{"id":8267,"date":"2010-01-07T01:11:11","date_gmt":"2010-01-06T23:11:11","guid":{"rendered":"http:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/?p=8267"},"modified":"2018-10-03T16:10:59","modified_gmt":"2018-10-03T14:10:59","slug":"kalitimi-kim-buldu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/?p=8267","title":{"rendered":"Kal\u0131t\u0131m\u0131 kim buldu"},"content":{"rendered":"

Kal\u0131t\u0131m, canl\u0131 bir yarat\u0131\u011f\u0131n t\u00fcm \u00f6zelliklerini, soyu yoluyla gelecek ku\u015faklara, dolays\u0131z iletmesidir.\u00a0\u0130lkel insanlar, hayvan ve baz\u0131 yiyecek bitkileri yeti\u015ftirmeye ba\u015flay\u0131nca, deneysel bir bi\u00e7imde baz\u0131 kal\u0131t\u0131m ilkelerini bulup kullanmaya ba\u015flad\u0131lar. Bununla birlikte kal\u0131t\u0131m\u0131 d\u00fczenleyen ilk yasalar\u0131 bulan Gregor Mendel<\/strong><\/a>\u2019dir. Mendel, 1822\u2019de, o zamanlar Avusturya-Macaristan \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc olan Silezya\u2019n\u0131n bir k\u00f6y\u00fcnde do\u011fdu. Kendisi gen\u00e7 ya\u015flarda Avusturya\u2019n\u0131n Br\u00fcnn (\u015fimdi \u00c7ekoslovakya\u2019n\u0131n Brno) kentinde Augustus rahiplerinin manast\u0131r\u0131nda papaz \u00e7\u00f6mezi oldu ve 1847\u2019de papaz olarak atand\u0131. Kendini matematik ve do\u011fa bilimleri \u00f6\u011fretmeye adad\u0131 ve bo\u015f zamanlar\u0131n\u0131 manast\u0131r\u0131n meyve bah\u00e7esinde ge\u00e7irdi.<\/p>\n

1857\u2019de bitkileri \u00e7aprazlama deneylerine ba\u015flad\u0131 ve \u00f6zellikle bezelyeler \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Birka\u00e7 y\u0131l bu deneylere \u00f6zenle devam ederek baz\u0131 ilgin\u00e7<\/a> sonu\u00e7lar ald\u0131.Daha sonra s\u00fcrekli \u00e7aprazlamadan elde etti\u011fi sonu\u00e7lar\u0131, bilinen ilk istatistik verilerinde belirtti. Ne yaz\u0131k ki, Mendel\u2019in 1866\u2019da bulu\u015flar\u0131n\u0131 yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 makale, \u00e7a\u011fda\u015f biyologlar\u0131n ilgisini \u00e7ekmedi. Fakat Mendel ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc ve belirli bitkileri inceledi, ancak bu ara\u015ft\u0131rmalar \u00e7ok ilgin\u00e7 sonu\u00e7lar vermedi. Bu arada manast\u0131r\u0131n ba\u015f rahibi olmu\u015ftu ve bunun sonucunda da ara\u015ft\u0131rmaya ay\u0131racak fazla zaman\u0131 kalmam\u0131\u015ft\u0131. Bilime yapt\u0131\u011f\u0131 \u00f6nemli katk\u0131 anla\u015f\u0131lamadan 1884\u2019te \u00f6ld\u00fc.<\/p>\n

