“Bilim adam\u0131” s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc 1834’te kullan\u0131lmaya ba\u015flad\u0131. Cambridge \u00dcniversitesi tarih\u00e7isi ve filozofu William Whewell bilim adam\u0131 (scientist) terimini, g\u00f6zlem ve deney yoluyla fiziksel ve do\u011fal d\u00fcnyan\u0131n yap\u0131s\u0131n\u0131 ve davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 inceleyen ki\u015fileri tan\u0131mlamak i\u00e7in kulland\u0131. \u0130lk modern bilim adam\u0131n\u0131n Charles Darwin ya da Michael Faraday gibi iki ikonik fig\u00fcre benzeyen bir ki\u015fiyi ifade etti\u011fini Whewell’in \u00e7a\u011fda\u015flar\u0131 oldu\u011funu kabul edebiliriz. Fakat bilim insan\u0131 terimi 1830’lardan \u00f6nce mevcut olmasa bile, bilim ad\u0131na ilkelerini somutla\u015ft\u0131ran insanlar vard\u0131.<\/p>\n
\u0130lk bilim adam\u0131n\u0131 bulmak i\u00e7in, zamanda daha da geriye gitmeliyiz. Antik Yunanl\u0131larda, yakla\u015f\u0131k M.\u00d6. 624 y\u0131l\u0131nda Milet kentinde ya\u015fayan filozof Thales<\/a> ismi kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kar. Yakla\u015f\u0131k M.\u00d6. 545’e Thales, bir\u00e7ok konuda hem bilimde hem de matematikte bir \u00e7ok ba\u015far\u0131 sa\u011flad\u0131, ancak yaz\u0131l\u0131 bir kay\u0131t b\u0131rakmad\u0131. Homeros gibi, pek \u00e7ok b\u00fcy\u00fck ba\u015far\u0131 i\u00e7in ad\u0131 ge\u00e7en Thales hi\u00e7 var olmam\u0131\u015f, kutsanm\u0131\u015f bir fig\u00fcr bile olabilir.<\/p>\n \u0130lk bilim adam\u0131 \u00fcnvan\u0131 i\u00e7in \u00d6klid<\/strong> (geometri’nin babas\u0131<\/a>) veya Ptolemaios<\/strong> (Batlamyus<\/strong> – D\u00fcnyay\u0131 evrenin merkezine yerle\u015ftiren ve bu y\u00fczden insanl\u0131\u011f\u0131 yanl\u0131\u015f y\u00f6nlendiren astronom) gibi di\u011fer eski Yunanl\u0131lar\u0131 da d\u00fc\u015f\u00fcnebiliriz. Fakat her ne kadar b\u00fcy\u00fck d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler olsalar da,\u00a0 b\u00fct\u00fcn bu insanlar\u0131n bilim anlay\u0131\u015f\u0131, hipotezleri ispatlamak i\u00e7in deneyler yapmak yerine arg\u00fcmanlar \u00fcretmeye dayan\u0131yordu.<\/p>\n Baz\u0131 tarih\u00e7iler, modern bilimin, Avrupa R\u00f6nesans\u0131n\u0131n ba\u015flamas\u0131ndan on y\u0131llar \u00f6nce Ortado\u011fu’da ya\u015fayan etkileyici Arap matematik\u00e7iler ve filozoflar taraf\u0131ndan ba\u015flat\u0131ld\u0131\u011f\u0131na inan\u0131yorlar. Bunlar aras\u0131nda H\u00e2rizm\u00ee<\/a>, \u0130bn-i Sina, el-Biruni<\/strong> ve \u0130bn-i Heysem<\/strong><\/a> bulnmaktad\u0131r<\/strong>. Asl\u0131nda pek \u00e7ok uzman, bug\u00fcnk\u00fc Irak’ta 965 – 1039 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda ya\u015fayan \u0130bn-i Heysem<\/strong>‘i ilk bilim adam\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcyor. \u0130bn-i Heysem<\/strong>\u00a0<\/strong>\u0130\u011fne deli\u011fi kameras\u0131n\u0131 icat etti, k\u0131r\u0131lma yasalar\u0131n\u0131 ke\u015ffetti, g\u00f6kku\u015faklar\u0131 ve tutulmalar gibi bir dizi do\u011fal fenomeni inceledi. Yine de bilimsel y\u00f6ntemlerinin modern ya da Ptolemy ve Yunan \u00f6nc\u00fclerden daha fazla olup olmad\u0131\u011f\u0131 belli de\u011fildir. Ayr\u0131ca o s\u0131rada h\u00e2l\u00e2 yayg\u0131n olan mistisizm anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n etkisinde olup olmad\u0131\u011f\u0131 da belli de\u011fildir.