{"id":9363,"date":"2018-02-19T00:33:22","date_gmt":"2018-02-18T22:33:22","guid":{"rendered":"http:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/?p=9363"},"modified":"2018-02-19T00:52:26","modified_gmt":"2018-02-18T22:52:26","slug":"linux-isletim-sistemini-kim-buldu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/?p=9363","title":{"rendered":"Linux i\u015fletim sistemini kim buldu"},"content":{"rendered":"

Linux’un icad\u0131 tarihi, 1991 y\u0131l\u0131nda, Finlandiyal\u0131 bir \u00f6\u011frenci olan Linus Torvalds<\/strong>‘\u0131n yeni bir \u00fccretsiz i\u015fletim sistemi \u00e7ekirde\u011fi yapmak i\u00e7in giri\u015fti\u011fi ki\u015fisel bir proje ile ba\u015flad\u0131. O zamandan beri ortaya \u00e7\u0131kan Linux \u00e7ekirde\u011fi, g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar ge\u00e7en zaman boyunca s\u00fcrekli bir b\u00fcy\u00fcme g\u00f6sterdi. 1991’de kaynak kodunun ilk yay\u0131nlanmas\u0131ndan bu yana, ba\u015flang\u0131\u00e7ta bir ka\u00e7 C dosyas\u0131ndan olu\u015fan linux, 2015’te 4.2.3 s\u00fcr\u00fcm\u00fcnde ve GNU Genel Kamu Lisans\u0131 alt\u0131nda 18 milyondan fazla sat\u0131rdan olu\u015fan kaynak koduyla olduk\u00e7a b\u00fcy\u00fcd\u00fc.<\/p>\n

Unix<\/h3>\n

AT & T, Multics projesini b\u0131rakt\u0131ktan sonra, 1969 y\u0131l\u0131nda Unix i\u015fletim sistemi Ken Thompson<\/strong> ve Dennis Ritchie<\/strong> taraf\u0131ndan tasarland\u0131 ve ilk kez 1970 y\u0131l\u0131nda piyasaya s\u00fcr\u00fcld\u00fc. Daha sonra,\u00a01973 y\u0131l\u0131nda UNIX’i ta\u015f\u0131nabilir yapmak i\u00e7in yeni bir programlama dili olan C ile yeniden yazd\u0131lar. Unix’in kolay bulunmas\u0131 ve ta\u015f\u0131nabilir olmas\u0131, akademik kurumlar ve i\u015fletmeler taraf\u0131ndan yayg\u0131n olarak kabul g\u00f6rmesine, kopyalanmas\u0131na ve de\u011fi\u015ftirilmesine neden oldu.<\/p>\n

Linux’u kim icat etti<\/h3>\n

1991’de Linus Torvalds, Helsinki \u00dcniversitesi’nde bilgisayar bilimleri e\u011fitimi s\u0131ras\u0131nda daha sonra Linux \u00e7ekirde\u011fi haline gelen bir proje ba\u015flatt\u0131. IBM-PC 80386 i\u015flemcili yeni bilgisayar\u0131n\u0131n t\u00fcm fonkisyonlar\u0131n\u0131 kullanmak istedi\u011fi i\u00e7in program\u0131 \u00f6zellikle kulland\u0131\u011f\u0131 donan\u0131ma uygun ve bir i\u015fletim sisteminden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak yazd\u0131. Geli\u015ftirme Andy Tannenbaum taraf\u0131ndan geli\u015ftirilmi\u015f olan MINIX i\u015fletim sistemi \u00fczerinde GNU C derleyicisi kullan\u0131larak yap\u0131ld\u0131. GNU C Derleyici halen Linux i\u00e7in ana derleyicidir. Ancak kod, Intel C Derleyicisi gibi di\u011fer derleyiciler ile olu\u015fturulabilir.<\/p>\n

Torvalds Just for Fun adl\u0131 kitab\u0131nda kitab\u0131nda anlatt\u0131\u011f\u0131 gibi sonunda bir i\u015fletim sistemi \u00e7ekirde\u011fi yazmaya ba\u015flad\u0131. 25 A\u011fustos 1991’de, (21 ya\u015f\u0131nda) bu sistemi Usenet’te “comp.os.minix” haber grubunda duyurdu.<\/p>\n