Mendel\u2019in bulu\u015flar\u0131 35 y\u0131l kadar ilgi g\u00f6rmedi. Sonra 1900\u2019lerde birbirini tan\u0131mayan 3 botanik\u00e7i ayr\u0131 ayr\u0131 \u00e7al\u0131\u015farak hemen hemen ayn\u0131 zamanlarda kal\u0131t\u0131m ilkelerini ortaya \u00e7\u0131kard\u0131lar. Bunlar, Hollanda\u2019da Hugo de Vries, Almanya\u2019da Kari Correns ve Avusturya\u2019da Erich Von Tschermak idi. Konu \u00fczerinde yaz\u0131lanlarla, vard\u0131klar\u0131 sonu\u00e7lar\u0131 kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131ran her \u00fc\u00e7 bilim adam\u0131 da, Mendel\u2019in yaz\u0131lar\u0131n\u0131 bulup kamuoyunun dikkatine sundular. Ayr\u0131ca hepsi Mendel\u2019i orijinal bulu\u015fundan dolay\u0131 \u00f6v\u00fcp, kendi bulduklar\u0131n\u0131 do\u011frulad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylediler. Biyolojik kuramlar y\u00f6n\u00fcnden uygun bir duruma getirilmi\u015f olan bilimsel ortamda Mendel yasalar\u0131 hemen kabul edildi, \u00e7\u00fcnk\u00fc bunlar bol miktarda bilimsel verilerle desteklenmekteydi. Mendel, kal\u0131t\u0131m\u0131n bilimsel incelemesinin kurucusu olarak kabul edildi. Bu bilime \u015fimdi genetik ad\u0131 verilmektedir.<\/p>\n

Mendel\u2019in bulu\u015flar\u0131 \u015f\u00f6yle \u00f6zetlenebilir:<\/h3>\n

Karakter Birli\u011fi Yasas\u0131:<\/strong><\/p>\n

Bir bitki kendisinin boy, renk vd. gibi kal\u0131t\u0131m \u00f6zelliklerini y\u00f6nlendiren belirli \u201c\u00f6\u011feler\u201d i\u00e7erir. Ana baban\u0131n her birinden ayr\u0131 ayr\u0131, kal\u0131t\u0131m yoluyla ge\u00e7en \u00f6\u011fe-\u00e7ifti, her bir d\u00f6l\u00fcn \u00f6zelliklerini y\u00f6nlendirir. Ba\u015fatl\u0131k Yasas\u0131. K\u0131rm\u0131z\u0131 \u00e7i\u00e7ekli bir bezelye bitkisi beyaz \u00e7i\u00e7eklisiyle \u00e7aprazlan\u0131rsa, ilk d\u00f6l\u00fcn bitkilerine F, ya da ilk soy denir.<\/p>\n

Bu bitkilerin hepsi k\u0131rm\u0131z\u0131 \u00e7i\u00e7eklidir: k\u0131rm\u0131z\u0131 \u00f6\u011fe bask\u0131n oldu\u011fundan ba\u015fat \u00f6\u011fedir; beyaz \u00f6\u011fe \u00e7ekinik \u00f6\u011fedir, \u00e7\u00fcnk\u00fc ilk soy bitkilerinin rengini y\u00f6nlendiremez. Bununla birlikte belirli \u00f6zellikler ta\u015f\u0131yan t\u00fcrlerde her iki y\u00f6nlendirici \u00f6\u011fe de bask\u0131n de\u011fildir. \u00d6rne\u011fin, Mirabilis (genellikle gecesefas\u0131 denir) denen bitkiden, k\u0131rm\u0131z\u0131 ve beyaz \u00e7i\u00e7ekliler \u00e7aprazlan\u0131rsa, sonu\u00e7ta pembe melezler ortaya \u00e7\u0131kar.<\/p>\n

Ayr\u0131lma Yasas\u0131:<\/strong><\/p>\n

F2 denen 2. soy, F, bitkilerinin \u00e7aprazlanmas\u0131yla elde edilir ve ortaya k\u0131rm\u0131z\u0131 \u00e7i\u00e7ekli \u00fc\u00e7, beyaz \u00e7i\u00e7ekli bir bitki \u00e7\u0131kar (oran 1\/3\u2019t\u00fcr). Bu 2. d\u00f6lde, iki \u00f6zelli\u011fin ayr\u0131lmas\u0131 olgusu izlenir, yani yine her iki renkten \u00e7i\u00e7ekler elde edilir.<\/p>\n