<\/p>\n Bilim adamlar\u0131 \u00fczerindeki Mistisizm (Tasavvuf) etkisinin ne zaman tamamen silindi\u011fini belirlemek neredeyse imk\u00e2ns\u0131z. Tespit edilmesi daha kolay olan \u015fey, modern bir bilim adam\u0131n\u0131n karakteristikleridir. Yazar Brian Clegg’e g\u00f6re modern bir bilim insan\u0131, deneyin \u00f6nemini kabul etmeli, matemati\u011fin temel bir ara\u00e7 oldu\u011funu kabul etmeli, bilgiyi \u00f6nyarg\u0131s\u0131z olarak d\u00fc\u015f\u00fcnmeli ve ileti\u015fim kurma gereksinimini anlamal\u0131d\u0131r. Bir ba\u015fka deyi\u015fle, dini dogma taraf\u0131ndan engellenmemeli ve nesnel olarak g\u00f6zlemlemeli, tepki vermeli ve objektif d\u00fc\u015f\u00fcnmeli. A\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131, 17. y\u00fczy\u0131lda bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalar yapan Christiaan Huygens, Robert Hooke, Isaac Newton gibi bir\u00e7ok ki\u015fi bu gereksinimlerin \u00e7o\u011funu kar\u015f\u0131l\u0131yorlard\u0131. Fakat bu \u00f6zelliklere sahip ilk bilim adam\u0131n\u0131 bulmak i\u00e7in daha geriye 16. y\u00fczy\u0131l\u0131n ortalar\u0131na R\u00f6nesans’a kadar gitmeliyiz.<\/p>\n Muhtemelen Galileo Galilei<\/a>‘yi R\u00f6nesans biliminin ba\u015f akt\u00f6r\u00fc olarak biliyorsunuz. Aristo<\/a>‘nun hareket hakk\u0131ndaki fikirlerinde devrim yapt\u0131, kuvvet, atalet ve ivme gibi karma\u015f\u0131k kavramlar\u0131 a\u00e7\u0131klamaya ba\u015flad\u0131. \u0130lk teleskoplardan birini in\u015fa etti ve kozmosu incelemek i\u00e7in kulland\u0131. Cihaz\u0131n\u0131n mercekleri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc D\u00fcnya’y\u0131, evrenin merkezinden \u00e7\u0131kar\u0131p uygun olan yerine koydu. T\u00fcm \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda, Galileo g\u00f6zlem ve deney ihtiyac\u0131n\u0131 vurgulad\u0131. Yine de Galileo bilim anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131, kendisinden 20 y\u0131l \u00f6nce do\u011fmu\u015f olan bir ba\u015fka seminal ki\u015fiye bor\u00e7ludur.<\/p>\n Ad\u0131 William Gilbert, bilim tarihinde \u00e7ok tan\u0131nmayan bir fig\u00fcrd\u00fc. Galileo’nun gibi Gilbert de, \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda bilimsel y\u00f6ntem uyguluyordu ve 17. y\u00fczy\u0131l\u0131n ilk on y\u0131l\u0131 ge\u00e7tikten sonra ayn\u0131 zamanda ya\u015fayan bilim adamlar\u0131na \u00f6rnek te\u015fkil ediyordu. John Gribbin’in 2002 tarihli “The Scientists” adl\u0131 kitab\u0131nda Gilbert ve Galileo hakk\u0131nda \u015funlar\u0131 s\u00f6yledi:<\/p>\n Galileo’nun bilimdeki yeri \u00e7ok yukar\u0131larda ve bug\u00fcn e\u011fitimli ki\u015filerin neredeyse tamam\u0131 Galileo ad\u0131n\u0131 biliyor. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k Gilbert hak etti\u011fi de\u011ferden daha az biliniyor. Kronolojik olarak konu\u015fmak gerekirse Galileo dan \u00f6nce do\u011fan Gilbert en az\u0131ndan ilk bilim adam\u0131 unvan\u0131n\u0131 hak ediyor.<\/p><\/blockquote>\n Gilbert, 1544 y\u0131l\u0131nda tan\u0131nm\u0131\u015f bir ailede d\u00fcnyaya geldi ve 1558-1569 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Cambridge \u00dcniversitesi’ne gitti. Okulu bitirince Londra’ya yerle\u015fti. Bir fizik\u00e7i olarak\u00a0ba\u015far\u0131larla dolu bir kariyere ba\u015flad\u0131.\u00a0Hem Krali\u00e7e I. Elizabeth’e, hem de 1603’te \u00f6l\u00fcm\u00fcne kadar Kral I. James’ e hizmet etti.