{"id":8097,"date":"2010-06-05T19:16:12","date_gmt":"2010-06-05T17:16:12","guid":{"rendered":"http:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/?p=8097"},"modified":"2018-02-25T19:32:39","modified_gmt":"2018-02-25T17:32:39","slug":"transistoru-kim-icat-etti","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/?p=8097","title":{"rendered":"Transist\u00f6r\u00fc kim icat etti"},"content":{"rendered":"<p>Transist\u00f6r elektronikte \u00e7e\u015fitli ama\u00e7larla kullan\u0131lan ve yar\u0131 iletkenlerden yap\u0131lm\u0131\u015f d\u00fczenektir. \u0130lk olarak 1948\u2019de <strong>William Bradford Shockley<\/strong> ve <strong>Walter Houser Brattain<\/strong> taraf\u0131ndan icat edilmi\u015ftir. Daha sonralar\u0131 transist\u00f6rler h\u0131zla geli\u015ferek elektrik devrelerinde tek tek transist\u00f6rlerin kullan\u0131lmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan bir\u00e7ok transist\u00f6r\u00fc bir arada bulunduran birle\u015fik devrelerin kullan\u0131lmas\u0131na ge\u00e7ildi. Ba\u011flant\u0131 transist\u00f6rleri olarak adland\u0131r\u0131lan bu transist\u00f6rlerin ana eleman\u0131 yar\u0131 iletkenlerdir.<\/p>\n<p>Yar\u0131 iletkenler fiziksel ve kimyasal y\u00f6ntemlerle ar\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131ktan sonra kristal b\u00fcy\u00fctme y\u00f6ntemine ba\u015fvurulur. B\u00f6ylece yar\u0131 iletkene d\u00fczg\u00fcn bir kristal yap\u0131s\u0131 verilir. Ayr\u0131ca yar\u0131 iletkene P tipi (alim\u00fcnyum, galyum, indiyum) ve N tipi (arsenik,, antimon) olmak \u00fczere \u00e7ok az bir oranda iki tip yabanc\u0131 madde de kat\u0131l\u0131r. N tipi yabanc\u0131 maddeyle serbest elektron say\u0131s\u0131 artar. Bu durum, elektrik ak\u0131m\u0131n\u0131n etkisinde kalacak yar\u0131 iletkenden elektrik ak\u0131m\u0131n\u0131n ge\u00e7mesine olanak verir. N tipindeki bir yar\u0131 iletkenin iki noktas\u0131 aras\u0131na bir potansiyel fark\u0131 uyguland\u0131\u011f\u0131nda negatif kutuptan pozitif kutuba do\u011fru elektron ak\u0131\u015f\u0131 olur. P tipi yar\u0131 iletkende yabanc\u0131 madde atomlar\u0131n\u0131n d\u0131\u015f tabadaki elektron say\u0131s\u0131 yar\u0131 iletkenden bir eksiktir. Bu durum kristal \u015febekesinde bir bo\u015fluk olu\u015fturur. Burada negatif y\u00fck\u00fcn yoklu\u011fu pozitif y\u00fck\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlat\u0131r. B\u00f6yle bir yar\u0131 iletkene bir potansiyel fark\u0131 uygulan\u0131rsa, yar\u0131 iletken atomlar\u0131ndan elektronlar koparak bu oyuklar\u0131 doldurur, kopan elektronun yerineyse yeni bir oyuk a\u00e7\u0131l\u0131r. Bu olaylar sanki elektronlar negatif kutuptan pozitif kutuba do\u011fru yer de\u011fi\u015ftiriyormu\u015f gibi olur.<\/p>\n<p>N tipi bir yar\u0131 iletkenin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcne P tipi yabanc\u0131 madde kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bir P-N ba\u011f\u0131nt\u0131s\u0131 kurulur. Bu ba\u011f\u0131nt\u0131n\u0131n iki yan\u0131nda elektrik y\u00fck\u00fc e\u015fit bi\u00e7imde da\u011f\u0131lmaz. P b\u00f6lgesinin negatif olarak iyonla\u015fan atomlar\u0131 N b\u00f6lgesinin serbest elektronlar\u0131n\u0131 ve N b\u00f6lgesinin pozitif olarak iyonla\u015fan atomlar\u0131ysa P b\u00f6lgesinin oyuklar\u0131n\u0131 iter. Bu ba\u011f\u0131nt\u0131, bir potansiyel engeli olu\u015fturarak, elektronlar\u0131n P\u2019den N\u2019ye ge\u00e7i\u015fini \u00f6nler. Ancak N-P y\u00f6n\u00fcndeki ge\u00e7i\u015fleri kolayla\u015ft\u0131r\u0131r. B\u00f6yle bir ba\u011f\u0131nt\u0131 bir ak\u0131m do\u011frulma\u00e7 valf\u0131 olarak \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. P ve N b\u00f6lgelerinde olu\u015facak bir yar\u0131 iletken, bir diyot vererek, deteksiyonla ak\u0131m\u0131 do\u011frultmaya yarar. E\u011fer bir yar\u0131 iletkende N-P-N ya da P-N-P gibi z\u0131t y\u00f6nl\u00fc ik ard\u0131\u015f\u0131k ba\u011f\u0131nt\u0131 kurutuyorsa, bu durumda bir transistor elde edilir. B\u00f6yle bir transist\u00f6rde orta b\u00f6lgeye taban u\u00e7 b\u00f6lgelereyse g\u00f6revlerine g\u00f6re, verici ve kolekt\u00f6r denilir. Normal olarak iki u\u00e7 b\u00f6lge aras\u0131nda herhangi bir gerilim uyguland\u0131\u011f\u0131nda ak\u0131m do\u011fmaz. Ancak verici-taban ba\u011f\u0131nt\u0131s\u0131ndan bir ak\u0131m ge\u00e7i\u00e7irilirse, ay\u0131n zamanda verici-kolekt\u00f6r ak\u0131m\u0131na