Devlet politikas\u0131nda ve h\u00fck\u00fcmet
\nanlay\u0131\u015f\u0131nda h\u00fcrriyeti esas alan, toplum hay\u00e2t\u0131nda ve ki\u015filerin ya\u015fay\u0131\u015f\u0131nda h\u00fcr ve serbest bir hay\u00e2t\u0131
\nvazge\u00e7ilmez prensip kabul eden bir anlay\u0131\u015f, bir sistem. Liberalizm T\u00fcrk\u00e7eye Frans\u0131zcadan ge\u00e7mi\u015ftir.
\nKelimenin as\u0131l men\u015fei, \u201ch\u00fcr bir \u015fahsa yak\u0131\u015fan\u201d anlam\u0131na gelen L\u00e2tince \u201cliberalis\u201d kelimesidir.
\nLiberalizm, t\u00e2bir olarak ad\u0131n\u0131 on dokuzuncu y\u00fczy\u0131l ba\u015flar\u0131nda \u0130spanya\u2019da kurulan \u201cLiberales\u201d ismini
\nta\u015f\u0131yan siyas\u00ee partiden al\u0131r. Fakat felsef\u00ee bir anlay\u0131\u015f olarak bu fikir, \u00e7ok eskilere uzan\u0131r. Eski Yunan
\nfilozoflar\u0131 bu fikri hararetle savunmu\u015flard\u0131r. Liberalizm fikri en \u015fa\u015fal\u0131 d\u00f6nemini 1750-1914 y\u0131llar\u0131
\naras\u0131nda g\u00f6stermi\u015ftir. Yirminci y\u00fczy\u0131lda modern devlet hay\u00e2t\u0131nda liberalizm fikri olduk\u00e7a geni\u015f tatbik
\nsahas\u0131 bulmu\u015ftur. Bir\u00e7ok \u00fclkede bu ismi ta\u015f\u0131yan partiler, hatt\u00e2 liberal anlay\u0131\u015f\u0131 d\u00fcny\u00e2 \u00e7ap\u0131nda
\nyayg\u0131nla\u015ft\u0131rmak g\u00e2yesi ile \u201cLiberal International\u201d kurulmu\u015ftur.<\/p>\n
Liberalizm fikri, modern Avrupa\u2019n\u0131n ilk \u00e7a\u011flar\u0131nda, y\u00e2ni 17. y\u00fczy\u0131lda Milton, Descartes ve Spinoza gibi
\nd\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler taraf\u0131ndan har\u00e2retle m\u00fcd\u00e2faa edildi. Bu fikir ak\u0131m\u0131, en parlak if\u00e2desini, 1789 Frans\u0131z \u0130nsan
\nve Vatanda\u015f Haklar\u0131 Beyann\u00e2mesinde bulur. Ger\u00e7ekten bu beyann\u00e2menin en karakteristik vasf\u0131,
\nferdiyet\u00e7i olu\u015fudur. Fert her bak\u0131mdan toplumun temel unsuru ve esas g\u00e2yesi olarak ele al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.
\nLiberal devletin toplum ve devlet anlay\u0131\u015f\u0131, ferde ve onun ir\u00e2desine dayan\u0131r. Bu anlay\u0131\u015fa g\u00f6re; insanlar
\ntoplum h\u00e2linde, bir devlet d\u00fczeni i\u00e7inde ya\u015famadan \u00f6nce \u201ctabi\u00ee ya\u015fama h\u00e2li\u201d ad\u0131 verilen bir merhale
\nge\u00e7irmi\u015flerdir. \u0130nsanlar aralar\u0131nda anla\u015farak bir siyas\u00ee ve sosyal muk\u00e2vele (s\u00f6zle\u015fme) yaparak toplum
\nve devleti kurmu\u015flard\u0131r. \u015eu halde, ki\u015finin devlet d\u00fczeni i\u00e7inde s\u00e2hib oldu\u011fu haklar\u0131n kayna\u011f\u0131 devlet
\nde\u011fildir. Devlet kurulmadan \u00f6nce de fertlerin bir tak\u0131m haklar\u0131 mevcuttur. Devlet, bu haklara riayet
\netmek zorundad\u0131r. Z\u00eera devletin varl\u0131k sebebi, bu haklar\u0131n korunmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Liberal anlay\u0131\u015fa g\u00f6re; tabiatta kurulmu\u015f bir d\u00fczen vard\u0131r. Devlet bu d\u00fczene m\u00fcd\u00e2hale etmemelidir.
