Gaspard Monge (9 May\u0131s 1746 \u2013 28 Temmuz 1818), matematik\u00e7i ve bilim adam\u0131d\u0131r. Tasar\u0131m Geometri’nin (teknik \u00e7izimin matematiksel temeli) mucidi ve kurucusu ve diferansiyel geometrinin babas\u0131 kabul edilmektedir.\u00a019. y\u00fczy\u0131lda Fransa\u2019da ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
9 May\u0131s 1746 tarihinde Fransa\u2019n\u0131n Cote-d\u2019or eyaleti, Beaune kasabas\u0131nda do\u011fdu. Babas\u0131 Jacques Monge bir seyyar sat\u0131c\u0131yd\u0131. Fakir bir ailenin \u00e7ocu\u011fu olan Monge, yard\u0131mseverlerin katk\u0131lar\u0131 sayesinde e\u011fitim ald\u0131.<\/p>\n
Beaune’deki Oratorians kolejinde ilk e\u011fitimini ald\u0131. 1762’de Lyon’da Coll\u00e8ge de la Trinite’ye gitti, burada okumaya ba\u015flad\u0131ktan bir y\u0131l sonra, sadece on yedi ya\u015f\u0131nda iken fizik \u00f6\u011fretmeni oldu.\u00a01764’te e\u011fitimini tamamlad\u0131ktan sonra Beaune’ye geri d\u00f6nd\u00fc ve kasaban\u0131n geni\u015f \u00e7apl\u0131 bir plan\u0131n\u0131 haz\u0131rlad\u0131. Plan\u0131 yaparken g\u00f6zlem metodlar\u0131 ve gerekli ara\u00e7lar\u0131 icat etti. Plan kasaba y\u00f6netimine sunuldu.<\/p>\n
Kasaban\u0131n belediyesinde g\u00f6rev yapan m\u00fchendislerden biri, M\u00e9zi\u00e8res askeri bir okul olan Ecole Royale du G\u00e9nie’nin okul komutan\u0131na Monge’a teknik ressam olarak bir i\u015f vermesi i\u00e7in tavsiye mektubu yazd\u0131. Burada el becerisi \u00e7ok takdir g\u00f6rd\u00fc fakat matematiksel becerileri pek g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nmad\u0131.<\/p>\n
Teknoloji m\u00fchendisi ve tarih\u00e7i L. T. C. Rolt, Monge’y\u0131 m\u00fchendislik \u00e7izimi icat eden insan olarak nitelemektedir.<\/p><\/blockquote>\n
1766 y\u0131l\u0131nda \u00c9cole Royale’de matematik profes\u00f6r\u00fc olan Charles Bossut ile temasa ge\u00e7ti ve onun yan\u0131nda matematik okutman\u0131 olarak \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131. Bossut, \u00c9cole Royale du G\u00e9nie’den ayr\u0131ld\u0131ktan sonra, Ocak 1769’da yerine ge\u00e7ti ve 1770’de deneysel fizik b\u00f6l\u00fcne \u00f6\u011fretim g\u00f6revlisi olarak atand\u0131.\u00a01777’de Monge, bir demirhane sahibi olan Cath\u00e9rine Huart ile evlendi.\u00a0Bu evlilik Monge’yu metalurjiye ilgi duymaya y\u00f6nlendirdi.<\/p>\n
1780 de Louvre\u2019de hidrodinamik dersleri vermek \u00fczere Turgot taraf\u0131ndan Paris\u2019e \u00e7a\u011fr\u0131ld\u0131. 1780’de Frans\u0131z Bilimler Akademisine \u00fcye oldu. 1783 te de Donanmaya girdi. 1786’da Trait\u00e9 \u00e9l\u00e9mentaire de la statique’yi yazd\u0131 ve yay\u0131nlad\u0131.<\/p>\n
Frans\u0131z Devrimi, Monge kariyerinin seyrini tamamen de\u011fi\u015ftirdi. Devrimin g\u00fc\u00e7l\u00fc bir destekleyicisiydi ve 1792’de Yasama Meclisi ve Y\u00fcr\u00fctme Konseyi taraf\u0131ndan, Deniz Bakanl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6revine getirildi. 10 A\u011fustos 1792’den 10 Nisan 1793’e kadar bu g\u00f6revde bulundu. Kamu G\u00fcvenli\u011fi Komitesi, akademisyenlere cumhuriyetin korunmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olmalar\u0131 i\u00e7in bir \u00e7a\u011fr\u0131 yapt\u0131. Bu \u00e7a\u011fr\u0131ya uyarak,\u00a0 “Le l’Art de Fabriquer Les canons ve Avis aux ” adl\u0131 (Demir \u00c7elik yap\u0131m\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan i\u015f\u00e7iler i\u00e7in Silah Yapma Sanat\u0131) eserini yazd\u0131.<\/p>\n
1795 y\u0131l\u0131nda Ecole Normale\u2019nin kurulmas\u0131na b\u00fcy\u00fck katk\u0131da bulundu ve bu okulda Tasar\u0131m Geometri dersi okuttu. Bir s\u00fcre sonra da, Ecole Polytechnique\u2019i kurdu ve burada “Y\u00fczeyler Teorisi” \u00fczerine dersler verdi. Tasar\u0131 Geometrinin (Deskriftif) kurucusu olarak b\u00fcy\u00fck matematik\u00e7iler aras\u0131nda yer ald\u0131. Analizin geometrik uygulamalar\u0131 \u00fczerinde de ara\u015ft\u0131rmalar yapt\u0131.<\/p>\n
