{"id":8132,"date":"2001-02-06T20:36:27","date_gmt":"2001-02-06T18:36:27","guid":{"rendered":"http:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/?p=8132"},"modified":"2018-02-22T22:48:15","modified_gmt":"2018-02-22T20:48:15","slug":"statik-elektrigi-kim-buldu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/?p=8132","title":{"rendered":"Statik Elektri\u011fi kim buldu"},"content":{"rendered":"

Bizim i\u00e7in yararl\u0131 olan elektri\u011fe ak\u0131c\u0131 elektrik denir. Ancak, ak\u0131m halinde akmayan bir \u00e7e\u015fit elektrik daha vard\u0131r. Buna statik (dura\u011fan) elektrik denir.\u00a0D\u00fcnyadaki her \u015feyin ufak atomlardan olu\u015ftu\u011funu ve t\u00fcm atomlar\u0131n proton<\/a>, elektron<\/a> ve n\u00f6tron<\/a> denilen daha da k\u00fc\u00e7\u00fck partik\u00fcllerden yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 an\u0131msay\u0131n. Proton ve elektronlar birbirlerini \u00e7ekerler. Ancak, bir proton bir ba\u015fka protonu ve bir elektron da ba\u015fka bir elektronu iter. Proton pozitif y\u00fcke sahiptir, yani pozitif dedi\u011fimiz elektrik g\u00fc\u00e7 ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Bir elektron ise negatif y\u00fckl\u00fcd\u00fcr,yani negatif diye adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z elektrik g\u00fcc\u00fcn\u00fc ta\u015f\u0131r. Elektrik s\u00f6z konusu oldu\u011funda, asl\u0131nda anlat\u0131lan elektronlar\u0131n y\u00f6n ve hareketleridir.<\/p>\n

Bir\u00e7ok atom elektronlarla ayn\u0131 say\u0131da protona sahiptir. Bunlar dengededirler; yani negatif y\u00fck pozitif y\u00fckle ayn\u0131 b\u00fcy\u00fckl\u00fcktedir, iki y\u00fck \u00e7e\u015fidi birbirlerini dengelerler. E\u011fer biz bir cisme fazla elektron ekleyerek bu dengeyi bozarsak bu cismi negatif dura\u011fan elektrikle y\u00fckledi\u011fimizi s\u00f6yleriz. Bir cisim fazla protona sahipse pozitif dura\u011fan elektrikle y\u00fcklendi\u011fini s\u00f6yleriz.\u00a0\u0130nsanlar\u0131n, elektri\u011fe ili\u015fkin bilgi edindi\u011fi ilk elektrik y\u00fck\u00fc dura\u011fan elektriktir. Ak\u0131c\u0131 elektrik ke\u015ffedilmeden y\u00fczlerce y\u0131l \u00f6nce insanlar dura\u011fan elektri\u011fi biliyorlard\u0131.<\/p>\n

Thales<\/h3>\n

2500 y\u0131l \u00f6nce bir g\u00fcn Miletli Thales<\/a> ad\u0131nda bir Yunanl\u0131, bir par\u00e7a kehribar\u0131 parlatmak i\u00e7in bir kuma\u015f kullan\u0131yordu. Kehribar, y\u00fcz\u00fck<\/a>, i\u011fne<\/a> ve ba\u015fka s\u00fcs e\u015fyalar\u0131 yapmakta kullan\u0131lan bir \u00e7e\u015fit sertle\u015fmi\u015f a\u011fa\u00e7 \u00f6z\u00fcd\u00fcr. Birdenbire garip bir \u015fey farketti. S\u00fcrt\u00fcnmeden sonra kehribar toz ve ufak t\u00fcy par\u00e7alar\u0131n\u0131 \u00e7ekecek g\u00fcce sahip olmu\u015ftu. Ba\u015fka insanlar da bu gizemli g\u00fc\u00e7le oynayabilsinler diye Miletli Thales, kehribar \u00fcst\u00fcne \u00f6\u011frendiklerini yazd\u0131.<\/p>\n

