{"id":8269,"date":"2017-02-18T11:12:17","date_gmt":"2017-02-18T09:12:17","guid":{"rendered":"http:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/?p=8269"},"modified":"2018-09-30T23:24:44","modified_gmt":"2018-09-30T21:24:44","slug":"hucreyi-kim-buldu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/?p=8269","title":{"rendered":"H\u00fccreyi kim buldu"},"content":{"rendered":"

H\u00fccre, latince “k\u00fc\u00e7\u00fck oda” anlam\u0131na gelen cella\u00a0kelimesinden gelmektedir. Bilinen t\u00fcm canl\u0131 organizmalar\u0131n temel yap\u0131sal, i\u015flevsel ve biyolojik birimidir. Bir h\u00fccre, ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak \u00e7o\u011falt\u0131labilen en k\u00fc\u00e7\u00fck ya\u015fam birimidir ve h\u00fccrelere genellikle “ya\u015fam\u0131n yap\u0131 ta\u015flar\u0131” denir. H\u00fccrelerin incelenmesine h\u00fccre biyolojisi denir.<\/p>\n

H\u00fccreler protein ve n\u00fckleik asitler gibi bir \u00e7ok biyomolek\u00fcl i\u00e7eren bir membran i\u00e7inde yer alan sitoplazmadan olu\u015fur. Organizmalar tek h\u00fccreli veya \u00e7ok h\u00fccreli olarak\u00a0s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131labilir. Bitkilerdeki ve hayvanlardaki h\u00fccre say\u0131s\u0131, t\u00fcre g\u00f6re de\u011fi\u015firken, insanlarda 10 trilyondan fazla h\u00fccre bulunmaktad\u0131r. \u00c7o\u011fu bitki ve hayvan h\u00fccresi yaln\u0131zca 1 ila 100 mikrometre aras\u0131nda g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme yapabilen bir mikroskop alt\u0131nda g\u00f6r\u00fclebilir.<\/p>\n

H\u00fccreyi kim ke\u015ffetti<\/h2>\n

17. y\u00fczy\u0131l ortalar\u0131nda mikroskopun icad\u0131<\/a> organizmalar\u0131n incelenmesinde yeni bir pencere a\u00e7t\u0131.\u00a0H\u00fccre, 1665 y\u0131l\u0131nda \u0130ngiliz astronom ve matematik\u00e7i\u00a0Robert Hooke<\/strong> taraf\u0131ndan ke\u015ffedildi. Robert Hooke mikroskobu ve onunla g\u00f6zlenen baz\u0131 \u015feyleri tan\u0131mlayan Micrographia<\/strong> adl\u0131 bir kitap yay\u0131nlad\u0131. Tan\u0131mlad\u0131klar\u0131ndan biri, onun mantar ve di\u011fer bitki dokular\u0131nda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc k\u00fc\u00e7\u00fck dikd\u00f6rtgen deliklerin modeliydi. Hooke bu b\u00f6l\u00fcmlere, Latince k\u00fc\u00e7\u00fck odalar anlam\u0131na gelen Cella yani h\u00fccre ad\u0131n\u0131 verdi. Ancak Hooke onlar\u0131n ger\u00e7ek yap\u0131s\u0131n\u0131 ya da i\u015flevini bilmiyordu.<\/p>\n

Hooke’un h\u00fccre olarak adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131\u00a0\u015feyler asl\u0131nda bitki dokular\u0131n\u0131n h\u00fccre duvarlar\u0131yd\u0131. \u0130ncelemeleri s\u0131ras\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fck bir b\u00fcy\u00fctme oran\u0131na sahip mikroskop kulland\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in h\u00fccrelerin ba\u015fka i\u00e7 bile\u015fenleri oldu\u011funu g\u00f6remedi. Bu nedenle, “cellulae” nin canl\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyordu. Hooke’un\u00a0<\/strong>h\u00fccre g\u00f6zlemleri, \u00e7o\u011fu canl\u0131 h\u00fccrede bulunan n\u00fckleus ve di\u011fer organellere dair hi\u00e7bir belirti vermedi. Micrographia’da Hooke ayr\u0131ca deride bulunan k\u00fcfl\u00fc, mavimsi renklere de dikkat \u00e7ekti. Mikroskobu alt\u0131nda \u00e7al\u0131\u015ft\u0131ktan sonra, k\u00fcf\u00fcn miktar olarak nas\u0131l ve neden \u00e7o\u011fald\u0131\u011f\u0131n\u0131\u00a0a\u00e7\u0131klayamad\u0131. Hooke, bu durumu do\u011fal ya da yapay \u0131s\u0131dan kaynaklanan kendili\u011finden olu\u015fman\u0131n sebebi oldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcrd\u00fc. Bu teori, o zaman hala kabul edilen eski bir Aristoteles<\/a> teorisi oldu\u011fu i\u00e7in, di\u011fer bilim adamlar\u0131 taraf\u0131ndan da reddedilmedi veya Leeuwenhoek<\/a>‘un daha sonra neslin ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc elde edildi\u011fini ke\u015ffetti\u011fi zamana kadar onaylanmad\u0131.<\/p>\n

