Topacı kim buldu

Topacı kim buldu. M.Ö. 3000 yılında Babil çocukları insan ve hayvan biçiminde toprak topaçlarla oynuyorlardı. Metal ve ahşap topaçlar ve döndüklerinde oluşturdukları renkli desenler bütün kültürlerde yaygındır. Eski Mısırlılar topacı elleriyle çevirirken ip ve kamçıyı ilk kez Çinliler kullanmıştır. Döndüğünde ses çıkaran delikli topaçları da ilk kez Japonlar bulmuştur.

Latincesi turbo, İtalyancası “trottola” iken, Fransızca to-pacın “toupie”, İngilizce “top’ olması, Türkçeyle gösterdiği benzerlik açısından ilginçtir. Sözcük İngilizcede eğirmeye hazır yün topacı anlamında 1030’lu yıllarda saptanmıştır. Tötoncada varken, Got dillerinde yoktur, fakat Roma bölgesinde görülür. Üstelik ünlü Romalı devlet adamı Cato (M.Ö. 234-149), anne babalara, çocuklarını fena alışkanlılardarı kurtarmak ve “iyi vatandaş” olmalarını garanti altına almak için, onlara topaç almalarını önerir.

Dıvanü Lagat-İt-Türk’te bu-lunan “topık” için “çevgenle vurulan top” açıklaması ve “Olar bir-birge topık yuwuşdı”, “Ol mening birle topik kapışdı” örnekleri to-pacın değil ama topun Türkçedeki eskiliğinin tanıklarıdır. Anadolu ağızlarında ise topacın çok fazla adı vardır: döndürek, döndürgeç, dönek, vızvırık, şumalak, pırlangıç, küçek tossak, tostot gibi.

Bugün nal çivisi, kabara yerine teneke çivi takılıp, süsleri değişip incelmiş fakat eski ilginin kalmaması nedeniyle topaç çevirmekte büyük yetenek geliştiren çocuklar ve ustalık da tarihe karışmıştır. Konya’da “fırça” ya da “kozak oyunu” denen topaç oyunu, fırçayı bulan Yezit’in İmam Hüseyin’in kesilen başını çevirdiği gerekçesiyle günah kabul edilirdi.

Paylaşın Bilgi Çoğalsın

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir