{"id":4700,"date":"2015-04-25T14:04:31","date_gmt":"2015-04-25T12:04:31","guid":{"rendered":"http:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/?p=4700"},"modified":"2018-08-29T16:33:49","modified_gmt":"2018-08-29T14:33:49","slug":"pipoyu-kim-buldu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/?p=4700","title":{"rendered":"Pipoyu kim buldu"},"content":{"rendered":"<p>Piponun ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 t\u00fct\u00fcnden \u00e7ok \u00f6ncedir, hatta piponun tarihinin insanl\u0131k tarihi kadar eski oldu\u011fu bile s\u00f6ylenebilir, \u00e7\u00fcnk\u00fc tarih \u00f6ncesi d\u00f6neme ait bir\u00e7ok arkeolojik kaz\u0131da demir cevheri veya pi\u015firilmi\u015f kilden yap\u0131lm\u0131\u015f pipolar bulunmu\u015ftur. Ah\u015fap pipoya rastlanmamas\u0131n\u0131n nedeni ah\u015fab\u0131n dayan\u0131ks\u0131zl\u0131\u011f\u0131 olabilir. Bu pipolar\u0131n bir b\u00f6l\u00fc-m\u00fc t\u00fcts\u00fc kab\u0131 ve buhurdan, bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc de, halen Okyanus adalar\u0131nda devam eden, \u00e7e\u015fitli otlar\u0131n t\u00fct\u00fcn gibi i\u00e7ilmesi amac\u0131yla kullan\u0131lm\u0131\u015f ger\u00e7ek pipolard\u0131r.\u00a0Bug\u00fcne kadar bulunmu\u015f olan en eski pipo, Kuzey Amerika&#8217;da g\u00fcn \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131na \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r ve M.\u00d6. 5000-6000 y\u0131llar\u0131na tarihlendirilmektedir.<\/p>\n<p>Modern yani bug\u00fcnk\u00fc bi\u00e7ime benzeyen ve t\u00fct\u00fcn i\u00e7ilen pipolar\u0131n tarihi <strong>Jean Nicot<\/strong> ya dayand\u0131r\u0131lsa da, ilk pipolar\u0131n Avrupa&#8217;ya Latin Amerika&#8217;dan \u0130spanyol ve Portekizli denizciler taraf\u0131ndan yerlilerden al\u0131n\u0131p getirildi\u011fi daha akla yak\u0131n gelmektedir.<\/p>\n<p>16. y\u00fczy\u0131l sonlar\u0131na gelindi\u011finde pipo Avrupa&#8217;da iyice yayg\u0131nla\u015fm\u0131\u015f, Hollanda, \u0130ngiltere, Prusya&#8217;da pipo yap\u0131m\u0131na ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. Modern anlamda pipo yap\u0131m\u0131 ve t\u00fct\u00fcn kesiminin \u00f6nc\u00fcs\u00fc olan Fransa&#8217;ya ise pipo biraz daha ge\u00e7 girmi\u015ftir. XIV. Louis&#8217;nin ordular\u0131n\u0131n fethettikleri topraklarda pipoyla tan\u0131\u015fmas\u0131ndan sonra, pipo Fransa&#8217;da askerler ve halk aras\u0131nda pop\u00fcler olmu\u015f, Louis askerlere t\u00fct\u00fcn tay\u0131n\u0131 tahsis edip, her askerin pipo ve gerekli avadanl\u0131klar\u0131 (\u00e7akmakta\u015f\u0131, pipo ka\u015f\u0131\u011f\u0131 vb.) ta\u015f\u0131mas\u0131 zorunlulu\u011funu getirmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Piponun halk aras\u0131nda entel veya snop i\u015fi olarak g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc do\u011fruysa da, d\u00fcnya tiryakilerinin g\u00f6zbebe\u011fi l\u00fcleta\u015f\u0131 pipolar Anadolu&#8217;da \u00fcretilmektedir. Topraktan \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda \u00e7ok yumu\u015fak, dolay\u0131s\u0131yla i\u015flenmeye \u00e7ok uygun olan, bi\u00e7im verilmesinden k\u0131sa bir s\u00fcre sonra s\u00fct beyaz bir renkte sertle\u015fip hafifleyen ve g\u00f6zenekli yap\u0131s\u0131ndan dolay\u0131 \u00e7ok emici bir \u00f6zelli\u011fe sahip olan l\u00fcleta\u015f\u0131 yaln\u0131zca Anadolu topraklar\u0131nda bulunur. Bu \u00f6zelli\u011fi y\u00fczy\u0131llard\u0131r bilindi\u011finden &#8220;l\u00fcle&#8221; yani a\u011f\u0131zl\u0131k, boru