Yakla\u015f\u0131k 200 y\u0131l kadar s\u00fcre ge\u00e7ene kadar neredeyse hi\u00e7bir bilim adam\u0131 h\u00fccrenin \u00f6nemini kavrayamad\u0131.<\/p>\n

\u0130lk H\u00fccre Teorisi<\/h2>\n

\u0130lk olarak 1839’da Matthias Jakob Schleiden<\/strong> ve Theodor Schwann<\/strong> taraf\u0131ndan geli\u015ftirilen h\u00fccre teorisi, t\u00fcm organizmalar\u0131n bir ya da daha fazla h\u00fccreden olu\u015ftu\u011funu, h\u00fccrelerin t\u00fcm canl\u0131 organizmalar\u0131n temel birim ve i\u015fleyi\u015f birimi oldu\u011fu, t\u00fcm h\u00fccrelerin \u00f6nceden var olan h\u00fccrelerden geldi\u011fini\u00a0ve t\u00fcm h\u00fccrelerin, h\u00fccre i\u015flevlerini d\u00fczenlemek ve yeni nesil h\u00fccrelere bilgi aktarmak i\u00e7in gerekli kal\u0131tsal bilgileri i\u00e7erdi\u011fini anlatmaktad\u0131r. H\u00fccreler en az 3.5 milyar y\u0131l \u00f6nce D\u00fcnya \u00fczerinde ortaya \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n

H\u00fccre bi\u00e7imleri<\/h2>\n

T\u00fcm canl\u0131 organizmalar temelde ayn\u0131 yap\u0131ya sahip olan h\u00fccreler taraf\u0131ndan olu\u015fturulurlar. Bu, ayn\u0131 bi\u00e7imde yinelenen \u201ctipik\u201d bir h\u00fccre bulundu\u011fu anlam\u0131na gelmez, fakat genel \u00f6zellikleri payla\u015fan farkl\u0131 h\u00fccreler vard\u0131r. H\u00fccrelerin bi\u00e7imleri olduk\u00e7a \u00e7e\u015fitlidir: Silindirik, k\u00fcbik, prizmatik, konik veya y\u0131ld\u0131z bi\u00e7imli olabilir. Yal\u0131n duruma getirilmi\u015f yani zars\u0131z ve hareketsiz bir h\u00fccre, k\u00fcre bi\u00e7imdedir. H\u00fccrenin boyutlar\u0131yla ilgili bir fikir verebilmek i\u00e7in bir kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma yapmak gerekir. Balina kadar b\u00fcy\u00fck bir adam\u0131 varsayarsak, o zaman insan\u0131n bedenini olu\u015fturan 1 trilyondan fazla h\u00fccreden biri, t\u00fckenmez kalemin ucu b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcnde olacakt\u0131r.<\/p>\n

H\u00fccrenin Yap\u0131s\u0131<\/h2>\n

H\u00fccre iki temel b\u00f6l\u00fcm\u00fc kapsar; sitoplazma ve \u00e7ekirdek. Her ikisine birden h\u00fccrenin protoplazmas\u0131 denir. Yuvarlak olan \u00e7ekirdek, sitoplazman\u0131n i\u00e7ine yerle\u015fmi\u015f olup, \u00e7ekirdek zar\u0131\u2019yl!a \u00f6rt\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u00c7ekirde\u011fin i\u00e7inde bir veya birka\u00e7 \u00e7ekirdek\u00e7ik ve kromozomlar vard\u0131r. Kromozomlar h\u00fccrelerin \u00fcremesinde hayati bir rol oynayan uzun, k\u0131vr\u0131ml\u0131 dioksiribon\u00fckleikasit (DNA) iplikleridir. Sitoplazma jelatine benzeyen, yani ak\u0131\u015fkan bir maddedir. Belirli i\u015flevleri olan olduk\u00e7a \u00f6nemli di\u011fer organel veya \u201ck\u00fc\u00e7\u00fck organlar\u201d\u0131 i\u00e7erir.<\/p>\n

