{"id":8977,"date":"2018-02-05T15:30:50","date_gmt":"2018-02-05T13:30:50","guid":{"rendered":"http:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/?p=8977"},"modified":"2018-02-09T16:16:08","modified_gmt":"2018-02-09T14:16:08","slug":"stres-carkini-kim-buldu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/?p=8977","title":{"rendered":"Stres \u00c7ark\u0131n\u0131 kim buldu"},"content":{"rendered":"<p>Stres \u00e7ark\u0131 veya fidget spinner, bir eksen boyunca az \u00e7aba harcayarak d\u00f6nd\u00fcr\u00fclmek \u00fczere tasarlanm\u0131\u015f metal veya plastikten yap\u0131lm\u0131\u015f, \u00e7ok loblu (tipik olarak iki veya \u00fc\u00e7) d\u00fcz ve ince bir yap\u0131da ortas\u0131nda bir bilyal\u0131 rulmandan olu\u015fan bir oyuncakt\u0131r. Stes \u00e7ark\u0131na benzeyen oyuncaklar 1993&#8217;\u00fcn ba\u015flar\u0131nda icat edilmi\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen Nisan 2017&#8217;de pop\u00fcler hale geldi.<\/p>\n<p>Oyuncak, sinirsel enerjiyi veya psikolojik stresleri hafifleterek odaklanmaya yard\u0131m etti\u011fi iddias\u0131yla piyasaya s\u00fcr\u00fcld\u00fc. Stres \u00e7ark\u0131n\u0131n, Hiperaktivite, DEHB ve otizm gibi kayg\u0131 ve di\u011fer n\u00f6rolojik rahats\u0131zl\u0131klardan muzdarip olan insanlar\u0131n sakinle\u015fmesine yard\u0131mc\u0131 olabilece\u011fi gibi iddialr bulunmaktad\u0131r. Bununla birlikte, May\u0131s 2017 itibariyle yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalarda, otizm ya da DEHB i\u00e7in bir tedavi olarak etkili olduklar\u0131 y\u00f6n\u00fcnde bilimsel hi\u00e7 bir kan\u0131t bulunamam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Stres \u00c7ark\u0131n\u0131n \u00e7ocuklar ve gen\u00e7ler aras\u0131ndaki pop\u00fclerli\u011fi, baz\u0131 okullarda dikkat da\u011f\u0131t\u0131c\u0131 oldu\u011fu gerek\u00e7esiyle yasaklanm\u0131\u015ft\u0131r. Baz\u0131 e\u011fitmenler ve okullar ise oyunca\u011f\u0131n belirli s\u0131n\u0131rlar \u00e7er\u00e7evesinde dikkatlice kullan\u0131labilece\u011fini belirmektedirler. Amerikada yap\u0131lan bir ara\u015ft\u0131rmaya g\u00f6re 200 lisenin \u00fc\u00e7te biri Stres \u00c7ark\u0131n\u0131 okulda yasaklad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koymu\u015ftur.<\/p>\n<p>Stres \u00c7ark\u0131, k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7aba ile d\u00f6nd\u00fcr\u00fclmeye y\u00f6nelik olarak tasarlanm\u0131\u015f, yo-yo ya da di\u011fer yetenek oyuncaklar\u0131ndan farkl\u0131 olmayan bir oyuncakt\u0131r. Pirin\u00e7, paslanmaz \u00e7elik, titanyum, bak\u0131r, al\u00fcminyum ve plastik gibi \u00e7e\u015fitli malzemelerden \u00fcretilmektedir. Bir stres \u00e7ark\u0131n\u0131n donen merkezden uzak olan d\u0131\u015f k\u0131sm\u0131nda bulunan \u00fc\u00e7 u\u00e7ta a\u011f\u0131rl\u0131k bulunmaktad\u0131r. Bu a\u011f\u0131rl\u0131klar sayesinde daha h\u0131zl\u0131 d\u00f6nmesi\u00a0 ve dengelenmesi sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7al\u0131\u015fma prensibi olarak bir jiroskoptan esinlenilmi\u015ftir.<\/p>\n<h2>Stres \u00c7ark\u0131n\u0131 kim icat etti, Mucidi kim?