Fjbitkilerinden elde edilen 3. soyda (F3), hem k\u0131rm\u0131z\u0131 hem de beyaz \u00e7i\u00e7ekli t\u00fcm F2 bitkileri, beyaz \u00e7i\u00e7ekli F3 bitkileri olarak yeti\u015fen bezelyeleri \u00fcretir. Bu t\u00fcr s\u00fcrekli olup tamamen saf bireyleri \u00fcretir. Bununla birlikte k\u0131rm\u0131z\u0131 \u00e7i\u00e7ekli F2<\/p>\n

bitkileri a\u015fa\u011f\u0131daki \u00f6zellikleri olan F3 bitkileri olarak yeti\u015firler. Yakla\u015f\u0131k 1\/3\u2019\u00fc k\u0131rm\u0131z\u0131 \u00e7i\u00e7eklidir ve geri kalanlar\u0131n\u0131n \u00e7i\u00e7eklerinin \u00fc\u00e7\u00fc k\u0131rm\u0131z\u0131d\u0131r. Bu ayr\u0131lma yasas\u0131n\u0131n hi\u00e7bir istisnas\u0131 yoktur. Bu, geneti\u011fin ana ilkesi say\u0131l\u0131r.<\/p>\n

O halde bir bitkinin fiziksel g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fcnde belli olmayan fakat soyuna aktard\u0131\u011f\u0131 \u00e7ekinik \u00f6\u011feler olabilir. Bundan dolay\u0131 bu komplekse, bitkinin g\u00f6r\u00fcnen \u00f6zelli\u011fi, Jenotipi, denir. Bitkinin kal\u0131t\u0131m yoluyla ge\u00e7en \u00f6zelliklerine de genotipi denir. \u00d6rne\u011fin, bir melez bitki fenotip olarak \u201ck\u0131rm\u0131z\u0131 \u00e7i\u00e7eklere\u201d, fakat genotip olarak da \u201ck\u0131rm\u0131z\u0131 ve beyaz \u00e7i\u00e7eklere\u201d sahiptir, \u00e7\u00fcnk\u00fc bask\u0131n k\u0131rm\u0131z\u0131 \u00e7i\u00e7ek fakt\u00f6r\u00fc kadar, \u00e7ekinik beyaz \u00e7i\u00e7ek fakt\u00f6r\u00fcn\u00fc de kal\u0131t\u0131m yoluyla alm\u0131\u015ft\u0131r. Ba\u011f\u0131ms\u0131z Ayr\u0131lma Yasas\u0131: Bu, iki ya da daha \u00e7ok say\u0131da \u00f6zellik \u00e7iftinin birlikte kal\u0131t\u0131m\u0131yla ilgilidir. E\u011fer k\u0131rm\u0131z\u0131 \u00e7i\u00e7ekli, sar\u0131 tohumlu bezelye bitkileriyle, beyaz \u00e7i\u00e7ekli, ye\u015fil tohumlu bezelye bitkileri \u00e7aprazlan\u0131rsa, ilk soy olan F! bitkileri \u00f6zde\u015f \u00f6zellikler g\u00f6sterecektir \u2013 iki ba\u015fat \u00f6\u011fenin ortaya koydu\u011fu k\u0131rm\u0131z\u0131 \u00e7i\u00e7ekler ve sar\u0131 tohumlar. Fakat 2. soy olan F2\u2019de ba\u011f\u0131ms\u0131z ayr\u0131lma denen iki dizi \u00f6zellik g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. F2 bitkilerinin fenotipi 19. sayfadaki d\u00fczenlemeye g\u00f6re \u00f6zellikler g\u00f6sterecektir. Melezle\u015ftirme s\u00fcrecinde 16 bitki se\u00e7ilmi\u015ftir. Bunlardan 9\u2019u ba\u015fat \u00f6zelliklerini (k\u0131rm\u0131z\u0131 \u00e7i\u00e7ekli ve sar\u0131 tohumlu) korurlar; \u00fc\u00e7\u00fc bir ba\u015fat (k\u0131rm\u0131z\u0131 \u00e7i\u00e7ekli) bir de \u00e7ekinik \u00f6zellik (ye\u015filtohumlu) g\u00f6sterir. Di\u011fer \u00fc\u00e7\u00fc ise, bir \u00e7ekinik (beyaz \u00e7i\u00e7ekli) ve bir ba\u015fat \u00f6zellik (sar\u0131 tohumlu) g\u00f6sterir. Geriye kalan tek bitki de, iki \u00e7ekinik \u00f6zellik (beyaz \u00e7i\u00e7ekli ve ye\u015fil tohumlu) g\u00f6sterir. Bu \u00f6zellikleri ortaya \u00e7\u0131karan iki \u00e7ift \u00f6\u011fe birbirinden ba\u011f\u0131ms\u0131zd\u0131r, b\u00f6ylece F2 d\u00f6l\u00fcnden bir bitki bu \u00f6zelliklerin \u00e7e\u015fitli bile\u015fimlerine sahip olabilir. Bu ba\u011f\u0131ms\u0131z ayr\u0131lma yasas\u0131 sadece iki \u00f6zellik \u00e7ifti i\u00e7in de\u011fil, 3 ya da 4 \u00e7iftin bulundu\u011fu yerlerde de ge\u00e7erli olabilir. Olas\u0131 bile\u015fimlerin \u00e7e\u015fitlili\u011fi, \u00f6zelliklerin say\u0131s\u0131n\u0131n oran\u0131na g\u00f6re artar.<\/p>\n