Minix kullanan herkese merhaba –<\/p>\n

386 (486) AT klonu i\u00e7in (\u00fccretsiz) bir i\u015fletim sistemi (sadece bir hobi, b\u00fcy\u00fck ve profesyonel gnu olmayacak) yap\u0131yorum. Nisan’dan bu yana haz\u0131rl\u0131yorum ve \u015fu anda ba\u015flat\u0131lmaya haz\u0131r. Minix kullananlardan \u0130\u015fletim sistemim ile ilgili be\u011fendikleri\/be\u011fenmedikleri \u015feyler hakk\u0131nda geri bildirim almak isterim.<\/p>\n

Birka\u00e7 ay i\u00e7inde pratik bir \u015feyler ortaya \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131n\u0131 umut ediyorum. Ne gibi \u00f6zelliklere sahip olmas\u0131n\u0131 istedi\u011finizi belirtin. Her t\u00fcrl\u00fc \u00f6neriye a\u00e7\u0131\u011f\u0131m, ancak yapaca\u011f\u0131ma s\u00f6z veremem \ud83d\ude42<\/p>\n

Linus (torvalds@kruuna.helsinki.fi)<\/p>\n

Not: Evet – herhangi bir minix kodu \u00fccretsiz ve \u00e7ok i\u015f par\u00e7ac\u0131kl\u0131 bir fs var. Ta\u015f\u0131nabilir de\u011fil (386 g\u00f6rev de\u011fi\u015ftirme kullan\u0131yor vb.) Ve AT-harddisk’lerden ba\u015fka bir \u015feyi b\u00fcy\u00fck ihtimalle desteklemeyecek, \u015fimdilik s\u00f6yleyeceklerim bunlar :-(.<\/p><\/blockquote>\n

Linus Torvalds, icad\u0131n\u0131 Freax<\/strong> “free”, “freak” ve “x” (Unix’e bir al\u0131nt\u0131 olarak) olarak adland\u0131rmak istemi\u015fti. Sistemle ilgili \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na ba\u015flarken yakla\u015f\u0131k 6 ay dosyalar\u0131 “Freax” ad\u0131 alt\u0131nda saklad\u0131. Torvalds\u00a0 “Linux” ad\u0131n\u0131 da d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fc fakat ba\u015flang\u0131\u00e7ta bunu \u00e7ok egoist\u00e7e oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in kullanmad\u0131.<\/p>\n

\"Linus-Torvalds\"<\/p>\n

Geli\u015ftirmeyi daha kolay hale getirmek i\u00e7in, Eyl\u00fcl 1991’de dosyalar\u0131 FUNET’in FTP sunucusuna (ftp.funet.fi) y\u00fckledi. FTP sunucusunun g\u00f6n\u00fcll\u00fc y\u00f6neticilerinden biri olan Helsinki Teknoloji \u00dcniversitesi’nden Ari Lemmke, “Freax”\u0131n iyi bir isim oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyordu. Dolay\u0131s\u0131yla, projeyi Torvalds’a dan\u0131\u015fmadan sunucuda “Linux” olarak adland\u0131rd\u0131. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta itiraz etse de daha sonra Torvalds “Linux” ad\u0131n\u0131n kullan\u0131lmas\u0131na izin verdi.<\/p>\n

Torvalds, “Linux” s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn nas\u0131l telaffuz edilmesi gerekti\u011fini g\u00f6stermek i\u00e7in, \u00e7ekirdek kaynak koduna bir sesli bir mesaj ekledi.<\/p>\n

\u00c7ekirdekle birlikte kullan\u0131lacak yaz\u0131l\u0131m, \u00fccretsiz bir yaz\u0131l\u0131m lisans\u0131 olan GNU Genel Kamu Lisans\u0131 kapsam\u0131nda lisanslanan, GNU projesinin bir par\u00e7as\u0131 olarak geli\u015ftirilen yaz\u0131l\u0131md\u0131. Linux \u00e7ekirde\u011finin ilk s\u00fcr\u00fcm\u00fc Linux 0.01 yay\u0131nland\u0131.<\/p>\n

Torvalds “Linux s\u00fcr\u00fcm 0.01 i\u00e7in Notlar” da Linux’u \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rmak i\u00e7in gereken GNU yaz\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 listedi:<\/p>\n