<\/h2>\n<p>2018 y\u0131l\u0131 itibar\u0131yla, piyasada bulunan stres \u00e7arklar\u0131n\u0131n patentinin kime ait oldu\u011fu ve mucidinin kim oldu\u011fu belirsizdir.<\/p>\n<p>Bir Kimya m\u00fchendisi olan <strong>Catherine Hettinger<\/strong> ba\u015flang\u0131\u00e7ta, 1993 y\u0131l\u0131nda &#8220;e\u011firme oyunca\u011f\u0131&#8221; ad\u0131yla bir patent ba\u015fvurusu yapm\u0131\u015f ve patenti onaylanm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak Hettinger, oyunca\u011f\u0131 \u00fcretecek ticari bir ortak bulamad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in 2005 y\u0131l\u0131nda s\u00fcresi sona eren patentini yenilememi\u015ftir. Oyunca\u011f\u0131n ilk piyasaya s\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc zamanlarda\u00a0The Guardian ve New York Times gibi medya organlar\u0131nda yay\u0131nlanan yaz\u0131larda Stres \u00c7ark\u0131n\u0131n mucidi olarak Catherine Hettinger g\u00f6sterilmi\u015ftir. May\u0131s 2017&#8217;de yay\u0131nlanan Bloomberg News makalesinde ise Hettinger&#8217;in stres \u00e7ark\u0131n\u0131n mucidi olamayaca\u011f\u0131n\u0131 ispatlanm\u0131\u015ft\u0131r. Hettinger da bu ispat\u0131 hakl\u0131 bulmu\u015f stres \u00e7ark\u0131n\u0131n mucidi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve stres \u00e7ark\u0131n\u0131 icat eden ki\u015fi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul etti.<\/p>\n<p>4 May\u0131s 2017&#8217;de NPR ile ilgili bir r\u00f6portajda <strong>Scott McCoskery<\/strong>, 2014 y\u0131l\u0131nda Torqbar ad\u0131n\u0131 verdi\u011fi ve Stres \u00c7ark\u0131 ile ayn\u0131 mant\u0131kta \u00e7al\u0131\u015fan bir oyunca\u011f\u0131,\u00a0 IT toplant\u0131lar\u0131 ve konferans g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri s\u0131ras\u0131nda kendini sakinle\u015ftirmek i\u00e7in, nas\u0131l icat etti\u011fini anlatm\u0131\u015ft\u0131r. Bu r\u00f6portajdan sonra olu\u015fan talep dolay\u0131s\u0131yla Scott McCoskery, Torqbar&#8217;\u0131 internetten satmaya ba\u015flad\u0131.<\/p>\n<p>2017&#8217;deki stres \u00e7ark\u0131n\u0131n h\u0131zla yay\u0131lmas\u0131yla bir \u00e7ok \u00e7ocuk ve gen\u00e7 onlar\u0131 okulda kullanmaya ba\u015flad\u0131.\u00a0Baz\u0131 okullar\u0131n \u00e7evresinde oyunca\u011f\u0131n \u00e7ocuklar\u0131 e\u011fitici bir ara\u00e7 olarak sat\u0131ld\u0131klar\u0131n\u0131 bildirdi.\u00a0Okul \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n s\u0131k kulland\u0131klar\u0131ndan dolay\u0131, pek \u00e7ok okul b\u00f6lgesinde sat\u0131\u015f\u0131 yasaklam\u0131\u015ft\u0131r. Baz\u0131 \u00f6\u011fretmenler, \u00f6\u011frencileri derslerden uzakla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrd\u00fcler. May\u0131s 2017&#8217;de Alexi Roy taraf\u0131ndan yay\u0131nlanan bir ankete g\u00f6re, en b\u00fcy\u00fck 200 Amerikan kamu ve \u00f6zel lisesinin % 32&#8217;si stres \u00e7ark\u0131n\u0131n okulda ve kamp\u00fcste kullan\u0131m\u0131n\u0131 yasaklad\u0131.<\/p>\n<p>2017 y\u0131l\u0131nda, Stres \u00c7ark\u0131n\u0131n ADHD, otistik ya da Anksiyete rahats\u0131zl\u0131klar\u0131 olan ki\u015filere iyi geldi\u011fi \u015feklinde pazarlanmas\u0131 konusu televizyonda ve bas\u0131n organlar\u0131nda tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>Bilim adamlar\u0131 \u00fcreticilerin yapt\u0131\u011f\u0131 bu iddialar\u0131n temelinin olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmeye karar verdiler. 