin konusudur. Dar…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[92],"tags":[1698],"class_list":["post-2960","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-bilim","tag-jeoloji"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2960"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2960"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2960\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6605,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2960\/revisions\/6605"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2960"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2960"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2960"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}