Ne yaz\u0131k ki, bu \u00e7ekirdek tek ba\u015f\u0131na sizi bir yere g\u00f6t\u00fcrmez. \u00c7al\u0131\u015fan bir sistem elde etmek i\u00e7in bir kabuk, derleyici, k\u00fct\u00fcphane vb. ne ihityac\u0131n\u0131z olacak. Bunlar ayr\u0131 par\u00e7alar ve daha s\u0131k\u0131 (hatta daha gev\u015fek) telif hakk\u0131 alt\u0131nda olabilir. Linux ile kullan\u0131lan ara\u00e7lar\u0131n \u00e7o\u011fu GNU yaz\u0131l\u0131m\u0131d\u0131r ve GNU kopyalanmas\u0131 alt\u0131ndad\u0131r. Bu ara\u00e7lar da\u011f\u0131t\u0131mda de\u011fildir – ben\u00a0(veya GNU)’dan bilgi isteyin.<\/p><\/blockquote>\n

Linux Lisans\u0131<\/h3>\n

1992’de \u00e7ekirde\u011fi GNU Genel Kamu Lisans\u0131 alt\u0131nda serbest b\u0131rakmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc. \u0130lk olarak bu karar\u0131 0.12 s\u00fcr\u00fcm\u00fcn\u00fcn yay\u0131n notlar\u0131nda a\u00e7\u0131klad\u0131. Aral\u0131k 1992 ortas\u0131nda GNU GPL’yi kullanarak 0.99 s\u00fcr\u00fcm\u00fcn\u00fc yay\u0131nlad\u0131. Linux ve GNU geli\u015ftiricileri, tamamen i\u015flevsel ve \u00f6zg\u00fcr bir i\u015fletim sistemi olu\u015fturmak i\u00e7in GNU bile\u015fenlerini Linux ile b\u00fct\u00fcnle\u015ftirmek i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar. Torvalds, “Linux’u\u00a0 GPL (Generel Public License – Genel Kamu Lisans\u0131) yapmak kesinlikle benim en iyi karar\u0131md\u0131” dedi.<\/p>\n

Yakla\u015f\u0131k 2000’lerde Torvalds, linux \u00e7ekirde\u011fi i\u00e7in kullan\u0131lan lisans\u0131n, ortak\u00a0 olmaks\u0131z\u0131n tam olarak GPLv2 oldu\u011funu a\u00e7\u0131klad\u0131.<\/p>\n

2007’de, y\u0131llarca s\u00fcren taslak tart\u0131\u015fmalardan sonra, GPLv3 yay\u0131nland\u0131. Torvalds ve \u00e7ekirdek geli\u015ftiricilerin \u00e7o\u011funlu\u011fu, linux \u00e7ekirde\u011fi i\u00e7in yeni lisans\u0131 kabul etmeye karar verdi.<\/p>\n

“Linux” ismi ba\u015flang\u0131\u00e7ta Torvalds taraf\u0131ndan yaln\u0131zca Linux \u00e7ekirde\u011fi i\u00e7in kullan\u0131ld\u0131. Bununla birlikte, \u00e7ekirdek di\u011fer yaz\u0131l\u0131mlarla, \u00f6zellikle GNU projesininki ile birlikte s\u0131kl\u0131kla kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Linux GNU yaz\u0131l\u0131m\u0131n\u0131n en h\u0131zl\u0131 adaptasyonu oldu. Haziran 1994’te GNU b\u00fclteninde Linux’a “\u00fccretsiz bir UNIX klonu” ad\u0131 verildi. Debian projesi onun \u00fcr\u00fcn\u00fcn\u00fc Debian GNU \/ Linux olarak adland\u0131rmaya ba\u015flad\u0131.<\/p>\n

May\u0131s 1996’da Richard Stallman, sistemin t\u00fcr\u00fcn\u00fcn Linux’dan Lignux olarak yeniden adland\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 Emacs 19.31 edit\u00f6r\u00fcn\u00fc yay\u0131nlad\u0131. Lingux ad\u0131, \u00f6zellikle GNU ve Linux’un kombinasyonuna at\u0131fta bulunmak i\u00e7in tasarland\u0131, ancak bu k\u0131sa s\u00fcre i\u00e7erisinde “GNU \/ Linux” ile de\u011fi\u015ftirildi.\u00a0\u00c7o\u011fu ki\u015fi, GNU ve Debian projelerinin kombinasyonunu belirtmek i\u00e7in basit\u00e7e “Linux” terimini kullan\u0131yor.<\/p>\n