1882\u2019de Alman anatomisti Walther Flemming\u2019in h\u00fccrede mitoza u\u011frayan kromozomlar\u0131n davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 tan\u0131mlamas\u0131ndan sonra biyologlar, kromozomlar\u0131n kal\u0131t\u0131mda rolleri oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fini anlad\u0131lar. 1902\u2019de Mendel\u2019in yasalar\u0131 yeniden bulunduktan sonra, gen\u00e7 Amerikal\u0131 genetik\u00e7i Walter S. Sutton \u015fu sonucu \u00e7\u0131kard\u0131: genler denen, Mendel\u2019in kal\u0131t\u0131msal \u201c\u00f6\u011feler\u201di kromozomlara bir do\u011fru boyunca sar\u0131l\u0131rlar. 1911\u2019den sonra Amerikal\u0131 biyolog Thomas Hunt Morgan\u2019\u0131n \u00f6nderli\u011findeki bilim adamlar\u0131 gurubu, kromozomlar\u0131n kal\u0131t\u0131m\u0131 aktarmadaki r\u00e7l\u00fcn\u00fc kabul ettiler.<\/p>\n

1950\u2019lerin ba\u015flar\u0131nda Amerikan ve \u0130ngiliz biyokimyac\u0131lar\u0131ndan James Watson ve Francis Crick, dioksiribon\u00fckleikasitin (DNA) karma\u015f\u0131k yap\u0131s\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131kard\u0131lar. Buna g\u00f6re, her kromozom uzun bir DNA molek\u00fcl\u00fcn\u00fc i\u00e7erir. Bu molek\u00fcl \u00e7ifte k\u0131vr\u0131ml\u0131 bir merdivene benzeyen iki uzun u\u00e7 \u00fczerine sar\u0131lm\u0131\u015f bi\u00e7imdedir. \u00dc\u00e7 ana maddeden ikisi, bir \u00e7ift halinde bu u\u00e7lar\u0131 birle\u015ftiren \u201cbasamaklar\u0131\u201d olu\u015fturmu\u015ftur. Bu ana maddeler sitozir\u0131, adenin, guanin ve timin\u2019dir. Bu yap\u0131n\u0131n i\u015flevi, genetik bilgiyi bir h\u00fccreden gelecek ku\u015fak h\u00fccrelerine aktarmakt\u0131r (i\u015flevin ribon\u00fckleikasit (RNA) taraf\u0131ndan \u00fcstlenilmedi\u011fi belirli durumlar d\u0131\u015f\u0131nda).<\/p>\n