\n\u015e\u00e2yet m\u00fcd\u00e2hale ederse kurulmu\u015f d\u00fczen bozulur. Liberalistlerden J.J.Rousseau \u201c\u0130nsanlar h\u00fcr do\u011far,
\nfakat yine de her tarafta zincirlerle ba\u011fl\u0131d\u0131r. Allah, her\u015feyi iyi yapar, ama insanlar kar\u0131\u015f\u0131r ve en k\u00f6t\u00fc
\nh\u00e2le getirirler.\u201d diyor. Yine liberalistlere g\u00f6re; mademki b\u00fct\u00fcn k\u00f6t\u00fcl\u00fckler, insan\u0131n tabi\u00ee d\u00fczene
\nm\u00fcd\u00e2hale etmesinden ileri geliyor, o halde, yap\u0131lacak \u015fey h\u00e2diseleri kendi \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131na terk etmektir.
\nLiberalizmde bu d\u00fc\u015f\u00fcnce \u201cB\u0131rak\u0131n\u0131z yaps\u0131nlar, b\u0131rak\u0131n\u0131z ge\u00e7sinler!\u201d anlam\u0131na gelen \u201cLaissez faire,
\nLaissez passer\u201d form\u00fcl\u00fc ile ifade edilmi\u015ftir. Y\u00e2ni devlet jandarma g\u00f6revini yapmal\u0131, s\u00e2dece su\u00e7lular\u0131
\ncez\u00e2land\u0131rmal\u0131, fakat ekonomiye dokunmamal\u0131, ekonomiyi kendi tabi\u00ee kurallar\u0131 i\u00e7inde i\u015flemeye
\nb\u0131rakmal\u0131d\u0131r. Z\u00eera, liberalizme g\u00f6re; devlet ekonomiye m\u00fcd\u00e2hale ederse onun tabi\u00ee d\u00fczenini bozar ve
\naksamalar olur.<\/p>\n
Liberalizme g\u00f6re; ferdin do\u011fu\u015ftan kazand\u0131\u011f\u0131 haklar\u0131n ba\u015f\u0131nda h\u00fcrriyet, emniyet ve m\u00fclkiyet hakk\u0131 gelir.
\nH\u00fcrriyet, ba\u015fkas\u0131na zarar vermeden her\u015feyi yapabilmektir. Ki\u015finin h\u00fcrriyetinin s\u0131n\u0131r\u0131, di\u011fer ki\u015finin
\nh\u00fcrriyetinin s\u0131n\u0131r\u0131d\u0131r. M\u00fclkiyet hakk\u0131 ise kutsal, dokunulmaz ve vazge\u00e7ilmez bir hakt\u0131r. Ki\u015filerin k\u00e2nun
\nkar\u015f\u0131s\u0131nda ve \u00f6n\u00fcnde e\u015fit olmalar\u0131, onlar\u0131 mutlulu\u011fa g\u00f6t\u00fcrmek i\u00e7in yeterlidir. Devletin ger\u00e7ekle\u015ftirmek
\nistedi\u011fi g\u00e2ye ne kadar kutsal olursa olsun -mesela, gelecekte insanlara daha geni\u015f bir h\u00fcrriyet ve daha
\nb\u00fcy\u00fck mutluluk sa\u011flamak i\u00e7in dahi olsa- ki\u015filerin do\u011fu\u015ftan var olan h\u00fcrriyetlerine dokunamaz. Y\u00e2ni,
\n\u201cg\u00e2ye, her arac\u0131 me\u015fr\u00fb k\u0131lmaz.\u201d<\/p>\n