da ge\u00e7i\u015f sa\u011flan\u0131r. Bundan dolay\u0131 N-P-N tipindeki bir transist\u00f6rde, vericiye g\u00f6re pozitif olan bir potansiyel, kolekt\u00f6re uyguland\u0131\u011f\u0131nda ak\u0131m elde edilmez. Ancak tabana vericiye oranla daha d\u00fc\u015f\u00fck pozitif bir potansiyel uygulan\u0131yorsa vericiden tabana do\u011fru elektron ak\u0131m\u0131 .olu\u015fur. Tabanda ak\u0131m\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 ikinci ba\u011f\u0131nt\u0131 da kolekt\u00f6re do\u011fru ak\u0131rri ge\u00e7i\u015fine yol a\u00e7ar. Vericiyle taban aras\u0131nda k\u00fc\u00e7\u00fck bir ak\u0131m de\u011fi\u015fimi vericiyle kolekt\u00f6r aras\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir ak\u0131m de\u011fi\u015fimine neden olur. Transist\u00f6r\u00fcn y\u00fckseltgen olarak kullan\u0131lmas\u0131 bu ilkeye dayan\u0131r. Tek ba\u011flant\u0131l\u0131 transist\u00f6rler, u\u00e7lar\u0131na 1 taban\u0131 ve 2 taban\u0131 denilen iki kontak yerle\u015ftirilmi\u015f N tipindeki k\u00fc\u00e7\u00fck silisyum \u00e7ubu\u011fundan olu\u015fur. Bu transist\u00f6rlerde, 2 taban\u0131 yak\u0131n\u0131nda P tipinde bir silisyum b\u00f6lgesi vard\u0131r. Bu b\u00f6lgenin \u00fczerine lehimlenen tel vericiyi olu\u015fturur, iki taban aras\u0131nda gerilim uygulan\u0131yorsa \u00e7ubuktan ak\u0131m ge\u00e7er. Vericiye 1 taban\u0131 aras\u0131nda bir gerilim uygulanarak bu \u0130ki elektrot aras\u0131nda bir ak\u0131m olu\u015fturuldu\u011funda olu\u015fan oyuklar, 1 taban\u0131nca \u00e7ekilir. Bu da vericiyle 1 taban\u0131 aras\u0131nda devrenin iletkenli\u011finin artmas\u0131na neden olur. Verici ak\u0131m\u0131 \u00e7o\u011fald\u0131\u011f\u0131nda vericiye 1 taban\u0131 aras\u0131ndaki diren\u00e7 azal\u0131r. Bu da giri\u015f karakteristi\u011fi \u00fczerinde negatif bir diren\u00e7 b\u00f6lgesinin bulundu\u011funu g\u00f6sterir. Y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131klara dayan\u0131kl\u0131 olan tek ba\u011flant\u0131l\u0131 transist\u00f6rler, gev\u015femeli osllat\u00f6rlerde, bask\u00fcllerde, emp\u00fclsiyon \u00fcrete\u00e7lerinde ve tiristorun kumandas\u0131nda kullan\u0131l\u0131rlar.<\/p>\n<p>ilk \u00fcretiminden bu yana bir\u00e7ok teknolojik geli\u015fmeye konu olan transist\u00f6rler, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde elektrik devrelerindeki diyot, triyot vb devrelerin yerine kullan\u0131l\u0131r. Bu t\u00fcplerden \u00e7ok daha k\u00fc\u00e7\u00fck ve sa\u011flam olan transist\u00f6rler ayn\u0131 zamanda bu t\u00fcplere oranla daha uzun s\u00fcre dayand\u0131klar\u0131ndan, \u00e7ok daha az enerji harcad\u0131klar\u0131ndan ve daha d\u00fc\u015f\u00fck gerilimle \u00e7al\u0131\u015fabildiklerinden t\u00fcplerle ger\u00e7ekle\u015ftirilemeyecek uygulamalara olanak verirler. Bu nedenle radyolarla hemen t\u00fcm <a href=\"http:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/televizyonu-kim-buldu\/\">televizyonlar <\/a>transist\u00f6rlerle donat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca transist\u00f6rlerden sanayide \u00f6l\u00e7me ve kumanda devrelerinde, birle\u015fik devrelerin yap\u0131m\u0131nda da yararlan\u0131l\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Transist\u00f6r elektronikte \u00e7e\u015fitli ama\u00e7larla kullan\u0131lan ve yar\u0131 iletkenlerden yap\u0131lm\u0131\u015f d\u00fczenektir. \u0130lk olarak 1948\u2019de William Bradford Shockley ve Walter Houser Brattain taraf\u0131ndan icat edilmi\u015ftir. Daha sonralar\u0131 transist\u00f6rler h\u0131zla geli\u015ferek elektrik devrelerinde&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":10043,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[75],"class_list":["post-8097","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teknoloji","tag-transistor"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8097"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8097"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8097\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10044,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8097\/revisions\/10044"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/10043"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8097"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8097"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8097"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}