Penguen Maskotu ve Logosu<\/h3>\n

Torvalds 1996’da bir penguen fig\u00fcr\u00fcn\u00fcn Linux i\u00e7in maskot olaca\u011f\u0131n\u0131 duyurdu. Torvalds, pengueni se\u00e7me nedeni olarak, Canberra, Avustralya’daki Ulusal Hayvanat Bah\u00e7esi ve Akvaryumuna yapt\u0131\u011f\u0131 ziyarette k\u00fc\u00e7\u00fck bir penguenin (Eudyptula minor) kendisini \u0131s\u0131rd\u0131\u011f\u0131ndan bahsetti. Larry Ewing, bu tan\u0131ma dayanarak g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn tan\u0131nm\u0131\u015f logonun orijinal tasla\u011f\u0131n\u0131 haz\u0131rlad\u0131. Tux ad\u0131, James Hughes taraf\u0131ndan Torvalds ve Unix kelimlerinin bir bile\u015fimi ve Tuxedo (Smokin) kelimesinin k\u0131saltmas\u0131 olarak \u00f6nerildi. Penguenin ad\u0131 Tux<\/strong> oldu.<\/p>\n

Linux \u00fczerinde yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 topluluk (Linux kullanan ve \u00f6nerilen iyile\u015ftirmeleri bak\u0131m alanlar\u0131na g\u00f6nderen d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131ndaki binlerce programc\u0131) taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirilir. \u00c7e\u015fitli \u015firketler, sadece \u00e7ekirde\u011fin geli\u015ftirilmesinde de\u011fil, ayn\u0131 zamanda Linux ile da\u011f\u0131t\u0131lan yard\u0131mc\u0131 yaz\u0131l\u0131mlar\u0131n g\u00f6vdesinin yaz\u0131m\u0131nda da yard\u0131mc\u0131 oldu. \u015eubat 2015 itibar\u0131yla, Linux \u00e7ekirdek geli\u015ftiricilerinin % 80’inden fazlas\u0131 \u00fccretli olarak \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.<\/p>\n

Hem Debian gibi organize projeler, hem de do\u011frudan Fedora ve openSUSE gibi \u015firketlerle ba\u011flant\u0131l\u0131 projeler yay\u0131nland\u0131. \u0130lgili projelerin \u00fcyeleri, fikir al\u0131\u015fveri\u015finde bulunmak i\u00e7in \u00e7e\u015fitli konferans ve fuarlarda bir araya geliyor. Bu fuarlar\u0131n en b\u00fcy\u00fcklerinden biri, Linux ve onunla ili\u015fkili projeleri tart\u0131\u015fmak i\u00e7in y\u0131lda yakla\u015f\u0131k 10.000 ki\u015finin kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 Almanya’daki LinuxTag’d\u0131r.<\/p>\n

K\u0131saca Linux Nedir?<\/h3>\n

Linux, serbest\u00e7e da\u011f\u0131t\u0131labilen, \u00e7ok g\u00f6revli ve \u00e7ok kullan\u0131c\u0131l\u0131 UNIX i\u015fletim sisteminin bir t\u00fcrevidir. Linux, \u0130nternet \u00fczerinde ilgili ve merakl\u0131 bir\u00e7ok ki\u015fi taraf\u0131ndan ortak olarak geli\u015ftirilmektedir.\u00a0Ba\u015fta IBM-PC uyumlu ki\u015fisel bilgisayarlar olmak \u00fczere bir\u00e7ok platformda \u00e7al\u0131\u015fabilen ve \u00fccretsiz bir i\u015fletim sistemidir.<\/p>\n

Linux i\u015fletim sisteminin a\u00e7\u0131k kaynak kodlar\u0131 internet \u00fczerinden yay\u0131nlanmakta, d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131nda kullan\u0131c\u0131lar taraf\u0131ndan test edilmekte, hatalar\u0131 ve eksiklikleri tesbit edilerek d\u00fczeltilmekte ve geli\u015ftirilmektedir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Linux’un icad\u0131 tarihi, 1991 y\u0131l\u0131nda, Finlandiyal\u0131 bir \u00f6\u011frenci olan Linus Torvalds‘\u0131n yeni bir \u00fccretsiz i\u015fletim sistemi \u00e7ekirde\u011fi yapmak i\u00e7in giri\u015fti\u011fi ki\u015fisel bir proje ile ba\u015flad\u0131. O zamandan beri ortaya \u00e7\u0131kan…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":9683,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[3121,3109],"class_list":["post-9363","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teknoloji","tag-isletim-sistemi","tag-linux"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9363"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=9363"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9363\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9687,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9363\/revisions\/9687"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/9683"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=9363"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=9363"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=9363"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}