{"id":3498,"date":"2013-06-17T03:13:23","date_gmt":"2013-06-17T01:13:23","guid":{"rendered":"http:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/?p=3498"},"modified":"2016-12-25T21:11:21","modified_gmt":"2016-12-25T19:11:21","slug":"orta-oyununu-kim-buldu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/?p=3498","title":{"rendered":"Orta Oyunu&#8217;nu kim buldu"},"content":{"rendered":"<p>Orta Oyunu eski bir T\u00fcrk e\u011flencesidir. Osmanl\u0131 devrinde, oyuncular\u0131 yaz\u0131l\u0131 bir metine ba\u011fl\u0131 kalmadan, n\u00fcktelere\u00a0a\u011f\u0131rl\u0131k vererek, seyirciye bir \u00f6\u011f\u00fct veya ders vermek maksad\u0131yla verilen temsil.<br \/>\nOrta oyununun isminin nereden geldi\u011fi hakk\u0131nda \u00fc\u00e7 kab\u00fbl vard\u0131r: Bunlardan ilki; yeni\u00e7eri ortalar\u0131na<br \/>\nba\u011fl\u0131 oyun tak\u0131mlar\u0131 temsil verirlerdi. Bu oyunlara\u201corta oyunu\u201d ismi verildi.<\/p>\n<p>\u0130kincisi Japonya ve\u00a0Portekiz\u2019de \u201cAuto\u201d ismi verilen taklit, kukla ve hokkabazl\u0131k gibi oyunlar\u0131, oralardan gelen Yah\u00fbd\u00eeler,\u00a0memleketimizde de icr\u00e2 ettiler ve auto ismi zamanla orta h\u00e2line geldi. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc olarak da \u0130talyanlar\u0131n\u00a0Commedia dell\u2019arte\u2019\u0131 i\u00e7in kullan\u0131lan \u201cArte oyunu\u201d, s\u00f6ylene s\u00f6ylene zamanla, orta oyunu \u015feklini ald\u0131.<\/p>\n<p>Orta oyununun kayna\u011f\u0131 hakk\u0131nda \u00e7e\u015fitli d\u00fc\u015f\u00fcnceler vard\u0131r. Bunlardan ilki, Karag\u00f6z\u2019\u00fcn canl\u0131 \u015fah\u0131slar\u00a0 taraf\u0131ndan oynanan \u015fekli oldu\u011fudur. \u0130kincisi ise kol oyunlar\u0131ndan \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesidir. Bunlar;<\/p>\n<ul>\n<li>Yeni\u00e7eri ortalar\u0131na ba\u011fl\u0131 oyun tak\u0131mlar\u0131n\u0131n askeri e\u011flendirmek i\u00e7in verdikleri temsiller,<\/li>\n<li>Esnaf oyunlar\u0131,<\/li>\n<li>Taklit\u00e7i t\u00e2bir edilen \u015fah\u0131slar\u0131n, konusu g\u00fcnl\u00fck olaylarla ilgili olan; konaklarda veya halka<br \/>\nverdikleri temsiller,<\/li>\n<li>K\u00f6ylerde oynanan \u201cmeydan oyunu\u201d.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Orta oyununun ilk def\u00e2 ne zaman oynand\u0131\u011f\u0131\u00a0konusunda kesin bir m\u00e2lum\u00e2t olmamakla ber\u00e2ber, H\u00e2f\u0131z \u0130lyas Efendinin T\u00e2rih-i Ender\u00fbn\u2019unda\u00a01819\u2019dan evvel buna benzer bir oyun olmad\u0131\u011f\u0131 yaz\u0131l\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Oyun yeri \u201corta\u201d veya \u201cpalanga\u201d olarak isimlendirilir. Buras\u0131 seyircilerin etr\u00e2f\u0131n\u0131 \u00e7evirdi\u011fi d\u00e2irev\u00ee bir<br \/>\naland\u0131r. Palangada dekor olarak \u201cyenid\u00fcnya\u201d denilen paravana \u00e7er\u00e7evesi \u015feklinde bir ev, a\u00e7\u0131l\u0131p<br \/>\nkapanabilen iki kanatl\u0131 bir paravanadan m\u00fcte\u015fekkil \u201cd\u00fckk\u00e2n\u201d ve birka\u00e7 sandalye ile masadan ib\u00e2rettir.