{"id":4519,"date":"2015-03-19T01:40:04","date_gmt":"2015-03-18T23:40:04","guid":{"rendered":"http:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/?p=4519"},"modified":"2017-09-22T23:49:00","modified_gmt":"2017-09-22T21:49:00","slug":"saksiyi-kim-buldu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/?p=4519","title":{"rendered":"Saks\u0131y\u0131 kim buldu"},"content":{"rendered":"<p><strong>Saks\u0131y\u0131 kim buldu, Saks\u0131y\u0131 kim icat etti.<\/strong>\u00a0\u00c7i\u00e7ek dikilen saks\u0131 Avrupa&#8217;dan gelmi\u015f ve en be\u011fenilen cinsleri Saksonya \u00fcr\u00fcn\u00fc oldu\u011fu i\u00e7in Saksonya&#8217;ya ait anlam\u0131nda saks\u0131 ad\u0131yla an\u0131larak b\u00fct\u00fcn t\u00fcr\u00fcn ad\u0131 haline gelmi\u015ftir. Saks\u0131n\u0131n tarihi \u00e7i\u00e7eklerin bah\u00e7eden ta\u015f\u0131nmas\u0131n\u0131n da tarihidir. D\u00fcnyan\u0131n yedi harikas\u0131ndan biri olarak belleklere kaz\u0131lan Babil&#8217;in asma bah\u00e7eleri M.\u00d6. 6. y\u00fczy\u0131la ait kabul edilmektedir ve park bah\u00e7e k\u00fclt\u00fcr\u00fcyle zevk ve ihti\u015fam anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n \u00e7ak\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 simgeleyen bir g\u00f6sterge olarak dikkat \u00e7ekmemi\u015ftir. Bug\u00fcn park bah\u00e7e k\u00fclt\u00fcr\u00fcnde Japon, \u0130ngiliz sistemlerinden s\u00f6z edilirken, Hint k\u0131tas\u0131n\u0131n \u0130ngiltere&#8217;ye etkisi veya Ahmet Ha\u015fim&#8217;in &#8220;Acem bah\u00e7esi&#8221;nden murad\u0131n\u0131n ne oldu\u011fu \u00fcst\u00fcnde durulmuyor.<\/p>\n<p>Babil bah\u00e7elerinin\u00a0de II. Nabukadnezar taraf\u0131ndan \u0130ranl\u0131 kar\u0131s\u0131n\u0131n memleket \u00f6zlemini dindirmek i\u00e7in yapt\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenmektedir. Fransa mutfa\u011f\u0131n\u0131n uluslararas\u0131 d\u00fczeyde kendisini kabul ettirebilmesi i\u00e7in merkezi Fransa devleti ve burjuvala\u015fan Fransa&#8217;da Frans\u0131z aristokrasisiyle saray\u0131n\u0131n \u00f6nemini teslim etmek gerekti\u011fi gibi, \u0130ngiliz bah\u00e7esinde de Britanya imparatorlu\u011fu&#8217;nu g\u00f6rmek gerekir. Osmanl\u0131\/T\u00fcrk mutfa\u011f\u0131n\u0131n sanayiden beslenemeyen imparatorluk-saray k\u00fclt\u00fcr\u00fc nedeniyle sistemle\u015fememesi gibi, Osmanl\u0131 lale \u00e7\u0131lg\u0131nl\u0131\u011f\u0131 da tarihe mal olup, lale Hollanda&#8217;yla \u00f6zde\u015fle\u015fmi\u015ftir .<\/p>\n<p>Osmanl\u0131-\u0130stanbul \u00e7i\u00e7ek\u00e7ili\u011finde, \u00e7i\u00e7ek bah\u00e7e (ba\u011f\u00e7e) ve bostandan ayr\u0131lmaz. \u00c7i\u00e7ek ayn\u0131 zamanda ila\u00e7 ve \u015ferbet anlam\u0131na gelmektedir. Fatih&#8217;le ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 kabul edilen &#8220;has bah\u00e7e&#8221; uygulamas\u0131 Lale Devri&#8217;yle (1718-1730) doru\u011funa \u00e7\u0131km\u0131\u015f ve \u00e7i\u00e7ek\u00e7ilik \u015f\u00fcldifeciyan ad\u0131 alt\u0131nda esnaf \u00f6rg\u00fctlenmesine ve narh ve mezad\u0131 ile nizamnameye kavu\u015fturul-mu\u015f, s\u00fcnb\u00fclname, \u015f\u00fck\u00fcfename, revnak-\u0131 bostan adlar\u0131yla edebiyat\u0131n\u0131 yaratm\u0131\u015ft\u0131r ama, Osmanl\u0131 y\u00f6netici s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n \u00e7i\u00e7ek hediye etme anlay\u0131\u015f\u0131 \u00e7ok daha eskiye gitmektedir. Cuma selaml\u0131klar\u0131nda padi\u015faha \u00e7i\u00e7ek sepetleri