{"id":9016,"date":"2018-02-10T01:50:55","date_gmt":"2018-02-09T23:50:55","guid":{"rendered":"http:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/?p=9016"},"modified":"2018-10-02T22:14:29","modified_gmt":"2018-10-02T20:14:29","slug":"yercekimini-kim-buldu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/?p=9016","title":{"rendered":"Yer\u00e7ekimini kim buldu"},"content":{"rendered":"

Yer \u00e7ekimi ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z en genel olgulardan biridir ve eski \u00e7a\u011flardan beri bilim adamlar\u0131n\u0131n nesnelerin neden d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc anlamaya \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 hi\u00e7 de \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 de\u011fildir.\u00a0D\u00fcnyan\u0131n, \u00fczerinde ve \u00e7evresinde yer alan b\u00fct\u00fcn nesneleri merkezine do\u011fru \u00e7eken kuvvete yer\u00e7ekimi ad\u0131 verilir. Atmosferi,\u00a0 da\u011flar\u0131, okyanuslar\u0131, evleri, arabalar\u0131, insanlar\u0131 ve d\u00fcnya \u00fczerindeki b\u00fct\u00fcn nesneleri\u00a0yery\u00fcz\u00fcnde tutan kuvvet bu yer\u00e7ekimidir. D\u00fcnyan\u0131n do\u011fal uydusu olan Ay ve di\u011fer yapay uydular\u0131 y\u00f6r\u00fcngelerinden sapmadan D\u00fcnya etraf\u0131nda d\u00f6nmelerini sa\u011flayan g\u00fc\u00e7 yine yer\u00e7ekimidir.<\/p>\n

Aristo’nun Yer \u00e7ekimi Teorisi<\/h3>\n

M.\u00d6. 4. y\u00fczy\u0131lda Yunan filozof Aristo<\/a>, sebepsiz bir etki veya hareket olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu. Nesnelerin “do\u011fal yerlerine” do\u011fru hareket ettikleri fikrini ileri s\u00fcrerek, bu davran\u0131\u015f\u0131n bilimsel olarak a\u00e7\u0131klanmas\u0131na y\u00f6nelik en eski ve en kapsaml\u0131 \u00e7abalardan birini g\u00f6stermi\u015ftir.\u00a0Aristo i\u00e7in D\u00fcnya \u00fczerinde bulunan b\u00fct\u00fcn nesneler i\u00e7in bu do\u011fal yer, d\u00fcnyan\u0131n merkezi idi (Bahsetti\u011fi evrenin merkezi Aristo’nun geosentrik evren modelindeki merkezdi).<\/p>\n

Yery\u00fcz\u00fc elementleri olan ta\u015f, demir ah\u015fap gibi a\u011f\u0131r cisimlerin, do\u011fal yerleri olan evrenin merkezine do\u011fru a\u015fa\u011f\u0131 do\u011fru hareket etmelerine neden olan do\u011falar\u0131 ile ilgili idi. G\u00f6ky\u00fcz\u00fc elementleri olan hava ve ate\u015f gibi hafif olanlar do\u011falar\u0131 gere\u011fi g\u00f6ky\u00fcz\u00fcne do\u011fru yukar\u0131ya hareket etmekteydi.<\/p>\n

Aristo ayr\u0131ca nesnelerin a\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131yla orant\u0131l\u0131 bir h\u0131zda d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcne inan\u0131yordu. Di\u011fer bir deyi\u015fle, ah\u015fap bir cisim ile ayn\u0131 ebatta metal bir cisim al\u0131p ikisini ayn\u0131 anda y\u00fcksekten b\u0131rak\u0131rsan\u0131z, a\u011f\u0131r oln metal nesne ah\u015fap olana oranla daha h\u0131zl\u0131 d\u00fc\u015fecektir.<\/p>\n

Sezgisel anlay\u0131\u015f\u0131m\u0131z ve d\u00fcnyan\u0131n nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131na dair temel g\u00f6zlemlerimizle olduk\u00e7a uyumlu olan Aristo’nun modeli ilk yer\u00e7ekimi tan\u0131mlamas\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Hintli Aryabhata<\/strong> (M.S 476 – 550) ilk olarak, gezegenlerin eliptik y\u00f6r\u00fcngeleri izleyen eksenlerinde d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve bu nedenle D\u00fcnya d\u00f6nerken\u00a0 \u00fczerindeki nesnelerin neden d\u00fc\u015fmedi\u011fini\u00a0a\u00e7\u0131klayarak, d\u00fcnya merkezli bir\u00a0g\u00fcne\u015f sistemi fikrini geli\u015ftirdi.\u00a0Hintli g\u00f6kbilimci ve matematik\u00e7i Brahmagupta<\/strong>, yer\u00e7ekimi i\u00e7in \u00e7ekici kuvvet anlam\u0131na gelen “gurutv\u0101kar\u1e63a the”tan\u0131mlamas\u0131n\u0131 kulland\u0131.<\/p>\n