William Gi<\/strong>l<\/strong>bert<\/strong><\/h3>\n

Yakla\u015f\u0131k 500 y\u0131l \u00f6nce William Gilbert <\/strong><\/a>ad\u0131ndaki \u0130ngiliz bilim adam\u0131<\/a> s\u00fcrt\u00fcnm\u00fc\u015f kehribar\u0131n ba\u015fka \u015feyleri de \u00e7ekebildi\u011fini ke\u015ffetti. Bu gizemli \u00e7ekme g\u00fcc\u00fcne bir ad veren Gilbert oldu. Kehribar\u0131n Yunanca kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olan elektrondan esinlenerek elektrik<\/a> ad\u0131n\u0131 verdi.\u00a0Gilbert ayn\u0131 zamanda s\u00fcrt\u00fcnmeyle b\u00f6yle gizemli g\u00fcc\u00fc olan tek maddenin kehribar olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 buldu. Cam \u00e7ubuklar da s\u00fcrt\u00fcnd\u00fcklerinde baz\u0131 \u015feyleri \u00e7ekiyorlard\u0131. K\u00fck\u00fcrt toplar da \u00f6yle .<\/p>\n

B\u00fct\u00fcn bu gizemli maddeler kar\u015f\u0131s\u0131nda insanlar da b\u00fcy\u00fclenmi\u015flerdi. Bunlarla oynamak yayg\u0131n hale gelmi\u015fti. Hemen sonra elektri\u011fin cisimleri \u00e7ekmek yerine bazen de itti\u011fi anla\u015f\u0131ld\u0131. Ve insanlar elektri\u011fin ayn\u0131 zamanda k\u0131v\u0131lc\u0131m da yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenince k\u0131v\u0131lc\u0131m \u00fcreten makineler yapmaya ba\u015flad\u0131lar.<\/p>\n

Bu makinelerden biri, i\u00e7inden bir \u00e7ubuk yada \u015faft ge\u00e7en top bi\u00e7iminde k\u00fck\u00fcrtten ibaretti. Biri bir eliyle \u00e7ubu\u011fu d\u00f6nd\u00fcr\u00fcp \u00f6b\u00fcr elini de d\u00f6nen k\u00fck\u00fcrt topa kar\u015f\u0131 tutarsa ak\u0131m halinde k\u0131v\u0131lc\u0131mlar olu\u015fur.<\/p>\n

1750\u2019lerde insanlar leyden elektrik bataryas\u0131 \u015fi\u015felerinde saklad\u0131klar\u0131 dura\u011fan elektri\u011fi \u00fcretmek i\u00e7in b\u00f6yle makineler kullan\u0131yorlard\u0131. Leyden elektrik bataryas\u0131 \u015fi\u015fesi, i\u00e7i ve d\u0131\u015f\u0131 ince kalayla kapl\u0131 a\u011fz\u0131 mantar t\u0131payla kapal\u0131 basit bir cam \u015fi\u015fedir. Mantar tapadan \u015fi\u015fenin i\u00e7ine bir metal \u00e7ubuk uzan\u0131r ve k\u00fc\u00e7\u00fck bir zincirle i\u00e7teki kalay kaplamaya ba\u011flan\u0131r. \u00c7ubu\u011fun tepesi d\u00f6nen k\u00fck\u00fcrt topa de\u011fdi\u011finde dura\u011fan elektrik leyden elektrik bataryas\u0131 \u015fi\u015fesini y\u00fckler. \u00c7ubu\u011fun ucuna de\u011fen herhangi bir kimse g\u00fc\u00e7l\u00fc bir elektrik \u015fokuna u\u011frar.<\/p>\n