    \n
  • Mitokondri<\/strong>, h\u00fccrenin gereksinme duydu\u011fu enerjinin \u00e7o\u011funu, yiyecek ve oksijeni birle\u015ftirerek \u00fcreten, solunumun yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131, \u00e7ubuk bi\u00e7imli organellerdir.<\/li>\n
  • Sadece bitki h\u00fccrelerinde bulunan kloroplastlar<\/strong>, karbondioksit ve suyu ni\u015fastaya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek i\u00e7in \u0131\u015f\u0131k enerjisini kullanan fotosentez s\u00fcreci i\u00e7in gereklidir.<\/li>\n
  • Daima \u00e7ift olan sentrioller h\u00fccre b\u00f6l\u00fcnmesinde g\u00f6rev alarak, h\u00fccrenin \u00fcremesine yard\u0131mc\u0131 olurlar.<\/li>\n
  • Zarlardan olu\u015fan ve k\u00fc\u00e7\u00fck kanallar\u0131n bir a\u011f olu\u015fturdu\u011fu endoplazmik retikulumda yo\u011fun metabolik etkinlikler (kimyasal reaksiyonlar) s\u00fcrer.<\/li>\n
  • K\u00fc\u00e7\u00fck k\u00fcreler bi\u00e7iminde olan ribosomlar, temelde ribon\u00fckleikasit (RNA) i\u00e7erirler (protein olu\u015fturan, canl\u0131 maddenin \u201cyap\u0131 ta\u015flar\u0131\u201d olan, aminoasitler toplulu\u011fu) ve protein sentezinde \u00f6nemli bir rol oynarlar.<\/li>\n
  • H\u00fccrenin di\u011fer b\u00f6l\u00fcmlerine protein ta\u015f\u0131mak .i\u00e7in, Golgi Ayg\u0131t\u0131\u2019n\u0131n proteinleri zarlarda toplad\u0131\u011f\u0131 san\u0131lmaktad\u0131r.<\/li>\n<\/ul>\n

    Mikro-organizmalar\u0131n h\u00fccreleri ve tek h\u00fccreli organizmalar kendilerine yeterlidir (\u00f6rne\u011fin, protozoa ya da bir\u00e7ok yosun t\u00fcrleri).<\/p>\n

    Bu nedenle onlar yukarda tan\u0131mlanan organellere ek olarak daha karma\u015f\u0131k yap\u0131lara sahip olabilirler: H\u00fccreyi bir s\u0131v\u0131 i\u00e7inde hareket ettiren ya da alt tabakaya yap\u0131\u015ft\u0131ran ayg\u0131tlar, ufak g\u00f6rsel organlar, fazla suyu atmaya yeterli organlar, vb. gibi. \u00c7ok h\u00fccreli organizmalardaki h\u00fccrelerin \u00e7ok az\u0131 kendine yeterlidir, fakat bunun yoklu\u011funu gidermek i\u00e7in, bu gibi h\u00fccreler, bitki ya da hayvanda de\u011fi\u015fik \u00f6zel i\u015flevleri yerine getirmek amac\u0131yla uzmanla\u015fm\u0131\u015f olabilirler.<\/p>\n

    Bitkilerde \u00f6rt\u00fcc\u00fc ve koruyucu i\u015flev g\u00f6ren h\u00fccreler, organizmada dola\u015fan \u00f6zsuyu (su ve su i\u00e7inde erimi\u015f maddeler) ta\u015f\u0131yan h\u00fccresel yap\u0131lar, fotosentez olay\u0131n\u0131 yapan h\u00fccreler ve besleyici maddeyi depo eden di\u011ferleri bulunur. Bir\u00e7ok bitki h\u00fccrelerinin, birbirine biti\u015fik h\u00fccre \u00e7evrelerine yap\u0131\u015fan ve bitkinin yukar\u0131 do\u011fru geli\u015fmesine yard\u0131m eden sel\u00fclozik duvarlar\u0131 vard\u0131r. Hayvanlarda d\u00f6rt ana h\u00fccre t\u00fcr\u00fc bulunur.<\/p>\n

      \n
    • Epitel h\u00fccreler, d\u0131\u015f y\u00fczeyi ya da sindirim borusunun yolunu ve onunla ba\u011flant\u0131l\u0131 yap\u0131lar\u0131 kaplar.<\/li>\n
    • N\u00f6ronlar ya da sinir h\u00fccreleri, duyu uyar\u0131lar\u0131n\u0131 al\u0131r ve ta\u015f\u0131rlar. Ayr\u0131ca bu gibi uyar\u0131lar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcmlemesini yaparak kar\u015f\u0131 tepki \u00fcretirler.<\/li>\n
    • Kas h\u00fccreleri, hayvan bedeninin de\u011fi\u015fik b\u00f6l\u00fcmlerini hareket ettirmek \u00fczere kas\u0131l\u0131r ve gev\u015ferler.<\/li>\n
    • Ba\u011flay\u0131c\u0131 h\u00fccreler, organizma i\u00e7in destek ve tutarl\u0131l\u0131k sa\u011flarlar.<\/li>\n<\/ul>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

      H\u00fccre, latince “k\u00fc\u00e7\u00fck oda” anlam\u0131na gelen cella\u00a0kelimesinden gelmektedir. Bilinen t\u00fcm canl\u0131 organizmalar\u0131n temel yap\u0131sal, i\u015flevsel ve biyolojik birimidir. Bir h\u00fccre, ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak \u00e7o\u011falt\u0131labilen en k\u00fc\u00e7\u00fck ya\u015fam birimidir ve h\u00fccrelere genellikle…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":8516,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[92],"tags":[2518,3056,3055,3057],"class_list":["post-8269","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim","tag-hucre","tag-matthias-jakob-schleiden","tag-robert-hooke","tag-theodor-schwann"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8269"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8269"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8269\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12112,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8269\/revisions\/12112"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/8516"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8269"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8269"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8269"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}