<br \/>\nOlay\u0131n nerede ge\u00e7ti\u011fi P\u00ee\u015fek\u00e2r ve Kavuklu\u2019nun konu\u015fmalar\u0131ndan anla\u015f\u0131l\u0131r.<br \/>\nOrta oyununda mevzu bir hik\u00e2ye veya \u00e7o\u011funlukla basit bir m\u00e2cer\u00e2d\u0131r. Oyunun yaz\u0131l\u0131 bir metni yoktur.<br \/>\nOyuncular s\u00f6z s\u00f6yleme ve n\u00fckte yapma mah\u00e2retleriyle taslak h\u00e2lindeki oyunun mevz\u00fbunu geli\u015ftirirler.<br \/>\nOyunda kal\u0131pla\u015fm\u0131\u015f tekerlemeler de \u00e7ok kullan\u0131lmas\u0131na ra\u011fmen, oyuncular n\u00fckte yapmakta ve haz\u0131r<br \/>\ncevapl\u0131l\u0131kta m\u00e2hirdirler.<\/p>\n<p>Orta oyununun ba\u015f akt\u00f6r\u00fc olan P\u00ee\u015fek\u00e2r her zaman vak\u00fbr bir ed\u00e2 ile durur, tahsilli ve \u00e7evresindekilerin<br \/>\nm\u00fc\u015fk\u00fcllerini dan\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir zatt\u0131r. Hacivat\u2019\u0131 and\u0131rmas\u0131na ra\u011fmen onun gibi komik durumlara d\u00fc\u015fmez.<br \/>\nOyunu P\u00ee\u015fek\u00e2r ba\u015flat\u0131r, y\u00f6netir ve oyunun nih\u00e2yetine kadar meydandan ayr\u0131lmaz. Pi\u015fek\u00e2r\u0131n ba\u015f\u0131nda<br \/>\nd\u00f6rt dilimli k\u00fcl\u00e2h, s\u0131rt\u0131nda ent\u00e2ri veya \u00e7ak\u015f\u0131r, onun \u00fczerinde k\u00fcrk, ayaklar\u0131nda sar\u0131 gedik pabu\u00e7lar<br \/>\nvard\u0131r. K\u0131y\u00e2fetinde sar\u0131 ve ye\u015fil renk a\u011f\u0131r basar.<\/p>\n<p>Oyunun ikinci \u015fahs\u0131 olan Kavuklu deli dolu, paras\u0131z, i\u015fsiz, g\u00fc\u00e7s\u00fcz, a\u011f\u0131r \u015fakalar yapan kaba birisidir.<br \/>\nKarag\u00f6z\u2019e benzer ise de eski oyun kollar\u0131ndaki Tiry\u00e2k\u00ee tipinden \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131na daha \u00e7ok ihtimal<br \/>\nverilmektedir. Ba\u015f\u0131nda kocaman ve iri dilimli bir kavuk bulunur. S\u0131rt\u0131nda bir bini\u015f, belde ku\u015fak, bini\u015fin<br \/>\nu\u00e7lar\u0131 ku\u015fa\u011fa sokulmu\u015f vaziyettedir. Altta ent\u00e2ri veya \u015falvar, ayakta ise edik pabu\u00e7lar bulunur.<br \/>\nK\u0131y\u00e2fetinde k\u0131rm\u0131z\u0131 renk h\u00e2kimdir.<\/p>\n<p>Zenne, Rum, Frenk, Muhacir, Arnavut vb. oyunun di\u011fer \u015fah\u0131slar\u0131d\u0131r. Zenne, kad\u0131n k\u0131yafeti giyinmi\u015f<br \/>\nerkeklere verilen add\u0131r. Orta oyuncular\u0131n\u0131n k\u0131y\u00e2fetleri a\u015f\u0131r\u0131 m\u00fcb\u00e2la\u011fal\u0131 ve s\u00fcsl\u00fcd\u00fcr.<br \/>\nOrta oyunu oynan\u0131rken zurna ve \u00e7ifte n\u00e2ra \u00e7al\u0131n\u0131r. \u00d6nce P\u00ee\u015fek\u00e2r meydana \u00e7\u0131kar ve \u201cFalan oyunun<br \/>\ntaklidini ald\u0131m, us\u00fbl ve \u00e2henkle efendilerime seyrettireyim.\u201d diyerek oyunu ba\u015flat\u0131r. Kavuklu da<br \/>\nmeydana gelerek, ikisi oyunun ana hatlar\u0131ndan seyircileri haberd\u00e2r etmek maks\u00e2d\u0131n\u0131 g\u00fcden girizg\u00e2h<br \/>\ndiyebilece\u011fimiz bir muh\u00e2vere (s\u00f6yle\u015fme) yaparlar. Bunun ard\u0131ndan Kavuklu bir tekerleme s\u00f6yler.