\u015eu halde, liberal anlay\u0131\u015fa g\u00f6re; \u201cjandarma\u201d vazifesi yapacak olan devlet, ekonomik ve sosyal hayat\u0131n
\ni\u015fleyi\u015fine kar\u0131\u015fmayacakt\u0131r. Z\u00eera, ki\u015fi toplumda yapaca\u011f\u0131 i\u015fi se\u00e7mekte serbest olursa, kendi yap\u0131s\u0131na,
\ne\u011filimlerine ve kaabiliyetine en uygun olan i\u015fi se\u00e7meye \u00e7al\u0131\u015facakt\u0131r. Serbest rek\u00e2bet sisteminin tatbik
\nedilmesiyle, piyasaya en iyi mal ve hizmetleri sunan ki\u015filer m\u00fcc\u00e2deleyi kazanacaklard\u0131r. B\u00f6yle bir
\nd\u00fczende sosyal ihtiya\u00e7lar da kendili\u011finden kar\u015f\u0131lanacakt\u0131r. \u00dcreticiler taraf\u0131ndan \u00fcretilen mallar,
\nt\u00fcketiciler taraf\u0131ndan be\u011fenilip tutuldu\u011fu oranda \u00fcreticiler kazan\u00e7l\u0131 \u00e7\u0131kacakt\u0131r. T\u00fcketicilerin zevklerinde
\nveya hayatlar\u0131nda de\u011fi\u015fiklik oldu\u011fu zaman da \u00fcreticiler bu de\u011fi\u015fiklikleri g\u00f6z\u00f6n\u00fcnde tutup, \u00fcretimi ona
\ng\u00f6re ayarlamak zorunda kalacaklard\u0131r. B\u00f6ylece ekonomik d\u00fczen, devleti id\u00e2re edenlerin ir\u00e2deleri ile
\nde\u011fil, ekonomik hay\u00e2t\u0131n tabi\u00ee k\u00e2nunlar\u0131 ile sa\u011flanacakt\u0131r. Bu tabi\u00ee kanunlar, fizik d\u00fcny\u00e2s\u0131ndaki k\u00e2nunlar
\nkadar kesindir. Bu tabi\u00ee k\u00e2nunlar\u0131n i\u015fleyi\u015fini engelleyici b\u00fct\u00fcn tedbirler, zararl\u0131 ve neticede ba\u015far\u0131s\u0131z
\nkalmaya mahk\u00fbm olacakt\u0131r. B\u00f6ylece husus\u00ee te\u015febb\u00fcsleri frenlemek veya te\u015fvik etmek i\u00e7in gayret
\ng\u00f6stermek tam\u00e2men yersizdir ve gereksizdir; serbest rek\u00e2bet ilkesi, ekonomiyi en iyi iktidardan daha
\niyi y\u00f6netecektir. Ekonominin tabi\u00ee k\u00e2nunlar\u0131, bilhassa fiyat mekanizmas\u0131n\u0131n i\u015fleyi\u015finde kendini
\nhissettirecektir. Bu sebeple, fiyatlar tam\u00e2men serbest b\u0131rak\u0131lmal\u0131d\u0131r. \u00c2dil olan veya olmayan fiyat<\/p>\n
yoktur. G\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte a\u015f\u0131r\u0131 y\u00fcksek bir fiyat \u00fcretimin artmas\u0131n\u0131 sa\u011flar ve \u00fcretimin artmas\u0131 da fiyatlar\u0131n
\nd\u00fc\u015fmesine sebeb olur. Dolay\u0131s\u0131yle, kazan\u00e7 sosyal bir m\u00fck\u00e2fat, ifl\u00e2s ise hak edilmi\u015f bir cez\u00e2d\u0131r.