<\/p>\n Gilbert’in manyetizman\u0131n do\u011fas\u0131 hakk\u0131ndaki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, onu ilk modern bilim adam\u0131 haline getirdi. \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131, \u0130ngiltere’de yay\u0131nlanan fizik bilimleriyle ilgili ilk \u00f6nemli kitap olan “De Magnete, Magneticisque Corporibus, et de Magno Magnete Tellure” (Manyetizma \u00dczerine, Manyetik Bedenler ve D\u00fcnyadaki B\u00fcy\u00fck Magnet) ile sonu\u00e7land\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Kitab\u0131n \u00f6ns\u00f6z\u00fcnde Gilbert, “felsefi spek\u00fclat\u00f6rlerin varsay\u0131mlar\u0131 ve g\u00f6r\u00fc\u015fleri” yerine “emin deneyler ve deneysel arg\u00fcmanlar\u0131n” gereklili\u011fini belirtti. Ayr\u0131ca deneylerin “dikkatle, beceriyle ve titizlikle” yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6ylemi\u015ftir.<\/p>\n Gilbert kitab\u0131nda, ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131 ba\u015fkalar\u0131n\u0131n da deneylerini yapabilece\u011fi ve sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 do\u011frulayabilece\u011fi kadar detayl\u0131 olarak anlatt\u0131. Bu ara\u015ft\u0131rma, manyetizma ile ilgili bir\u00e7ok \u00f6nemli bulu\u015fa yol a\u00e7t\u0131.<\/p>\n Gilbert do\u011frudan Galileo’yu etkiledi. \u00dcnl\u00fc \u0130talyan bilim adam\u0131 De Magnete’i okudu ve deneylerinin bir\u00e7o\u011funu tekrarlad\u0131. Gilbert’in deney ve g\u00f6zlemleri ve kitap hakk\u0131ndaki fikirlerinde Galileo, Gilbert’i bilimsel y\u00f6ntemin kurucusu ilan etmesi zaten William Gilbert’in ilk modern bilim adam\u0131 oldu\u011fu iddias\u0131n\u0131 do\u011frulamak i\u00e7in tek ba\u015f\u0131na bir kan\u0131t olarak bile yeterlidir.<\/p>\n Pek \u00e7ok bilim kitab\u0131 Francis Bacon’u bilimsel y\u00f6ntemin babas\u0131 olarak tan\u0131mlar. Bu onu ilk bilim adam\u0131 yapm\u0131yor mu? De\u011fi\u015fir. Bacon bilimsel ara\u015ft\u0131rman\u0131n y\u00f6ntem ve tekniklerini yayg\u0131n hale getirdi. Ancak o bir deneyciden \u00e7ok filozofdu.<\/p>\n Buna kar\u015f\u0131n, William Gilbert ve Galileo elini ta\u015f\u0131n alt\u0131na koyan ve deney yapan bilim adamlar\u0131yd\u0131. Fizik derslerinde yap\u0131lanlar gibi, deneyler tasarlad\u0131lar, y\u00fcr\u00fctt\u00fcler ve sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 kaydettiler. Titiz, tekrarlanabilir deneyler yapma konusundaki bu taahh\u00fct, modern bilimin ay\u0131rdedici \u00f6zelliklerinden birisi oldu.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u0130lk Bilim Adamlar\u0131 “Bilim adam\u0131” s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc 1834’te kullan\u0131lmaya ba\u015flad\u0131. Cambridge \u00dcniversitesi tarih\u00e7isi ve filozofu William Whewell bilim adam\u0131 (scientist) terimini, g\u00f6zlem ve deney yoluyla fiziksel ve do\u011fal d\u00fcnyan\u0131n yap\u0131s\u0131n\u0131 ve…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":9502,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3117],"tags":[1805],"class_list":["post-9500","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-insanlari","tag-william-gilbert"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9500"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=9500"}],"version-history":[{"count":13,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9500\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12061,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9500\/revisions\/12061"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/9502"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=9500"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=9500"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilkkimbuldu.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=9500"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}M\u00fcsl\u00fcman Bilim Adamlar\u0131<\/a><\/h3>\n
William Gilbert, \u0130lk Modern Bilim Adam\u0131<\/h2>\n
William Gilbert Kimdir?<\/h2>\n
Francis Bacon<\/h3>\n