Balmumu, ya\u011f, parafin, stearik asit, pallustik asitle meydana getirilen kar\u0131\u015f\u0131mlardan yap\u0131lan, ortas\u0131nda bir fitil bulunan, yand\u0131\u011f\u0131 zaman parlak alev veren, genellikle silindir, kesik koni ve \u00e7e\u015fitli dekoratif bi\u00e7im verilmi\u015f \u00e7ubuklara mum denmektedir. Parmak boyunda, renkli s\u00fcsl\u00fc mumlar oldu\u011fu gibi insan boyunda ve kal\u0131n olanlar\u0131 da vard\u0131r. Kullan\u0131lmaya ba\u015fland\u0131klar\u0131 zaman kesin olarak bilinmemekle beraber, yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalar mumlar\u0131n yap\u0131m\u0131n\u0131n \u00e7ok eski tarihlere dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Bulunan ilk \u00f6rnekler, eski M\u0131s\u0131r medeniyetine ait, koni \u015fekilli, me\u015fale yerine kullan\u0131lan, saz fitil etraf\u0131na balmumu sar\u0131larak yap\u0131lm\u0131\u015f\u00a0irice mumlard\u0131r. Orta\u00e7a\u011f boyunca Avrupa\u2019da ayd\u0131nlatman\u0131n en pratik yolu olan saz mumlar\u0131, ya\u011fa bat\u0131r\u0131lm\u0131\u015f kal\u0131nca saz par\u00e7alar\u0131ndan imal ediliyordu. Gerek balmumundan, gerekse ya\u011flardan yap\u0131lan mumlar\u0131n kullan\u0131lmas\u0131 yayg\u0131nla\u015f\u0131nca arzu edilen incelikte imal yoluna gidildi. Ancak mum orta\u00e7a\u011f\u0131n ilk yar\u0131s\u0131 boyunca iptidai us\u00fcllerle imal ediliyor ve seri \u00fcretim sa\u011flanam\u0131yordu.<\/p>\n
On \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc y\u00fczy\u0131lda Paris\u2019te ilk mum imal evi kuruldu. Bu \u015fehirde balmumu ve ya\u011fdan yap\u0131lanlar olmak \u00fczere iki ayr\u0131 kola ayr\u0131lan mum end\u00fcstrisi elli y\u0131l kadar sonra Londra\u2019da da ayn\u0131 geli\u015fmeyi g\u00f6sterdi. Bu durum 15. asra kadar devam etti. Bu as\u0131rdan \u00eetibaren ilk kal\u0131plar\u0131n\u00a0 kullan\u0131lmas\u0131na ba\u015flanmas\u0131na ra\u011fmen, elle mum yapma uzun s\u00fcre ehemmiyetini kaybetmedi.<\/p>\n
1820 senesinde Frans\u0131z m\u00fchendisi M. E. Chevrel, mum \u00eemalinde ya\u011flarla birlikte ya\u011f asitleri ve gliserini denedi. Bu maddeleri, ya\u011flar\u0131 alkaliler ve s\u00fclf\u00fcrik asit ile muameleye sokarak elde etmi\u015fti. Bu ba\u015flang\u0131\u00e7tan \u00eetibaren, mum \u00eemalinde h\u0131zl\u0131 bir geli\u015fme g\u00f6r\u00fcld\u00fc.<\/p>\n
K\u00f6pek bal\u0131klar\u0131n\u0131n yumurtalar\u0131ndan yap\u0131lan sperme\u00e7et mumlar\u0131n\u0131n \u00fcretilmesine ise 1860\u2019ta \u0130ngiltere\u2019de ba\u015fland\u0131. Bu mumlar\u0131n, mum end\u00fcstrisinde standartla\u015fmaya \u00f6nayak olmas\u0131 ve fotometrik \u00f6l\u00e7\u00fc kabul edilmesiyle b\u00fcy\u00fck bir geli\u015fme oldu. Bunlar ayn\u0131 zamanda \u00f6nceki mumlardan daha parlak bir \u0131\u015f\u0131k vermekteydiler. G\u00fcn\u00fcm\u00fczden 2 bin y\u0131l \u00f6nce, hayvansal ya\u011flar\u0131n aras\u0131na pamuk sokularak ilk mum yap\u0131ld\u0131. Ancak, bu mumlar herkesin kullanamayaca\u011f\u0131 kadar pahal\u0131 ve l\u00fckst\u00fc. 17. y\u00fczy\u0131la kadar da bu durum b\u00f6yle devam etti. Frans\u0131z bilim adam\u0131 Sieur le Brez, kal\u0131ba d\u00f6k\u00fclen mumlar\u0131 yap\u0131nca, \u00fcretim \u00e7ok daha ekonomikle\u015fti ve mum kullan\u0131m\u0131 b\u00fcy\u00fck h\u0131zla artt\u0131. Art\u0131k herkes, mum alabiliyordu. B\u00f6ylece birtak\u0131m faaliyetler gecelere de sarkt\u0131. Parafin mumlar\u0131n ilki ise, 1850 y\u0131l\u0131nda Isko\u00e7ya’da James Young adl\u0131 kimyager taraf\u0131ndan yap\u0131ld\u0131.<\/p>\n