\nLiberalizmin bu anlay\u0131\u015f\u0131 daha sonra, \u00f6zellikle 19. y\u00fczy\u0131lda de\u011fi\u015fikli\u011fe u\u011frad\u0131. Bilhassa, \u201ctekel\u201dlerin
\nkurulmas\u0131, kartel, tr\u00f6st gibi de\u011fi\u015fik adlar alt\u0131nda, anla\u015fmalarla ger\u00e7ekle\u015ftirilen, i\u015fletmeler aras\u0131
\nbirle\u015fmeler, liberalizmin temel prensibi olan serbest rekabet ilkesini k\u00f6k\u00fcnden sarsm\u0131\u015ft\u0131r. Tekellerin
\nh\u00e2kim oldu\u011fu bir ekonomik ortamda, t\u00fcketicinin korunmas\u0131 kendili\u011finden ger\u00e7ekle\u015femeyecektir. Bu
\ndurum kar\u015f\u0131s\u0131nda devlet, \u00fcreticileraras\u0131 anla\u015fmalar\u0131, tekel ve kartellerin fiyat politikalar\u0131n\u0131 denetlemek
\nmecburiyetinde kalm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
On dokuzuncu y\u00fczy\u0131lda \u00f6nemli ekonomik, sosyal hay\u00e2t\u0131 etkileyen bir geli\u015fme de i\u015f\u00e7i kurulu\u015flar\u0131n\u0131n ve
\ni\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131d\u0131r. Bu y\u00fczy\u0131lda bir ba\u015fka geli\u015fme de her on y\u0131lda bir periyodik ekonomik
\nkrizlerin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131d\u0131r. Ekonomik krizler ise liberalizmin ekonomi anlay\u0131\u015f\u0131na tam\u00e2men terstir.
\nG\u00f6r\u00fcl\u00fcyor ki, t\u00e2rih\u00ee geli\u015fme, liberal devlet d\u00fc\u015f\u00fcncesinin iyimser inan\u00e7lar\u0131n\u0131n ve tahminlerinin
\nger\u00e7ekle\u015fmedi\u011fini g\u00f6stermi\u015ftir. Liberalizmin d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc bu kriz, demokrasiyi de tehlikeye d\u00fc\u015f\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr.
\nZ\u00eera kom\u00fcnizm taraftarlar\u0131, liberalizmin tam tatbiki sonucu toplumda gelir da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 konusunda ortaya
\n\u00e7\u0131kan a\u015f\u0131r\u0131 dengesizlikten, d\u00fc\u015f\u00fcnceleri istik\u00e2metinde istif\u00e2de etmeye kalk\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n
\u0130\u015fte, liberalizmin d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc bu kriz kar\u015f\u0131s\u0131nda liberalistler yeni bir anlay\u0131\u015f\u0131 kabullenmek zorunda
\nkalm\u0131\u015flard\u0131r. Bu da devletin ekonomik alana zaman zaman m\u00fcd\u00e2hale etmesidir. Bunun sonucu, bug\u00fcn
\nb\u00fct\u00fcn eski liberal-kapitalist devletlerde, sosyal devlet, dedi\u011fimiz bir devlet anlay\u0131\u015f\u0131na yer verilmi\u015ftir. Bu
\ntip devlet anlay\u0131\u015f\u0131nda da temel prensipler yine liberal anlay\u0131\u015ftan gelir; fakat devlet art\u0131k sadece
\nsu\u00e7lular\u0131 cezaland\u0131ran jandarma fonksiyonu de\u011fil, ayn\u0131 zamanda ekonomik alana m\u00fcd\u00e2hale etmekte,
\nnarh-fiyat koymakta, muhtelif ekonomik tedbirler almaktad\u0131r. Sonu\u00e7 olarak, eski liberal anlay\u0131\u015f\u0131n iflas
\netti\u011fi s\u00f6ylenebilir. \u201cB\u0131rak\u0131n\u0131z yaps\u0131nlar, b\u0131rak\u0131n\u0131z ge\u00e7sinler\u201d form\u00fcl\u00fc i\u015flememi\u015ftir. Bu durumu tabi\u00ee
\nkar\u015f\u0131lamak gerekir. Z\u00eera, bu anlay\u0131\u015fta nazar\u00ee olarak b\u00fct\u00fcn insanlar i\u00e7in kabul ve \u00eel\u00e2n edilmi\u015f olan hak
\nve h\u00fcrriyetlerden ger\u00e7ekte s\u00e2dece madd\u00ee bak\u0131mdan varl\u0131kl\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck bir z\u00fcmre faydalanabiliyordu. Uzun
\nve ac\u0131 tecr\u00fcbelerden sonra ki\u015fileri, \u201cNe h\u00e2lin varsa g\u00f6r!\u201d anlam\u0131na gelen bir h\u00fcrriyet anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n ezici
\ny\u00fck\u00fcnden kurtarma mecburiyeti anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Devletin art\u0131k seyirci kalmayaca\u011f\u0131 ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.