sunulmas\u0131 gelenek oldu\u011fu gibi, d\u00fc\u011f\u00fcnlerde, tebrik ve bayramlarda \u015fekerleme ve meyve sepetleriyle birlikte \u00e7i\u00e7ek sepeti, vazo ve laledanl\u0131kla \u00e7i\u00e7ek vermek \u00e2dett\u0130. \u0130la\u00e7, \u015ferbet, re\u00e7el yap\u0131m\u0131 yan\u0131nda, bu geni\u015f sekt\u00f6r \u0130stanbul&#8217;da, b\u00fclb\u00fcl dinleme korular\u0131nda oldu\u011fu gibi, estetik ihtiya\u00e7 i\u00e7in geni\u015f bah\u00e7elere yay\u0131lm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n<p>19. y\u00fczy\u0131lda \u00e7i\u00e7ek\u00e7ilik eski \u00f6nemini kaybetti. Sabuncakis, Kamelya, Fulya gibi k\u00f6kl\u00fc \u00e7i\u00e7ek evleri ya\u015famlar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcp M\u0131s\u0131r \u00c7ar\u015f\u0131s\u0131 gibi belirli pazarlar korunsa da \u00e7i\u00e7ek\u00e7i d\u00fckk\u00e2nlar\u0131n\u0131n say\u0131s\u0131 azald\u0131. \u00c7i\u00e7ek\u00e7ilik Arnavutlar\u0131n ve \u00c7ingenelerin ilgi alan\u0131 haline gelirken, haremlik selaml\u0131kl\u0131, a\u015f\u00e7\u0131l\u0131 arabac\u0131l\u0131 konaklar\u0131n emek\u00e7ilerinden olan Arnavut bah\u00e7\u0131vanlar, konaklar ve bah\u00e7eleriyle birlikte ortadan kalkt\u0131. \u015eehirler b\u00fcy\u00fcy\u00fcp avlulu evler apartmanlara d\u00f6ni\u0131\u015ft\u00fck\u00e7e, bah\u00e7edeki a\u011fa\u00e7larla birlikte \u00e7i\u00e7ekler de yok oldu. Tipik T\u00fcrk evi olarak karikat\u00fcrlere giren, cumbas\u0131nda teneke kutulardan yap\u0131lma saks\u0131lar bulunan evlerin yerini ise \u00e7i\u00e7ekli balkonlar ald\u0131. \u0130stanbul \u00e7i\u00e7ek\u00e7i esnaf\u0131 1960&#8217;l\u0131 y\u0131llarda k\u00f6kl\u00fc \u00e7i\u00e7ek ve tohumcularla kesilmi\u015f sap \u00e7i\u00e7ek\u00e7iler olarak ikiye ayr\u0131l\u0131rken, \u015fehir varo\u015flar\u0131nda, mahalle pazarlar\u0131nda toprak saks\u0131 \u00fcretip satanlar da plastik saks\u0131lar\u0131n \u00e7\u0131kmas\u0131yla devirlerini tamamlad\u0131lar.<\/p>\n<p>Saks\u0131 s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn yaln\u0131zca bug\u00fcnk\u00fc saks\u0131 anlam\u0131na sonradan dirgendi\u011fi, s\u00fcrahi, kadeh, kupa, kase vb. cam e\u015fyaya saksonya, bug\u00fcn billuriye dedi\u011fimiz bu t\u00fcr e\u015fyay\u0131 satanlara saksonyac\u0131 denilmesinden anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Saks\u0131y\u0131 kim buldu, Saks\u0131y\u0131 kim icat etti.\u00a0\u00c7i\u00e7ek dikilen saks\u0131 Avrupa&#8217;dan gelmi\u015f ve en be\u011fenilen cinsleri Saksonya \u00fcr\u00fcn\u00fc oldu\u011fu i\u00e7in Saksonya&#8217;ya ait anlam\u0131nda saks\u0131 ad\u0131yla an\u0131larak b\u00fct\u00fcn t\u00fcr\u00fcn ad\u0131 haline gelmi\u015ftir&#8230;.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[20],"tags":[1849,1848],"class_list":["post-4519","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ev","tag-cicek-saksisi","tag-saksi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4519"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4519"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4519\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8647,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4519\/revisions\/8647"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4519"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4519"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4519"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}