<br \/>\nKavuklu ve P\u00ee\u015fek\u00e2r\u2019a di\u011fer oyuncular\u0131n da kat\u0131lmas\u0131yla oyun devam eder. Oyunun son k\u0131sm\u0131nda<br \/>\nP\u00ee\u015fek\u00e2r ile Kavuklu oyundan \u00e7\u0131kar\u0131lacak ibreti kendi aralar\u0131nda yapt\u0131klar\u0131 muh\u00e2vereye g\u00f6re seyircilere<br \/>\naktar\u0131rlar ve ertesi g\u00fcn hangi temsili yapacaklar\u0131n\u0131 da s\u00f6yledikten sonra oyun son bulur. Her oyun tatl\u0131<br \/>\nve ahl\u00e2k\u00ee bir sonuca ba\u011flan\u0131r.<\/p>\n<p>Orta oyunlar\u0131na mis\u00e2l olarak \u015funlar say\u0131labilir: Ters Evlenme, G\u00f6zlemeci, A\u011fal\u0131k, \u00c7ifte Han\u0131m,<br \/>\nMeyh\u00e2ne, Yaz\u0131c\u0131, Foto\u011fraf\u00e7\u0131, \u00d6d\u00fcll\u00fc, Tahir ile Z\u00fchre, Kanl\u0131 Nig\u00e2r, B\u00fcy\u00fcc\u00fc, \u00c7e\u015fme, Pazarc\u0131lar, Eskici Abdi.<\/p>\n<p>Orta oyuncular\u0131n\u0131n te\u015fkil etti\u011fi birlikler \u00f6nceleri \u201ckol\u201d sonra \u201ctak\u0131m\u201d daha sonra ise \u201ckumpanya\u201d ismini<br \/>\nalm\u0131\u015ft\u0131r. Tan\u0131nm\u0131\u015f kollar aras\u0131nda \u015funlar say\u0131labilir: Edirneli kolu, A\u011fa kolu, Yaran kolu, Cev\u00e2hir kolu,<br \/>\nZuh\u00fbr\u00ee kolu. Orta oyuncular\u0131n\u0131n en tan\u0131nm\u0131\u015flar\u0131 ise Zenne Tevfik Bey, Abdi Efendi, Zenne R\u0131za, Na\u015fit<br \/>\nBey, Meddah \u0130smet en me\u015fhur sim\u00e2 Kavuklu Hamdi Efendidir. Kavuklu Hamdi Efendi, \u00f6nceleri P\u00ee\u015fek\u00e2r<br \/>\nTosun Efendi, sonra K\u00fc\u00e7\u00fck \u0130smail Efendi, bir ara da Abd\u00fcrrezzak Efendi ile oynam\u0131\u015ft\u0131r. Hamdi<br \/>\nEfendinin Zuh\u00fbr\u00ee kolu; P\u00ee\u015fek\u00e2r K\u00fc\u00e7\u00fck \u0130smail, K\u00fcrt Dondurmac\u0131 Ali, Aptal Rafet, Arap Ahmed, Zenne<br \/>\n\u00d6mer, Kocakar\u0131 As\u0131m, Meddah \u0130smet, D\u00f6\u015femeci \u0130smail Efendi, Kambur Mehmed ve Ka\u015f\u0131k\u00e7\u0131<br \/>\nAhmed\u2019den meydana gelmi\u015ftir. Hamdi Efendinin vefat\u0131ndan sonra Ali Bey ve Kel Hasan yeti\u015fmi\u015ftir.<br \/>\nOrta oyunu\u0130smail D\u00fcmb\u00fcll\u00fc\u2019n\u00fcn vef\u00e2t\u0131yla t\u00e2rihe kar\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Orta Oyunu eski bir T\u00fcrk e\u011flencesidir. Osmanl\u0131 devrinde, oyuncular\u0131 yaz\u0131l\u0131 bir metine ba\u011fl\u0131 kalmadan, n\u00fcktelere\u00a0a\u011f\u0131rl\u0131k vererek, seyirciye bir \u00f6\u011f\u00fct veya ders vermek maksad\u0131yla verilen temsil. Orta oyununun isminin nereden geldi\u011fi&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[15],"tags":[2194,1788],"class_list":["post-3498","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-eglence","tag-orta-oyunu","tag-tiyatro"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3498"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3498"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3498\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6885,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3498\/revisions\/6885"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3498"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3498"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3498"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}