Galileo<\/a> ve Hareket Yasas\u0131<\/h3>\n

Aristo’nun bir maddenin do\u011fal yerine do\u011fru hareketi hakk\u0131ndaki felsefi teorisi, Galileo Galilei zaman\u0131na kadar yakla\u015f\u0131k 2.000 y\u0131l boyunca kabul g\u00f6rd\u00fc.\u00a017. y\u00fczy\u0131lda Galileo, e\u011fik d\u00fczlemlerde farkl\u0131 a\u011f\u0131rl\u0131klardaki nesneleri yuvarlayarak deneyler yapt\u0131 ve a\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131ndan ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak ayn\u0131 h\u0131zlanma oran\u0131yla d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ke\u015ffetti.\u00a0Ampirik (Deneysel) kan\u0131tlara ek olarak, Galileo bu sonuca destek olmak i\u00e7in teorik bir d\u00fc\u015f\u00fcnce deneyi kurdu.<\/p>\n

Isaac Newton<\/a>‘un Genel \u00c7ekim Yasas\u0131<\/h2>\n

Sir Isaac Newton, D\u00fcnya’da g\u00f6zlemlenen d\u00fc\u015fme hareketinin, Ay ve di\u011fer nesnelerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 hareketin ayn\u0131 karakterde oldu\u011funu ve bunlar\u0131n birbirleriyle ili\u015fkili oldu\u011funun fark\u0131na vard\u0131.\u00a0Newton taraf\u0131ndan ortaya at\u0131lan bu fikir, Galileo’nun eserleri ve\u00a0ayn\u0131 zamanda Galileo’nun \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndan \u00f6nce geli\u015ftirilmi\u015f olan Nicholaus Copernicus (Kopernik)<\/a> taraf\u0131ndan helyosentrik (G\u00fcne\u015f Sistemi) model \u00fczerine kurulmu\u015ftur.<\/p>\n

Newton Genel \u00c7ekim Yasas\u0131na g\u00f6re; Evrendeki t\u00fcm cisimler birbirini \u00e7eker. G\u00fcne\u015f gezegenleri, gezegenler g\u00fcne\u015fi, gezegenler uydular\u0131, uydular gezegenleri \u00e7ekti\u011fi gibi d\u00fcnya \u00fczerindeki ta\u015f, a\u011fa\u00e7, masa, sandalye, insan gibi nesneler de birbirini \u00e7eker. T\u00fcm bu \u00e7ekim kuvvetine genel olarak \u201ck\u00fctle \u00e7ekim kuvveti\u201d ad\u0131 verilir. Bu kuvveti genel olarak ifade eden bir yasa \u201cNewton\u2019un Genel \u00c7ekim Yasas\u0131\u201d d\u0131r.<\/p>\n

Newton, “iki cisim aras\u0131ndaki \u00e7ekim kuvveti cisimlerin k\u00fctleleri ile do\u011fru orant\u0131l\u0131 oldu\u011funu ve ayn\u0131 zamanda aralar\u0131ndaki uzakl\u0131\u011f\u0131n karesi ile ters orant\u0131l\u0131” oldu\u011funu ifade etmi\u015ftir.\u00a0\u00c7ekim kuvvetinin b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc a\u015fa\u011f\u0131daki form\u00fcl ile ifade edilir.<\/p>\n

\"newton-formulu\"<\/p>\n

Albert Einstein<\/a> Yer\u00e7ekimini Yeniden Tan\u0131mlad\u0131<\/h2>\n

Yer\u00e7ekimi anlay\u0131\u015f\u0131m\u0131zda bir sonraki \u00f6nemli ad\u0131m, Albert Einstein’\u0131n Genel G\u00f6relilik Kuram\u0131<\/strong> bi\u00e7iminde kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kt\u0131.\u00a0Genel G\u00f6relilik Kuram\u0131na g\u00f6re, hacmin bi\u00e7im de\u011fi\u015fmesi \u00e7ekim kuvvetine ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Yer\u00e7ekimi, anlay\u0131\u015f\u0131m\u0131za\u00a0uyumlu bir \u015fekilde cisimlerin yolunu de\u011fi\u015ftirir. Uzayda nesneler yak\u0131nlardaki b\u00fcy\u00fck nesnelerin \u00e7ekim g\u00fcc\u00fc ile hareket ederek en k\u0131sa yolu izlerler.<\/p>\n

Daha anla\u015f\u0131l\u0131r olmas\u0131 i\u00e7in \u00e7ekim kavram\u0131 \u00d6rne\u011fin, geni\u015f bir trambolinin ortas\u0131na a\u011f\u0131r bir bowling topu koyuldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnelim. Bowling topunun a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 nedeniyle a\u015fa\u011f\u0131 do\u011fru bir \u00e7\u00f6kme olu\u015facakt\u0131r. Trambolinin genel y\u00fczeyi d\u00fcz \u015feklini korurken, bowling topunun koyuldu\u011fu alanda sarkma e\u011frileri olu\u015facakt\u0131r. \u0130\u015fte ayn\u0131 bu \u00f6rnekte oldu\u011fu gibi a\u011f\u0131rl\u0131k esnek trambolin y\u00fczeyini nas\u0131l bozuyorsa madde de uzayda \u00e7arp\u0131kl\u0131klar ve e\u011frilikler meydana getirirmektedir. Bu duruma \u00e7ekim ad\u0131 verilmektedir.<\/p>\n