Benjamin Franklin<\/h3>\n

Benjamin Franklin \u015fim\u015fekli ve y\u0131ld\u0131r\u0131ml\u0131 bir gecede u\u00e7urtma u\u00e7urdu\u011funda leyden elektrik bataryas\u0131 \u015fi\u015fesini o s\u0131rada havada bulunan dura\u011fan elektrikle y\u00fckledi. Bu herhangi bir elektri\u011fin s\u00fcrt\u00fcnmesiyle elde edilen kuvvetle \u015fim\u015fe\u011fin ayn\u0131 t\u00fcrden g\u00fc\u00e7ler oldu\u011funu kan\u0131tlam\u0131\u015ft\u0131r. Franklin \u00e7ok \u015fansl\u0131 bir adamd\u0131. E\u011fer onun u\u00e7urtmas\u0131na bir y\u0131ld\u0131r\u0131m \u00e7arpsayd\u0131 elektrik \u015fokundan \u00f6lebilirdi. Ger\u00e7ekte Franklin bir kez leyden elektrik bataryas\u0131 \u015fi\u015felerinden elektrik \u015fokuna \u00e7arp\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Ondan sonra dura\u011fan elektrikle bir\u00e7ok b\u00fcy\u00fck deneyler yapm\u0131\u015f ve \u00e7ok e\u011flenmi\u015fti. Ancak, bu tehlikeli g\u00fc\u00e7le \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken \u00e7ok dikkatli olmas\u0131 gerekti\u011fini \u00f6\u011frenmi\u015fti.<\/p>\n

Franklin baz\u0131 \u015feyleri s\u00fcrtmenin neden dura\u011fan elektrik \u00fcretti\u011fini bilmiyordu. Bilim adamlar\u0131 onun zaman\u0131ndan beri bu konuda \u00e7ok \u015feyler \u00f6\u011frendiler. \u015eimdi, bir zamanlar elektrikli denen \u015feylere s\u00fcrtmenin ne yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyoruz.<\/p>\n

Sa\u00e7\u0131n\u0131z\u0131 plastik ya da ebonit bir tarakla \u00e7ok h\u0131zl\u0131 tarad\u0131ktan sonra tara\u011f\u0131 sa\u00e7\u0131n\u0131za yak\u0131n tutarsan\u0131z sa\u00e7lar\u0131n\u0131z tarakla birle\u015fmek i\u00e7in yukar\u0131 do\u011fru kalkar. Tarak sa\u00e7\u0131n\u0131z\u0131n elektronlar\u0131n\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131 ald\u0131\u011f\u0131 ve sa\u00e7\u0131n\u0131zda protondan daha az elektron b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in b\u00f6yle olur. Sa\u00e7\u0131n\u0131z pozitif elektrik kuvveti ile y\u00fcklenmi\u015f olur. \u00d6te yandan tarak \u015fimdi protondan \u00e7ok elektronla y\u00fcklenmi\u015f, negatif elektrik kuvvetiyle y\u00fckl\u00fc durumdad\u0131r. Negatif elektrik kuvveti ile y\u00fcklenmi\u015f oldu. Pozitif y\u00fckl\u00fc cisimler ve negatif y\u00fckl\u00fc cisimler birbirlerini \u00e7ektikleri i\u00e7in sa\u00e7\u0131n\u0131z tara\u011fa do\u011fru hareket eder. Yeterli say\u0131da elektron ve proton yeniden yer de\u011fi\u015ftirdiklerinde bir kez daha denge sa\u011flanm\u0131\u015f olur ve tarak ile sa\u00e7\u0131n\u0131z birbirlerini \u00e7ekmeyi durdururlar.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bizim i\u00e7in yararl\u0131 olan elektri\u011fe ak\u0131c\u0131 elektrik denir. Ancak, ak\u0131m halinde akmayan bir \u00e7e\u015fit elektrik daha vard\u0131r. Buna statik (dura\u011fan) elektrik denir.\u00a0D\u00fcnyadaki her \u015feyin ufak atomlardan olu\u015ftu\u011funu ve t\u00fcm atomlar\u0131n…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":9857,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[92],"tags":[644,2978],"class_list":["post-8132","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim","tag-elektrik","tag-statik-elektrik"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8132"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8132"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8132\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9860,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8132\/revisions\/9860"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/9857"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8132"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8132"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8132"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}