anlam\u0131ndaki bu ad\u0131 alm\u0131\u015ft\u0131r. 19. y\u00fczy\u0131l ba\u015flar\u0131nda Avusturyal\u0131 t\u00fcccarlar taraf\u0131ndan &#8220;ke\u015ffedilip&#8221; pipo yap\u0131m\u0131nda kullan\u0131lmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r ve bir\u00e7ok Avrupa dilinde Avusturyal\u0131lardan al\u0131nan, denizk\u00f6p\u00fc\u011f\u00fc anlam\u0131na gelen &#8220;Meerschaum&#8221; s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc kullan\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>L\u00fcleta\u015f\u0131n\u0131n bu ad\u0131 esinleyen \u00f6zelli\u011fi, kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece, farkl\u0131 s\u00fczme niteli\u011finden dolay\u0131 her yerinin farkl\u0131 bi\u00e7imde renk de\u011fi\u015fimine u\u011framas\u0131 ve renk armonisi yaratmas\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca l\u00fcleta\u015f\u0131n\u0131n, y\u00fcksek so\u011furma \u00f6zelli\u011fiyle, i\u00e7ene ah\u015fap pipolardaki gibi tahta tad\u0131 vermemesi nedeniyle tiryakilerce bu kadar tutuldu\u011fu da unutulmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Pipo g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc ilgiye kar\u015f\u0131n Fransa saray\u0131na girememi\u015f, Frans\u0131z aristokrasisi enfiyeyi t\u00fct\u00fcne tercih etmi\u015ftir. Prusya soylular\u0131 ise t\u00fct\u00fcn ve pipoyu daima sevmi\u015flerdir. I. Friedrich Wilhelm y\u00f6netim kurulu toplant\u0131lar\u0131nda s\u00fcrekli pipo i\u00e7ilmesinin temel kural oldu\u011fu &#8220;Tobakscolleg\u0131um&#8221; ad\u0131nda bir t\u00fct\u00fcn akademisi bile kurmu\u015f ve ba\u015f\u0131na ge\u00e7mi\u015ftir. Ama pipo 17.-18. y\u00fczy\u0131l s\u00fcresince yay\u0131l\u0131p soka\u011fa \u00e7\u0131kmas\u0131na ve g\u00fcndelik hayata yerle\u015fmesine kar\u015f\u0131n, aristokratik mek\u00e2nlara, diplomatik resepsiyonlara bir t\u00fcrl\u00fc giremedi. Piponun bu mek\u00e2nlar\u0131 fethi 20. y\u00fczy\u0131lda olacak, ancak art\u0131k halk\u0131n t\u00fct\u00fcn zevkini paketlenmi\u015f <a href=\"http:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/sigarayi-kim-buldu\/\">sigara<\/a> kar\u015f\u0131larken pipo sanat\u00e7\u0131 ve bilim adamlar\u0131na \u00f6zg\u00fc kalacakt\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Piponun ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 t\u00fct\u00fcnden \u00e7ok \u00f6ncedir, hatta piponun tarihinin insanl\u0131k tarihi kadar eski oldu\u011fu bile s\u00f6ylenebilir, \u00e7\u00fcnk\u00fc tarih \u00f6ncesi d\u00f6neme ait bir\u00e7ok arkeolojik kaz\u0131da demir cevheri veya pi\u015firilmi\u015f kilden yap\u0131lm\u0131\u015f&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":10577,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[15],"tags":[1943],"class_list":["post-4700","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-eglence","tag-pipo"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4700"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4700"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4700\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11748,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4700\/revisions\/11748"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/10577"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4700"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4700"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4700"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}