{"id":8910,"date":"2018-02-08T13:31:24","date_gmt":"2018-02-08T11:31:24","guid":{"rendered":"http:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/?p=8910"},"modified":"2018-02-12T00:04:46","modified_gmt":"2018-02-11T22:04:46","slug":"ampulun-icadi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/?p=8910","title":{"rendered":"Ampul\u00fcn icad\u0131"},"content":{"rendered":"<h2>\u0130lkel lambalardan modern Ampul\u00fcn \u0130cad\u0131na kadar olan tarihi geli\u015fim<\/h2>\n<p>\u0130lk lamba M.\u00d6. 70.000 civar\u0131nda icat edildi. Kal\u0131nt\u0131lardan anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fczere, yosun veya hayvansal ya\u011f ile \u0131slat\u0131lm\u0131\u015f\u00a0 bir malzeme ate\u015f ile yak\u0131l\u0131yor ve ayd\u0131nlatma sa\u011flan\u0131yordu. M.\u00d6. 7. y\u00fczy\u0131lda Yunanl\u0131lar, el lambalar\u0131 yerine terra cotta lambalar\u0131 yapmaya ba\u015flad\u0131lar.\u00a0Lamba kelimesi, me\u015faleyi ifade eden Yunanca lampas kelimesinden t\u00fcretilmi\u015ftir.<\/p>\n<h3>\u0130lk lambalar<\/h3>\n<p>18. y\u00fczy\u0131lda, lamba tasar\u0131m\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir geli\u015fme olan gaz lambalar\u0131 geli\u015ftirildi. Yak\u0131t metal bir hazne i\u00e7inde yer al\u0131yordu. Yanman\u0131n yo\u011funlu\u011funu ve dolay\u0131s\u0131yla \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n g\u00fcc\u00fcn\u00fc kontrol etmek i\u00e7in ayarlanabilir bir metal borusu vard\u0131. Hem alevi korumak hem de alevi kontrol alt\u0131na almak i\u00e7in lambalara k\u00fc\u00e7\u00fck cam bacalar eklendi. \u0130svi\u00e7reli kimyager olan <strong>Ami Argand<\/strong>, ilk olarak 1783 y\u0131l\u0131nda i\u00e7i bo\u015f\u00a0 cam bir fanusa sahip dairesel fitilli bir gaz lambas\u0131 kullanma esaslar\u0131n\u0131 geli\u015ftirdi.<\/p>\n<p>\u0130lk ayd\u0131nlatma yak\u0131tlar\u0131, zeytinya\u011f\u0131, balmumu, bal\u0131k ya\u011f\u0131, balina ya\u011f\u0131, susam ya\u011f\u0131, f\u0131nd\u0131k ya\u011f\u0131 ve benzeri maddelerden olu\u015fuyordu. Bunlar, 18. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonuna kadar en s\u0131k kullan\u0131lan yak\u0131tlard\u0131. 1859 y\u0131l\u0131nda petrol sondaj\u0131 ba\u015flad\u0131 ve ilk olarak 1853 y\u0131l\u0131nda Almanya&#8217;da tan\u0131t\u0131lan kerosen (bir petrol t\u00fcrevi) lamba yayg\u0131nla\u015ft\u0131.<\/p>\n<p>K\u00f6m\u00fcr ve do\u011fal gaz lambalar\u0131 da yayg\u0131nla\u015ft\u0131. K\u00f6m\u00fcr gaz\u0131, ilk olarak 1784 de bir ayd\u0131nlatma yak\u0131t\u0131 olarak kullan\u0131ld\u0131.<\/p>\n<h3>Gaz lambalar\u0131<\/h3>\n<p>1792&#8217;de, <strong>William Murdoch<\/strong>, Cornwall&#8217;daki Redruth&#8217;taki evini ayd\u0131nlatmak i\u00e7in k\u00f6m\u00fcr gaz\u0131 kulland\u0131\u011f\u0131nda gaz ile ayd\u0131nlatmada ilk ticari kullan\u0131m ba\u015flad\u0131. Almanyada mucit <strong>Freidrich Winzer<\/strong> (Winsor), 1804&#8217;te k\u00f6m\u00fcr gaz\u0131 ayd\u0131nlatmas\u0131n\u0131 balaran ilk ki\u015fiydi ve 1799&#8217;da ah\u015faptan dam\u0131t\u0131lan bir gaz kullanarak &#8220;termolampe&#8221; nin patentini ald\u0131.