7 Temmuz 2017 tarihli Current Opinion in Pediatrics dergisinde yay\u0131nlanan ilgili literat\u00fcr incelemesinde, New York&#8217;taki Cohen \u00c7ocuk Medikal Merkezi yenido\u011fan izleme program\u0131n\u0131n direkt\u00f6r\u00fc Dr. Ruth Milanaik ve di\u011fer bilimadamlar\u0131, Stres \u00c7ark\u0131 ve \u00e7ocuklar\u0131n dikkati aras\u0131ndaki ba\u011flant\u0131y\u0131 ara\u015ft\u0131rd\u0131. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar Stres \u00c7ark\u0131&#8217;n\u0131n faydalar\u0131 konusunda \u00fcreticilerin iddialar\u0131n\u0131n temelsiz oldu\u011funu belirtti.<\/p>\n<p>&#8220;\u0130nsan bilgisayar etkile\u015fimi ve oyunlar\u0131n\u0131n kesi\u015fimini&#8221; ara\u015ft\u0131ran bir bilim adamlar\u0131na g\u00f6re Stres K\u00fcp\u00fc (Fidget Cube) olarak adland\u0131r\u0131lan benzer bir oyunca\u011f\u0131n s\u0131n\u0131fta kullan\u0131m\u0131n\u0131n daha uygun oldu\u011funu belirtmi\u015flerdir.\u00a0 K\u00fcp\u00fcn g\u00f6rsel olarak dikkat gerektirmedi\u011fini s\u00f6yleyen Kaliforniya \u00dcniversitesi Hesaplamal\u0131 Medya profes\u00f6r\u00fc olan Katherine Isbister, &#8220;Stres K\u00fcp\u00fc&#8217;n\u00fcn s\u0131n\u0131fta kullan\u0131m\u0131n\u0131n daha uygun ve az dikkat da\u011f\u0131t\u0131c\u0131&#8221; oldu\u011funu yazd\u0131.<\/p>\n<p>Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar bu tip oyuncaklar\u0131n \u00e7ocuklar\u0131n ve gen\u00e7erin dikkat da\u011f\u0131n\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131rmak, odaklanmay\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmek gibi bir faydas\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 yaln\u0131zca \u00e7ocuklara fizik kurallar\u0131 veya en az\u0131ndan bilyal\u0131 rulmanlar hakk\u0131nda bir \u015feyler \u00f6\u011fretebilece\u011fini belirtmi\u015flerdir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Stres \u00e7ark\u0131 veya fidget spinner, bir eksen boyunca az \u00e7aba harcayarak d\u00f6nd\u00fcr\u00fclmek \u00fczere tasarlanm\u0131\u015f metal veya plastikten yap\u0131lm\u0131\u015f, \u00e7ok loblu (tipik olarak iki veya \u00fc\u00e7) d\u00fcz ve ince bir yap\u0131da&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":8942,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[15],"tags":[],"class_list":["post-8977","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-eglence"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8977"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8977"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8977\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8978,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8977\/revisions\/8978"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/8942"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8977"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8977"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8977"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}