E\u011fer organizman\u0131n genetik bilgisi, organizman\u0131n d\u00f6l\u00fcne ge\u00e7meden \u00f6nce ya da ge\u00e7i\u015f s\u0131ras\u0131nda de\u011fi\u015firse, sondakiler kal\u0131t\u0131m yoluyla ge\u00e7ebilen bir ya da birden fazla \u00f6zelliklere sahip olacakt\u0131r. Bunlara mutasyonlar denir. Mutasyon kromozomdaki bir de\u011fi\u015fiklikle ilgilidir ya da h\u00fccre b\u00f6l\u00fcnmesi s\u00fcrecinde yanl\u0131\u015fl\u0131kla, ya da daha s\u0131k g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi \u00f6zel bir gendeki zedelenme sonucunda ortaya \u00e7\u0131kabilir. B\u00f6yle bir zedelenme, organizman\u0131n y\u00fcksek \u0131s\u0131dan, y\u00fcksek enerji ta\u015f\u0131yan radyasyonlardan (X-\u0131\u015f\u0131n}ar\u0131, gamma \u0131\u015f\u0131nlar\u0131, beta \u0131\u015f\u0131nlar\u0131 hatta ultraviyole \u0131\u015f\u0131nlar\u0131) ya da mutasyon yapan birka\u00e7 kimyasal maddeden etkilenmesi sonucunda do\u011fabilir. Mutasyonlar\u0131n \u00e7o\u011fu zararl\u0131d\u0131r, organizman\u0131n ya\u015fam\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrme ve \u00fcreme yetene\u011fini azaltma e\u011filimindedir. Fakat baz\u0131 mutasyonlar, organizman\u0131n \u00e7evre ko\u015fullar\u0131 ile ba\u015fa \u00e7\u0131kma yetene\u011fini geli\u015ftirir ve bu gibi mutasyonlar, evrim s\u00fcreci i\u00e7in gereklidir.<\/p>\n

Radyasyon t\u00fcrlerinin gen mutasyonuna yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 bilinmekle birlikte, nas\u0131l bir de\u011fi\u015fim g\u00f6sterdi\u011fi kesin olarak saptanamam\u0131\u015ft\u0131r. Mutasyonlar yava\u015f fakat \u00f6l\u00e7\u00fclebilir h\u0131zlarda olu\u015fur ve bu h\u0131zlar t\u00fcr ve genlerin \u00f6zelliklerine ba\u011fl\u0131d\u0131r. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, de\u011fi\u015fik insan genlerindeki mutasyon h\u0131z\u0131, her ku\u015fakta ve gen ba\u015f\u0131na 10 3 ile 10 5 mutasyon aras\u0131ndad\u0131r. Buna g\u00f6re her insan, ana babas\u0131nda bulunmayan mutant gen ta\u015f\u0131yor demektir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kal\u0131t\u0131m, canl\u0131 bir yarat\u0131\u011f\u0131n t\u00fcm \u00f6zelliklerini, soyu yoluyla gelecek ku\u015faklara, dolays\u0131z iletmesidir.\u00a0\u0130lkel insanlar, hayvan ve baz\u0131 yiyecek bitkileri yeti\u015ftirmeye ba\u015flay\u0131nca, deneysel bir bi\u00e7imde baz\u0131 kal\u0131t\u0131m ilkelerini bulup kullanmaya ba\u015flad\u0131lar. Bununla…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":10010,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[92],"tags":[2771,1436],"class_list":["post-8267","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim","tag-gregor-mendel","tag-kalitim"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8267"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8267"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8267\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12254,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8267\/revisions\/12254"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/10010"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8267"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8267"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8267"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}