<\/p>\n<p><strong>David Melville<\/strong>, 1810 y\u0131l\u0131nda ABD&#8217;nin ilk gaz lambas\u0131 patentini ald\u0131.<\/p>\n<p>19. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131nda, Amerika Birle\u015fik Devletleri ve Avrupa&#8217;daki pek \u00e7ok \u015fehrin sokaklar\u0131 ayd\u0131nlat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Sokaklarda gazla ayd\u0131nlatmas\u0131, 1930&#8217;lu y\u0131llarda d\u00fc\u015f\u00fck bas\u0131n\u00e7l\u0131 sodyum ve y\u00fcksek bas\u0131n\u00e7 c\u0131va ayd\u0131nlatmas\u0131n\u0131n yolunu a\u00e7t\u0131 ve 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda elektrikli ayd\u0131nlatman\u0131n geli\u015fmesi evlerde gaz ayd\u0131nlatmas\u0131n\u0131n yerini ald\u0131.<\/p>\n<h3>Elektrikli Ampuller<\/h3>\n<p>\u0130ngiltere&#8217;de <strong>Sir Humphrey Davy<\/strong>, 1801&#8217;de ilk elektrikli karbon ark lambas\u0131n\u0131 icat etti.<\/p>\n<h4>Ark Lambalar\u0131 Nas\u0131l \u00c7al\u0131\u015f\u0131r?<\/h4>\n<p>Bir karbon ark lambas\u0131, iki karbon \u00e7ubu\u011fun bir elektrik kayna\u011f\u0131na ba\u011flanarak \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 esas\u0131na dayan\u0131r. \u00c7ubuklar\u0131n bo\u015fta kalan u\u00e7lar\u0131 do\u011fru mesafeden aral\u0131klarla yerle\u015ftirildi\u011finde, elektrik ak\u0131m\u0131 nedeniyle buharla\u015fan karbon gaz\u0131 bir yay i\u00e7inden akar ve yo\u011fun bir beyaz \u0131\u015f\u0131k meydana getirir.<br \/>\nFrans\u0131z <strong>A.E. Becquerel<\/strong>, 1857&#8217;de fl\u00fcoresan lamba hakk\u0131nda kuramsal bilgi vermi\u015ftir. D\u00fc\u015f\u00fck bas\u0131n\u00e7l\u0131 ark lambalar\u0131, al\u00e7ak bas\u0131n\u00e7l\u0131 gaz plazmas\u0131 i\u00e7eren b\u00fcy\u00fck bir t\u00fcp kullan\u0131r.<\/p>\n<h3><a href=\"http:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/ampulu-kim-buldu\/\">\u0130lk Elektrikli Akkor Ampul<\/a><\/h3>\n<p>\u0130ngiltere&#8217;de <strong>Sir Joseph Swann<\/strong> ve Amerika&#8217;da <strong><a href=\"http:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/thomas-edison\/\">Thomas Edison<\/a><\/strong>, ayn\u0131 d\u00f6nemlerde yani 1870&#8217;li y\u0131llarda ilk elektrikli akkor ampul\u00fc icat ettiler.<\/p>\n<p><strong>Akkor Lambalar Nas\u0131l \u00c7al\u0131\u015f\u0131r?<\/strong><\/p>\n<p>Elektrik ak\u0131m\u0131, ampul\u00fcn i\u00e7indeki filament \u00fczerinden ge\u00e7er. filaman\u0131n elektri\u011fe kar\u015f\u0131 direnci vard\u0131r. Bu diren\u00e7, filaman \u0131s\u0131s\u0131n\u0131 y\u00fcksek bir s\u0131cakl\u0131\u011fa getirir. Is\u0131t\u0131nan filament \u0131\u015f\u0131k yaymaya ba\u015flar.