Deneyi biraz daha ileri g\u00f6t\u00fcr\u00fcrsek; trambolin \u00fczerinde birbirine yak\u0131n iki bowling topu koyuldu\u011funda birbirlerine do\u011fru hareket etme e\u011filimi g\u00f6sterirler. Trambolin y\u00fczeyindeki sarkma iki cismi birbirine do\u011fru hareket etmeye zorlar. Bowling toplar\u0131ndan biri hafif biri a\u011f\u0131rsa, o zaman hafif olan a\u011f\u0131r olan bowling topuna do\u011fru hareket edecektir. Bu hareket, uzaydaki cisimler i\u00e7in de ge\u00e7erlidir.<\/p>\n

\"genel-gorelilik-teorisi-kurami\"<\/p>\n

Yer\u00e7ekimini e\u015fit tarafl\u0131 form\u00fcl veya denklem haline getirmek i\u00e7in kitlelerin de\u011feri veya aralar\u0131ndaki mesafeden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak yer\u00e7ekiminin do\u011fru kuvvetini verecek bir \u00e7arpan fakt\u00f6r veya sabit olmal\u0131d\u0131r. Bu yer\u00e7ekimi sabiti ilk kez Henry Cavendish taraf\u0131ndan 1797’de \u00f6l\u00e7\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n

Yer\u00e7ekimi, D\u00fcnya y\u00fczeyinde veya yak\u0131n\u0131ndaki nesneleri etkiler ve onlara\u00a0yer \u00e7ekimi ivmesini\u00a0kazand\u0131r\u0131r. D\u00fcnya y\u00fczeyinde t\u00fcm nesneler bu ivme ile d\u00fc\u015ferler.\u00a0Ba\u015fka bir deyi\u015fle, yer\u00e7ekimi, ivme ile tam olarak e\u015fde\u011ferdir. 1911-1915 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda ba\u015flang\u0131\u00e7ta e\u015fde\u011ferlik ilkesi olarak ifade edilen bu fikir resmi olarak Einstein’\u0131n genel g\u00f6relilik kuram\u0131yla geli\u015ftirildi.<\/p>\n

Kuantum Yer\u00e7ekimi Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131<\/h3>\n

Kuantum fizi\u011finin anla\u015f\u0131lmas\u0131yla birlikte Genel G\u00f6relilik Kuram\u0131’n\u0131n bile anlaml\u0131 sonu\u00e7lar vermedi\u011fi baz\u0131 durumlar ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.\u00a0Bu \u00f6rneklerin en iyi bilinenleri, kara deliklerin s\u0131n\u0131rlar\u0131na kadar uzanmaktad\u0131r. Uzay zaman\u0131n\u0131n p\u00fcr\u00fczs\u00fcz kuma\u015f\u0131, kuantum fizi\u011fi i\u00e7in gerekli olan par\u00e7ac\u0131kl\u0131k ile uyumsuzdur.<\/p>\n

Bu durum teorik olarak, fizik\u00e7i Stephen Hawking taraf\u0131ndan kara deliklerin Hawking radyasyonu enerjisi yayd\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6ren bir a\u00e7\u0131klama ile giderilmi\u015ftir.<\/p>\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fczde gerekli olan \u015fey, kuantum fizi\u011fini de tamamen i\u00e7erebilen kapsaml\u0131 bir yer\u00e7ekimi teorisidir. Bunu ger\u00e7ekle\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015fan bir \u00e7ok fizik\u00e7i halen \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r fakat hen\u00fcz bilim d\u00fcnyas\u0131 taraf\u0131ndan genel olarak kabul g\u00f6ren,\u00a0kuantum fizi\u011fini de kapsayan, deneysel kan\u0131tlara dayal\u0131 yeni bir yer\u00e7ekimi yasas\u0131 veya \u00e7ekim yasas\u0131 ortaya koyulamam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Yer \u00e7ekimi ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z en genel olgulardan biridir ve eski \u00e7a\u011flardan beri bilim adamlar\u0131n\u0131n nesnelerin neden d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc anlamaya \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 hi\u00e7 de \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 de\u011fildir.\u00a0D\u00fcnyan\u0131n, \u00fczerinde ve \u00e7evresinde yer alan b\u00fct\u00fcn nesneleri merkezine…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":9018,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[92],"tags":[1700,3098],"class_list":["post-9016","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim","tag-aristo","tag-yercekimini"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9016"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=9016"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9016\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12194,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9016\/revisions\/12194"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/9018"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=9016"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=9016"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=9016"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}