\nSosyal devlet anlay\u0131\u015f\u0131nda ise fert, liberal devletlerin aksine, art\u0131k m\u00fccerret (soyut) bir varl\u0131k de\u011fil, fakat
\ni\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 toplumun sosyal \u015fartlar\u0131 ile \u00e7evrili, \u201cihtiya\u00e7 s\u00e2hibi vatanda\u015f\u201d olarak ele al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.
\n\u0130sl\u00e2m d\u00eeni, iktis\u00e2d\u00ee alanda prensip \u00eetib\u00e2riyle liberalizmi kabul etmi\u015ftir. Y\u00e2ni \u0130sl\u00e2miyette ki\u015filere serbest\u00e7e
\niktis\u00e2d\u00ee faaliyetlerde bulunma hakk\u0131 verilmi\u015ftir. Kural olarak k\u00e2r haddi yoktur. Aynen liberal sistemde
\noldu\u011fu gibi devlet, ekonominin i\u015fleyi\u015fine m\u00fcd\u00e2hale etmez. Fakat, liberalizmin temeli olan \u201cB\u0131rak\u0131n\u0131z
\nyaps\u0131nlar, b\u0131rak\u0131n\u0131z ge\u00e7sinler\u201d prensibi \u0130sl\u00e2miyette mevcut de\u011fildir. Liberalizm, bu d\u00fc\u015f\u00fcnceye
\ndayand\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in sonunda kapitalizme d\u00f6n\u00fc\u015ferek insanlar\u0131n nefretini kazanm\u0131\u015f ve iflas etmi\u015ftir. Halbuki,
\n\u0130sl\u00e2m d\u00eeni temelde liberalizmi kabul etti\u011fi halde b\u00e2z\u0131 m\u00fcesseselerle kapitalizme kaymay\u0131 \u00f6nlemi\u015f ve
\nzekat, beyt\u00fclmal ve sadaka gibi m\u00fcesseseleri ile fakirin hakk\u0131n\u0131 korumu\u015f, zenginin daha zengin, fakirin
\nise daha fakir olmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemi\u015ftir. Liberalizmde ise bu m\u00fcesseselerin hi\u00e7biri mevcut de\u011fildir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Devlet politikas\u0131nda ve h\u00fck\u00fcmet anlay\u0131\u015f\u0131nda h\u00fcrriyeti esas alan, toplum hay\u00e2t\u0131nda ve ki\u015filerin ya\u015fay\u0131\u015f\u0131nda h\u00fcr ve serbest bir hay\u00e2t\u0131 vazge\u00e7ilmez prensip kabul eden bir anlay\u0131\u015f, bir sistem. Liberalizm T\u00fcrk\u00e7eye Frans\u0131zcadan ge\u00e7mi\u015ftir….<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[22],"tags":[2274],"class_list":["post-3274","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-toplum","tag-liberalizm"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3274"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3274"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3274\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3278,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3274\/revisions\/3278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3274"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3274"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3274"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}