<\/p>\n<p><strong>Thomas Alva Edison<\/strong>&#8216;un 1879 y\u0131l\u0131nda icat etti\u011fi ampul ticari olarak ba\u015far\u0131l\u0131 olan ilk akkor amp\u00fcld\u00fcr. Edison, 1880&#8217;de akkor lamba i\u00e7in 223.898 ABD Patenti ald\u0131. Akkor lambalar bug\u00fcn hala evlerimizde kullan\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n<h2>Ampul \u0130cad\u0131<\/h2>\n<p>Genel bilinenin aksine, <strong>Thomas Alva Edison<\/strong> ilk ampul\u00fc &#8220;icat&#8221; etmedi, ancak yakla\u015f\u0131k 50 y\u0131ll\u0131k bir fikri geli\u015ftirdi. <strong>Thomas Edison<\/strong>&#8216;dan \u00f6nce akkor ampul\u00fc patentleyen iki mucit <strong>Henry Woodward<\/strong> ve <strong>Matthew Evan<\/strong>&#8216;d\u0131. Kanada Ulusal Ara\u015ft\u0131rma Konseyi&#8217;ne g\u00f6re:\u00a0&#8220;Toronto&#8217;daki Henry Woodward, Matthew Evans&#8217;la birlikte 1875&#8217;te ampul\u00fc patentledi. Ne yaz\u0131k ki, iki giri\u015fimci bulu\u015flar\u0131n\u0131 ticarile\u015ftirmek i\u00e7in finansman sa\u011flayamad\u0131lar.<\/p>\n<p>Giri\u015fimci ve mucit Amerikal\u0131 Thomas Edison, ayn\u0131 akkur flamanlu ampul i\u00e7in <a href=\"http:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/patent-nedir\/\">patent<\/a> haklar\u0131n\u0131 sat\u0131n ald\u0131. Para, Edison i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir problem de\u011fildi. Ampul ve ayd\u0131nlatma sistemleri i\u00e7in 50.000 dolarl\u0131k finasman kaynaklar\u0131 elde etti. Edison daha d\u00fc\u015f\u00fck elektrik t\u00fcketen, karbon filamentli ve k\u00fcre \u015feklinde geli\u015ftirilmi\u015f cam bir vakum kullanarak ampul\u00fc yeniden tasarlad\u0131 1879&#8217;da ba\u015far\u0131yla sergiledi.<\/p>\n<h4>\u0130lk Sokak Lambalar\u0131<\/h4>\n<p>Amerika Birle\u015fik Devletleri&#8217;nden <strong>Charles F. Brush<\/strong> 1879&#8217;da karbon arkl\u0131 sokak lambas\u0131n\u0131 icat etti.<\/p>\n<h4>Gaz De\u015farj\u0131 veya Buharl\u0131 Lambalar<\/h4>\n<p>Amerikal\u0131 <strong>Peter Cooper Hewitt<\/strong>, 1901 y\u0131l\u0131nda c\u0131va buhar\u0131 lambas\u0131na patent ald\u0131. Bu cam ampul i\u00e7ine c\u0131va buhar\u0131 kullan\u0131lan bir ark lambas\u0131 idi. Civa buharl\u0131 lambalar floresan lambalar\u0131n \u00f6nc\u00fclerindendi. Y\u00fcksek bas\u0131n\u00e7l\u0131 ark lambalar\u0131 civa buhar\u0131 gaz\u0131 veya sodyum gaz\u0131 kullanmaktad\u0131r.<\/p>\n<h4>Neon Lamba<\/h4>\n<p>Fransa&#8217;da <strong>Georges Claude<\/strong> 1911&#8217;de neon lambas\u0131n\u0131 icat etti.<\/p>\n<h4>Tungsten Flamentli Ampuller<\/h4>\n<p>Tungsten Filamentler Karbon Filamentlerinin yerini ald\u0131.\u00a0Amerikal\u0131<strong> Irving Langmuir<\/strong>, 1915&#8217;te elektrikli gaz dolu bir tungsten lamba icat etti. Bu lamba, ampul i\u00e7erisinde filament olarak karbon veya di\u011fer metallerden ziyade tungsten kullanan ve zamanla standart haline gelen akkor ampul oldu. Karbon filamentli ilk lambalar hem verimsiz hem de k\u0131r\u0131lgand\u0131, bu nedenle k\u0131sa bir s\u00fcre i\u00e7inde tungsten filament lambalar yayg\u0131nla\u015ft\u0131.