Ayn\u0131 senelerde \u0130ngilizlerin uzun s\u00fcren \u00e7al\u0131\u015fmalardan sonra petrolden parafin imal etmeye muvaffak olmas\u0131, 1859\u2019da ABD\u2019de petrol bulunmas\u0131 ile parafin de mum yap\u0131m\u0131nda kullan\u0131lmaya ba\u015fland\u0131. Parafin rafine edilmi\u015f petrol\u00fcn destilasyonu ile elde ediliyordu. Parafinin tek dezavantaj\u0131 erime noktas\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fck olmas\u0131yd\u0131. Bu problem parafinin stearik ve palmitik asitlerle birlikte kullan\u0131lmas\u0131yla\u00a0ortadan kald\u0131r\u0131l\u0131nca, mum end\u00fcstrisinin en \u00f6nemli hammaddesi parafin<\/strong> oldu.<\/p>\n Bundan sonra mum yap\u0131m\u0131ndaki geli\u015fmeler, fitilin niteli\u011fi ile ilgili olup, mumun hammaddesinde \u00e7ok az de\u011fi\u015fiklikler oldu. \u0130lk \u00f6nceleri basit sicimlerden yap\u0131lan fitiller daha sonra W. Camba Cer\u00e9ss<\/strong>\u2019in 1825\u2019te buldu\u011fu bir y\u00f6ntem ile boraks, potasyum nitrat, amonyum nitrat \u00e7\u00f6zeltilerine bat\u0131r\u0131larak imal ediliyor ve bu sayede fitilin daha uzun s\u00fcre dayanmas\u0131 ve alevin daha parlak olmas\u0131 sa\u011flan\u0131yordu. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde yap\u0131 olarak bunlardan fark g\u00f6stermeyen mumlar, ileri teknoloji sayesinde daha h\u0131zl\u0131 olarak imal edilebilmektedir.<\/p>\n G\u00fcn\u00fcm\u00fczde kullan\u0131lan otomatik mum imal makinalar\u0131, Joseph Morgan<\/strong>\u2019\u0131n 1834\u2019te icat etti\u011fi kal\u0131p makinalar\u0131n\u0131n geli\u015fmi\u015f \u015fekilleridir. Bunlar, seri halde, standart mum \u00fcretmeyi temin ederler.<\/p>\n Mum, H\u0131ristiyanl\u0131k ve Yahudilikte ve di\u011fer baz\u0131 bat\u0131l inan\u00e7larda ibadet vas\u0131tas\u0131 olarak da kullan\u0131lmaktad\u0131r. Mesela H\u0131ristiyanlar, noel yortular\u0131nda (y\u0131lba\u015f\u0131nda) adetleri olarak \u00e7am a\u011fa\u00e7lar\u0131n\u0131 mum ile s\u00fcslemektedirler.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Balmumu, ya\u011f, parafin, stearik asit, pallustik asitle meydana getirilen kar\u0131\u015f\u0131mlardan yap\u0131lan, ortas\u0131nda bir fitil bulunan, yand\u0131\u011f\u0131 zaman parlak alev veren, genellikle silindir, kesik koni ve \u00e7e\u015fitli dekoratif bi\u00e7im verilmi\u015f \u00e7ubuklara…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":10069,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[20],"tags":[265,2031],"class_list":["post-403","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ev","tag-mum","tag-parafin"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/403"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=403"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/403\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7976,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/403\/revisions\/7976"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/10069"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=403"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=403"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=403"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}