May\u0131s 1796’dan Ekim 1797’ye kadar Monge, \u0130talya’da bulundu.\u00a0Oradayken Napolyon Bonapart ile dost oldu.\u00a01798’de k\u0131sa \u00f6m\u00fcrl\u00fc Roma Cumhuriyeti’nin kurulu\u015funda g\u00f6rev almak \u00fczere tekrar \u0130talya’ya g\u00f6nderildi.\u00a0\u0130talya\u2019da g\u00f6revlendirildi\u011fi s\u0131rada, M\u0131s\u0131r!da bir enstit\u00fc kurulmas\u0131na karar verdiler ve orada g\u00f6rev alacak bilim adamlar\u0131n\u0131 se\u00e7ti.\u00a0Fransa’ya d\u00f6nd\u00fckten sonra, \u00c9cole Polytechnique’in Direkt\u00f6r\u00fc olarak atand\u0131.\u00a0Daha Napolyon Bonapart\u2019la birlikte, M\u0131s\u0131r seferine kat\u0131larak, M\u0131s\u0131r Kahire’de kurulan Institut d’\u00c9gypte (M\u0131s\u0131r Bilim ve Sanat Enstit\u00fcs\u00fc)’i ba\u015fkan s\u0131fat\u0131yla idare etti.\u00a0M\u0131s\u0131r Peluse Harabelerinde yap\u0131lan kaz\u0131lar\u0131 ve bilimsel ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 y\u00fcr\u00fctt\u00fc ve M\u0131s\u0131r Enstit\u00fcs\u00fc ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na tayin edildi. 1798’de Fransa\u2019ya d\u00f6n\u00fcnce, Ecole Poltechnique\u2019deki derslerine yeniden ba\u015flad\u0131.<\/p>\n
1806-1807 y\u0131llar\u0131nda, imparatorluk d\u00f6neminde senat\u00f6r oldu ve kendisine peluse Comte\u2019i onuru verildi. Sonra Napolyon’un d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcyle ve krall\u0131k rejiminin yeniden kurulmas\u0131yla b\u00fct\u00fcn resmi ve akademik g\u00f6revleriyle birlikte bu unvan\u0131 da elinden al\u0131nd\u0131, enstit\u00fc \u00fcyeli\u011fine de son verildi. \u00d6zellikle\u00a0 Politeknik Okulundaki k\u00fcrs\u00fcs\u00fcn\u00fcn de elinden al\u0131nmas\u0131na son derece \u00fcz\u00fclerek, ruhi bunal\u0131m i\u00e7ine d\u00fc\u015ft\u00fc ve bu sars\u0131nt\u0131 ona \u00e7ok a\u011f\u0131r geldi.<\/p>\n
Monge, 28 Temmuz 1818’de Paris’te \u00f6ld\u00fc. Cenazesi \u00f6nce Paris’teki Le P\u00e8re Lachaise Mezarl\u0131\u011f\u0131nda bir t\u00fcrbe i\u00e7ine kondu ve daha sonra Paris’teki Panth\u00e9on’a nakledildi.\u00a0Heykeli 1849’da do\u011fdu\u011fu yer olan Beaune’de dikildi. Monge’nin ad\u0131 Eyfel Kulesi’nin taban\u0131nda yaz\u0131l\u0131 72 isminden biridir.<\/p>\n
Eserleri ve \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131<\/h3>\n
Monge\u2019\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131; 19. y\u00fczy\u0131lda, geometri ile ilgili yeni geli\u015fmelere yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. M\u00fchendis ve matematik\u00e7i olarak; \u00f6zellikle, matemati\u011fin pratik uygulamalar\u0131 \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Matematik<\/a> ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131 hem geometri<\/a>, hem de analitik a\u00e7\u0131dan y\u00f6nlendirmi\u015ftir.<\/p>\n
Monge\u2019nin matematikle ilgili \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 a\u015fa\u011f\u0131daki gibi \u00f6zetleyerek belirtmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/strong><\/p>\n
Mimarl\u0131k plan\u0131 ilkelerini bilimsel bir uygulama alan\u0131 olarak, baz\u0131 cisim problemlerini \u00e7\u00f6zerken, daha 1768 de d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc Tasar\u0131 Geometriyi (Deskriftif) kurmu\u015f ve sistemle\u015ftirmi\u015ftir.<\/p>\n
1800 de yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 m\u00fchendislik ve inceleme kitab\u0131nda, m\u00fchendislik ve mimarl\u0131k sanat\u0131n\u0131n uygulamalar\u0131ndan ba\u015fka, bu yeni bilimin, saf geometri i\u00e7in metot kayna\u011f\u0131 oldu\u011funu, baz\u0131 elemanlar\u0131n sanal olmas\u0131 halinde bile bu metotlar\u0131n ge\u00e7erli olaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi.<\/p>\n
Daha \u00f6nce a\u00e7\u0131klanmas\u0131 h\u00fck\u00fcmet taraf\u0131ndan (milli savunma gerek\u00e7esiyle) yasakland\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, ancak 1800\u2019lerde yay\u0131nlanma imkan\u0131na kavu\u015ftu\u011fu bu yeni “geometrik uygulamal\u0131” metodu i\u00e7eren eseri Tasar\u0131 geometri kitabn\u0131n, geometri \u00f6\u011fretim programlar\u0131na g\u00f6re haz\u0131rlanm\u0131\u015f kitaplardan temelde hi\u00e7 bir fark\u0131 yoktur. \u0130ki projeksiyon (irtisam) d\u00fczlemi vard\u0131r, g\u00f6lge \u00e7izgileri belirlidir ve kotlu geometri b\u00f6l\u00fcm\u00fcne de yer vermi\u015ftir.<\/p>\n