<\/p>\n<h4>Floresan Lambalar<\/h4>\n<p><strong>Friedrich Meyer, Hans Spanner<\/strong> ve <strong>Edmund Germer<\/strong>, 1927&#8217;de bir fl\u00fcoresan lamba i\u00e7in patent ald\u0131. Civa gaz\u0131 lambas\u0131 ve floresan lambalar aras\u0131ndaki fark, verimlili\u011fi art\u0131rmak i\u00e7in fl\u00fcoresan gaz\u0131n\u0131n ampullerin i\u00e7inde kaplanmas\u0131d\u0131r. \u0130lk ba\u015fta berilyum kaplama olarak kullan\u0131ld\u0131 ancak berilyum \u00e7ok toksikti ve daha g\u00fcvenli di\u011fer floresan kimyasallarla de\u011fi\u015ftirildi.<\/p>\n<h4>Halojen Ampuller<\/h4>\n<p>1959&#8217;da <strong>Elmer Fridrich<\/strong> ve <strong>Emmett Wiley<\/strong>, geli\u015ftirilmi\u015f bir akkor lamba t\u00fcr\u00fc olan tungsten halojen lamba i\u00e7in 2,883,571 ABD Patentini ald\u0131. 1960&#8217;da General Electric&#8217;te m\u00fchendis olan <strong>Fredrick Moby<\/strong> taraf\u0131ndan daha iyi bir halojen lamba icat edildi. Moby&#8217;ye, standart bir ampul soketine s\u0131\u011fabilecek tungsten halojen A-lambas\u0131 i\u00e7in 3,243,634 say\u0131l\u0131 ABD Patenti verilmi\u015ftir. 1970&#8217;lerin ba\u015f\u0131nda, General Electric ara\u015ft\u0131rma m\u00fchendisleri, tungsten halojen lambalar\u0131 \u00fcretmek i\u00e7in geli\u015fmi\u015f y\u00f6ntemler icat ettiler.<\/p>\n<p>General Electric, 1962&#8217;de &#8220;Multi Vapor Metal Halide&#8221; olarak bilinen bir ark lambas\u0131n\u0131n patentini ald\u0131.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0130lkel lambalardan modern Ampul\u00fcn \u0130cad\u0131na kadar olan tarihi geli\u015fim \u0130lk lamba M.\u00d6. 70.000 civar\u0131nda icat edildi. Kal\u0131nt\u0131lardan anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fczere, yosun veya hayvansal ya\u011f ile \u0131slat\u0131lm\u0131\u015f\u00a0 bir malzeme ate\u015f ile yak\u0131l\u0131yor&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":8912,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[306,1412],"class_list":["post-8910","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teknoloji","tag-ampul","tag-thomas-edison"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8910"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8910"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8910\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9409,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8910\/revisions\/9409"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/8912"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8910"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8910"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8910"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}